Trần Đình Kính - Vị đại thần 35 năm phò tá Khang Hy, khi qua đời được vua làm thơ viếng, triều đình hộ tang về quê

Trần Đình Kính - Từ tiến sĩ trẻ tuổi đến đại thần trọng yếu của triều đình

Trần Đình Kính sinh năm 1638, quê Trạch Châu, Sơn Tây, nay thuộc huyện Dương Thành, thành phố Tấn Thành. Tên ban đầu của ông là Trần Kính, tự Tử Đoan, hiệu Thuyết Nham, về cuối đời lấy hiệu Ngọ Đình.

Năm Thuận Trị thứ 15, tức năm 1658, khi khoảng 20 tuổi, Trần Kính thi đỗ tiến sĩ và được tuyển làm Thứ cát sĩ. Do trong cùng khoa có một người khác cũng tên Trần Kính, triều đình thêm chữ “Đình” vào tên để phân biệt, từ đó ông được gọi là Trần Đình Kính.

Theo Thanh sử cảo, con đường quan trường của Trần Đình Kính khá dài. Ông lần lượt giữ các chức Thị giảng học sĩ, Nhật giảng khởi cư chú quan, Nội các học sĩ, Kinh diên giảng quan, Chưởng viện học sĩ Hàn lâm viện.

Năm Khang Hi thứ 11 (1672), Trần Đình Kính được vua Khang Hi bổ nhiệm vào vị trí chuyên ghi chép, quan sát lời nói và hành động của nhà vua, đồng thời có nhiệm vụ giảng giải kinh điển và cùng vua bàn luận về sách lược trị quốc. Đây được xem là một chức vụ danh giá trong triều đình. Khi ấy, Trần Đình Kính 34 tuổi, hơn Khang Hi 16 tuổi.

Đến năm 1676, ông được bổ vào Nội các, từng bước thăng tiến từ quan tam phẩm lên nhất phẩm. Trong quá trình phò tá, Trần Đình Kính thường thông qua những câu chuyện lịch sử để giúp Khang Hi hiểu sâu hơn về đạo trị quốc, đề cao việc “tu thân”, “đắc nhân” và tư tưởng “lấy thiên hạ làm nhà”. Khang Hi đặc biệt coi trọng những lời chỉ dẫn này và từng khen ông: “Mỗi ngày giảng giải, giúp trẫm hiểu ra đạo lý, vô cùng bổ ích”.

Năm Khang Hy thứ 17, tức 1678, ông vào Nam Thư phòng, nơi tập trung những văn thần được hoàng đế tín nhiệm và thường xuyên triệu kiến.

Sau đó, Trần Đình Kính lần lượt giữ chức Tả đô ngự sử, Thượng thư các bộ Công, Hộ, Hình và Lại. Đến năm Khang Hy thứ 42, tức 1703, ông được bổ nhiệm làm Văn Uyên các Đại học sĩ kiêm Lại bộ Thượng thư, trở thành một trong những đại thần cao cấp của triều đình.

Trong thời gian làm quan, Trần Đình Kính nhiều lần tham gia bàn việc tài chính, pháp luật và tuyển dụng quan lại. Khi phụ trách việc đúc tiền, ông từng đề nghị điều chỉnh trọng lượng tiền đồng để hạn chế tình trạng người dân phá tiền lấy đồng. Khi làm Tả đô ngự sử, ông dâng sớ phê phán thói xa xỉ, cho rằng ham chuộng phục sức và đồ dùng quá mức dễ dẫn tới tham lợi, rồi từ tham lợi mà mất sự thanh liêm.

Ông cũng từng tiến cử những quan lại nổi tiếng thanh liêm như Lục Lũng Kỳ và Thiệu Tự Nghiêu. Dù có người cảnh báo hai người này quá cứng rắn, dễ gây oán và có thể liên lụy tới người tiến cử, Trần Đình Kính vẫn giữ nguyên ý kiến.

Sự nghiệp của ông không hoàn toàn bằng phẳng. Năm 1688, vụ án tham nhũng của Hồ Quảng tuần phủ Trương Khiên có lời khai liên quan đến một số đại thần, trong đó có Trần Đình Kính. Ông xin giải chức, nhưng hai năm sau lại được triệu dụng làm Tả đô ngự sử và tiếp tục được giao nhiều trọng trách.

Được Khang Hy đánh giá “gần như người hoàn hảo”

Các tài liệu Trung Quốc thường dẫn lời Khang Hy nhận xét Trần Đình Kính bằng tám chữ: “khoan đại lão thành, kỷ cận hoàn nhân”, có thể hiểu là người khoan hậu, từng trải, chín chắn, “gần như người hoàn hảo”.

Sự coi trọng ấy còn được thể hiện qua món ngự bút nổi tiếng hiện gắn với Hoàng Thành Tướng Phủ ở quê Trần Đình Kính. Những năm cuối đời, Khang Hy viết bốn chữ “Ngọ Đình Sơn Thôn” cùng đôi câu đối: “Xuân quy kiều mộc nùng âm mậu,Thu đáo hoàng hoa vãn tiết hương.” Có thể hiểu là: mùa xuân trở về, cây cao bóng càng sum suê; mùa thu đến, hoa cúc nở muộn càng tỏa hương.

Trong văn hóa truyền thống, “hoàng hoa” thường chỉ hoa cúc, còn “vãn tiết” mang hàm ý khí tiết giữ được đến cuối đời. Vì vậy, câu đối cũng được xem là lời Khang Hy khen Trần Đình Kính dù đã ở tuổi xế chiều vẫn giữ phẩm hạnh.

Những dòng chữ này về sau được khắc và lưu giữ tại Ngự Thư lâu ở Hoàng Thành Tướng Phủ, quê hương Trần Đình Kính tại Dương Thành, Sơn Tây.

Ngoài sự nghiệp chính trị, Trần Đình Kính còn có vị trí đáng kể trong lĩnh vực học thuật. Ông tham gia chủ trì, tổng duyệt nhiều công trình thư tịch lớn của triều Thanh. Đặc biệt, năm Khang Hy thứ 49, tức 1710, triều đình bắt đầu tổ chức biên soạn một bộ tự điển quy mô lớn. Trần Đình Kính cùng Trương Ngọc Thư được giao đứng đầu công việc. Bộ sách này về sau trở thành Khang Hy tự điển, một trong những bộ từ điển chữ Hán nổi tiếng nhất thời phong kiến Trung Quốc.

Ngoài 70 tuổi xin nghỉ nhưng vẫn được triệu trở lại Nội các, khi qua đời vua Khang Hy làm thơ viếng

Đến năm 1710, Trần Đình Kính đã ngoài 70 tuổi, sức khỏe giảm sút và nhiều lần xin nghỉ. Khang Hy cuối cùng chấp thuận cho ông rời chức. Tuy vậy, ông vẫn tham gia công việc biên soạn Khang Hy tự điển.

Năm 1711, Đại học sĩ Trương Ngọc Thư qua đời, trong khi Đại học sĩ Lý Quang Địa đang cáo bệnh. Thanh sử cảo ghi rằng Khang Hy lại triệu Trần Đình Kính trở về “nhập các thị sự”, tức trở lại Nội các xử lý công việc triều đình.

Lúc đó Trần Đình Kính đã ở tuổi mà phần lớn quan lại đều đã nghỉ hưu. Việc được triệu trở lại cho thấy ông vẫn là một trong những đại thần mà Khang Hy tin cậy khi Nội các thiếu người.

Sự quan tâm của hoàng đế đối với gia đình Trần Đình Kính cũng được sử sách ghi lại. Khi mẹ ông qua đời, triều đình phái người đến úy vấn, ban trà và rượu. Sau thời gian chịu tang, Trần Đình Kính được gọi trở lại chức vụ.

Trong nhiều thập kỷ, mối quan hệ giữa Khang Hy và Trần Đình Kính vẫn trước hết là quan hệ quân thần. Tuy nhiên, việc ông liên tục được giao những chức vụ trọng yếu, nhiều lần được gọi trở lại sau khi xin nghỉ và được hoàng đế đích thân ban ngự bút cho thấy mức độ tín nhiệm đặc biệt. Ông cũng là một trong những văn thần ở gần Khang Hy trong thời gian dài, tham gia cả việc xử lý chính sự lẫn các công trình văn hóa lớn.

Năm Khang Hy thứ 51, tức 1712, Trần Đình Kính lâm bệnh rồi qua đời. Thanh sử cảo ghi Khang Hy “thâm tích chi”, tức vô cùng thương tiếc. Hoàng đế đích thân làm thơ viếng, sai Hoàng tam tử Dận Chỉ, khi đó là Thành Thân vương, đến tang gia dâng trà và rượu. Khang Hy đồng thời lệnh các đại thần ở các bộ, viện tới dự tang.

Triều đình còn ban cho gia đình Trần Đình Kính 1.000 lạng bạc để lo hậu sự, ban thụy hiệu Văn Trinh và cử quan hộ tống linh cữu về quê Sơn Tây an táng.

Trần Đình Kính qua đời trước khi Khang Hy tự điển hoàn thành. Bộ sách đến năm 1716 mới chính thức hoàn tất, nhưng tên tuổi ông vẫn gắn với công trình với tư cách một trong những đại thần chủ trì quá trình biên soạn từ đầu.

×