Trạm thu phí trị giá 500 tỷ đô la của Iran ở eo biển Hormuz sẽ thay đổi diện mạo Trung Đông mãi mãi

Tại khu vực được biết đến với tên gọi "Trạm thu phí Tehran", các tàu thuyền hiện phải tiến sát hơn vào bờ biển Iran, len lỏi giữa các đảo Qeshm và Larak.

Sau đó, các chủ tàu phải trải qua một quá trình đàm phán phức tạp và tốn kém.

Đầu tiên, theo Bloomberg, họ được yêu cầu thông báo cho các công ty trung gian có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) về hàng hóa, điểm đến và chủ sở hữu cuối cùng của con tàu.

Iran sau đó tính phí "thuế" ít nhất 1 đô la mỗi thùng dầu, và mức phí này sẽ tăng lên tùy thuộc vào mức độ thân thiện được nhận định của nhà điều hành quốc gia.

Phí phải được thanh toán bằng nhân dân tệ Trung Quốc hoặc tiền điện tử. Mức phí trung bình cho một tàu chở dầu là 2 triệu đô la Mỹ. Nếu mọi thứ được chấp thuận, tàu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cuối cùng sẽ hộ tống tàu vào và ra khỏi "trạm thu phí".

Hệ thống này hiện được cho là thắng lợi lớn nhất của Iran trong cuộc chiến với Mỹ. Hiện nó đang là mục tiêu của thỏa thuận ngừng bắn hai tuần do ông Donald Trump tuyên bố. Tổng thống Mỹ đã tuyên bố rằng việc ngừng giao tranh hoàn toàn “phụ thuộc vào” việc “ mở cửa hoàn toàn và ngay lập tức và an toàn” eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, tuyên bố của Iran cho biết bất kỳ việc vượt biên nào cũng phải được thực hiện “phối hợp” với quân đội Iran – điều này rất khác so với việc tự do đi lại – và có nghĩa là Iran sẽ thu phí hoạt động hàng hải ở đây.

Hai tuần tới sẽ cho thấy hệ thống nào sẽ trụ vững.

Nếu không được tái lập, trạm thu phí này có thể mang lại cho một quốc gia bất hảo đầy thù hận hàng trăm tỷ đô la và định hình lại một cách cơ bản cả khu vực Trung Đông và hoạt động thương mại hàng hải trên toàn thế giới.

Các nhà phân tích nói với tờ The Telegraph rằng viễn cảnh đó khiến khả năng tồn tại lâu dài của nó trở nên khó khăn.

“Iran đã học được cách giữ nền kinh tế toàn cầu trong tình thế bị khống chế,” Petras Katinas, một nhà nghiên cứu tại viện nghiên cứu Royal United Services Institute có trụ sở tại London, cho biết.

Các quốc gia vùng Vịnh lo ngại rằng ông Trump sẽ kích động một vòng oanh tạc dữ dội cuối cùng trong khu vực, rồi sau đó rút lui với quyền kiểm soát eo biển – ít nhất là tạm thời – dưới sự chi phối của Tehran.

Một số quốc gia có thể sẽ buộc phải trả phí xuất khẩu trước tiên, một nguồn tin ngoại giao vùng Vịnh nói với tờ The Telegraph.

Abu Dhabi, Qatar và Bahrain thiếu các đường ống dẫn khí thay thế, và nguồn cung cấp khí tự nhiên hóa lỏng chỉ có thể được vận chuyển bằng tàu biển.

Các quốc gia như Ấn Độ có thể sẽ cử tàu chở dầu của riêng mình đi qua eo biển để thu gom dầu khí, tự chịu chi phí "phí cầu đường".

Nhưng theo thời gian, các quốc gia vùng Vịnh sẽ không thể dung thứ cho một hệ thống chuyển hướng khối tài sản khổng lồ về một chế độ thù địch đã phá hủy nhiều phần cơ sở hạ tầng quan trọng của họ, nguồn tin ngoại giao cho biết.

Hugo Dixon, một nhà bình luận của Reuters, ước tính rằng Tehran có thể kiếm được 500 tỷ đô la trong 5 năm tới, thu lợi nhuận trong suốt thời gian xây dựng các đường ống dẫn khí mới.

Chỉ cần một phần nhỏ số tiền đó thôi cũng đủ để đưa quốc gia Shia lên vị trí thống trị khu vực. Nó sẽ cho phép Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) xây dựng lại, gấp nhiều lần lực lượng quân sự đã bị tàn phá của mình.

“Tôi không nghĩ cuộc chiến này có thể kết thúc nếu Iran vẫn tiếp tục nắm quyền kiểm soát,” Ellen R. Wald, một chuyên gia cao cấp không thường trú tại Trung tâm Năng lượng Toàn cầu của Hội đồng Đại Tây Dương, có trụ sở tại Washington DC, cho biết.

Bà nói rằng “Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và các nước vùng Vịnh khác không thể chấp nhận điều đó” và cuối cùng “sẽ phải xây dựng quân đội và chiến đấu”.

Trong thời gian ngắn hạn, kẻ thù của Iran có thể sử dụng tên lửa của chính họ để nhắm mục tiêu vào các tàu chở dầu thuộc hạm đội ngầm của chế độ, hiện đang vận chuyển lượng dầu gấp đôi so với trước chiến tranh - và thu về lợi nhuận gần gấp đôi.

Mới đây, ông Trump cho rằng Mỹ không cần phải mở lại eo biển Manche, vì nguồn cung năng lượng trong nước dồi dào. Ông nói rằng châu Âu đang thiếu dầu mỏ nên tự mình làm điều đó.

Tuy nhiên, các tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ, bao gồm cả Chevron, đang tham gia rất nhiều vào hoạt động kinh doanh dầu mỏ ở vùng Vịnh, thường xuyên hợp tác với các đối tác, và một "trạm thu phí" thường trực của Iran sẽ làm suy yếu nghiêm trọng nguyên tắc quốc tế về tự do hàng hải, bà Wald cho biết.

Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển, không quốc gia nào được can thiệp vào "sự đi lại vô hại" của tàu thuyền qua các điểm nghẽn hàng hải hoặc eo biển. Phí cầu đường chỉ được phép thu tại các kênh đào nhân tạo, chẳng hạn như kênh Suez hoặc Panama.

Tháng trước, trong một bức thư gửi Tổ chức Hàng hải Quốc tế, Iran lập luận rằng "trạm thu phí" của họ là chính đáng vì mục đích tự vệ . Họ phải kiểm tra các tàu nước ngoài, có thể là tàu của đối phương, và khoản phí này dùng để trang trải các chi phí đó, chính quyền Iran nói với tổ chức giám sát này.

Thổ Nhĩ Kỳ thu một khoản phí nhỏ để hộ tống tàu thuyền qua eo biển Dardanelles, nhưng "đó là vì đây là tuyến đường thủy rất nguy hiểm và Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp dịch vụ tuần tra bờ biển", bà Wald cho biết. Ngược lại, yêu sách pháp lý của Iran thật vô lý, chỉ dựa trên cáo buộc tống tiền.

Trong trường hợp xấu nhất, luật biển sẽ sụp đổ và Nga hoặc Trung Quốc sẽ giành quyền kiểm soát lớn hơn đối với các điểm nghẽn hàng hải ở khu vực lân cận của họ.

Tiến sĩ Andreas Krieg, giảng viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King's College London, cho biết, bên trong Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) sẽ sử dụng nguồn tiền từ dầu mỏ để đẩy nhanh quá trình thâu tóm toàn bộ nhà nước.

Mặc dù tổng lượng giao thông qua eo biển sẽ giảm – lệnh trừng phạt cấm các công ty phương Tây tham gia bất kỳ hoạt động kinh doanh nào với IRGC – nhưng khoản tiền thu được từ trạm thu phí “sẽ giúp xây dựng một chế độ độc tài quân sự”.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) sẽ nổi lên như một "hệ thống cấp tiến hơn, mạnh mẽ hơn, vững mạnh hơn về tài chính, có khả năng xây dựng mạng lưới hợp tác với Nga và Trung Quốc ở phía đông".

Viễn cảnh này đủ thảm khốc đối với rất nhiều quốc gia đến mức nó có nhiều khả năng sụp đổ hơn là được phép bén rễ, theo Basil Germond, giáo sư an ninh quốc tế tại Đại học Lancaster.

Ông nói: “Trong lịch sử, những nỗ lực nhằm kiểm soát hoặc đóng cửa các eo biển chiến lược – bao gồm cả eo biển Hormuz trong ‘cuộc chiến tàu chở dầu’ những năm 1980 – thường dẫn đến leo thang… và sử dụng vũ lực”.

Cho dù đó là việc chiếm đảo Kharg, các cuộc oanh tạc tiếp theo của Mỹ hay các cuộc phản công ở vùng Vịnh, "nhiều khả năng tình trạng bế tắc sẽ được giải quyết bằng việc sử dụng thêm vũ lực hơn là việc thiết lập một cơ chế thu phí ổn định, được chấp nhận rộng rãi và có thể thực thi".

×