Tràn lan ca sĩ dùng nghệ danh lai Tây trên truyền hình thực tế có đáng lo ngại?

Việc nghệ sĩ Việt sử dụng nghệ danh ngoại không phải là câu chuyện mới và ngày càng trở nên phổ biến trong đời sống âm nhạc đương đại. Điểm qua các bảng xếp hạng âm nhạc trực tuyến hay các chương trình truyền hình thực tế gần đây, khán giả dễ dàng nhận thấy sự hiện diện của các yếu tố tiếng nước ngoài. Không dừng lại ở những nghệ danh tiếng nước ngoài hay kết hợp "nửa Tây nửa Ta", xu hướng này còn xuất hiện ở cách đặt tiêu đề bài hát và lời ca.

Nghệ danh "lai Tây" - Từ hiện tượng cá biệt đến con số áp đảo

Chương trình Anh trai say Hi 2025 có 30 nghệ sĩ tham gia. Trong số đó, 19/30 nghệ sĩ có nghệ danh mang yếu tố tiếng nước ngoài, chiếm 63,3%. Trong đó, nhóm nghệ danh thuần tiếng Anh hoặc ký tự ngoại chiếm trọn một nửa danh sách với 15 nghệ sĩ như B Ray, Karik, BigDaddy, Jey B.... Nhóm tên kết hợp nửa Việt, nửa ngoại ngữ chiếm 13,3% với 4 nghệ sĩ Cody Nam Võ, Mason Nguyễn, Sơn.K, Dillan Hoàng Phan. Chỉ có 11 nghệ sĩ giữ tên thuần Việt, chiếm 36,7% như Vũ Cát Tường, Ngô Kiến Huy, Phúc Du, Thái Ngân…

Còn tại chương trình “Anh trai vượt ngàn chông gai 2026”, trong số danh sách 34 nghệ sĩ của chương trình, số nghệ sĩ có nghệ danh mang yếu tố ngoại ngữ là 17, chiếm 50%. Trong đó, nhóm nghệ danh ngoại ngữ chiếm 20,6% với 7 nghệ sĩ như Will, Mew Amazing, Osad…Nhóm nghệ danh Việt - ngoại chiếm 29,4% với 10 nghệ sĩ như Tùng Mint, Jun Phạm, Neko Lê, BB Trần, Hoàng Rob... 17 nghệ sĩ còn lại, chiếm 50% giữ tên thuần Việt như Nguyễn Văn Chung, Đại Nghĩa, Trịnh Thăng Bình, Đinh Mạnh Ninh…

Từ những con số thực tế đó, có thể nhận thấy, việc sử dụng nghệ danh có yếu tố ngoại ngữ đã bùng nổ mạnh mẽ trong giới nghệ sĩ Việt. Đặt nghệ danh có yếu tố ngoại không phải là hiện tượng mới xuất hiện. Theo nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện, việc các nghệ sĩ lấy nghệ danh bằng tiếng nước ngoài đã có từ giai đoạn 1954, xuất phát từ các ca sĩ học các trường Pháp.

Nhìn lại lịch sử âm nhạc Việt Nam, có thể thấy sự xuất hiện của những nghệ danh mang yếu tố tiếng nước ngoài đã diễn ra liên tục, phản chiếu sắc nét sự chuyển dịch về bối cảnh xã hội, hạ tầng truyền thông và tư duy hội nhập. Khởi phát từ thập niên 1980 dưới sự ảnh hưởng trực tiếp của làn sóng Pop/Rock phương Tây, bước sang thập niên 2000, làn sóng đặt nghệ danh có yếu tố ngoại ngữ có sự phân hóa hết sức rõ nét.

Trong khi cộng đồng Rap/Underground tiếp thu trọn vẹn tinh thần Hip-hop, R&B để định danh bằng các ký tự Latinh như L.K, Young Uno, JustaTee, Kimmese, Karik, Wowy, Suboi, Binz, thì dòng Teen Pop chịu ảnh hưởng từ văn hóa Hallyu và J-Pop lại khéo léo ghép tên thật với biệt danh thân mật ở nhà như Akira Phan, WanBi Tuấn Anh, Tim, Noo Phước Thịnh, Chi Pu.

Bước ngoặt chuyên nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ trong giai đoạn 2012 - 2019 cùng với sự hình thành của các công ty giải trí và mô hình đào tạo Idol. Những cái tên như Sơn Tùng M-TP, Soobin Hoàng Sơn, Erik, Hòa Minzy, Orange… nhanh chóng trở thành thương hiệu nổi tiếng trên sóng truyền hình và truyền thông số. Để rồi từ năm 2020 đến nay, xu hướng dùng tên một từ tiếng Anh hoặc dạng kết hợp cũng chiếm ưu thế lớn, dần trở nên quen thuộc đến tự nhiên với những nghệ sĩ như Wren Evans, MCK, Rhyder, Double2T… hay các nhóm nhạc dự án UPRIZE, FIRSTGENE.

Cộng đồng Hip-hop/Rap & Underground là khu vực có tỷ lệ nghệ sĩ dùng nghệ danh tiếng Anh cao nhất. Không phải tự nhiên mà hầu hết các rapper và nhà sản xuất nổi tiếng đều sử dụng tên quốc tế. Lý do được cho là để phù hợp với văn hóa Rap/Hip-hop, điển hình như Touliver, Rhymastic, Binz, Andree Right Hand, BigDaddy, Masew.

Ca sĩ Sơn Tùng M-TP từng giải thích về nghệ danh của mình rằng “Tên thật của Tùng là Nguyễn Thanh Tùng. Tùng là cây tùng, Sơn là núi. Sơn Tùng là cây tùng mọc trên núi, vươn cao đón ánh nắng mặt trời. Còn M-TP đơn giản là viết tắt ba chữ cái đầu tiên của Music - Tài năng và Phong cách”.

Như vậy, có thể thấy, nếu như trước đây, nghệ danh có yếu tố ngoại ngữ thường mang yếu tố bộc phát, "sính ngoại" hoặc học theo thần tượng thì hiện nay, đó là sự chủ động, có tính toán kỹ lưỡng, được coi là một trong những chiến lược định vị thương hiệu. Nhiều cái tên đã trở thành một thực thể nghệ thuật độc lập hoàn toàn với đời sống cá nhân của nghệ sĩ.

Thách thức hội nhập, lớp vỏ truyền thông và căn cốt bản sắc Việt

Tại Đại hội XI, Hội Nhạc sĩ Việt Nam, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam nhấn mạnh, đứng trước sự chuyển dịch nhanh chóng của đời sống xã hội và công nghệ, nhiệm vụ cấp thiết cho nền âm nhạc Việt Nam là vừa phải giữ vững căn cốt văn hóa dân tộc, vừa nâng cao năng lực đối thoại với thế giới, vừa đáp ứng nhu cầu thưởng thức đa dạng của công hướng tới những giá trị lâu dài.

Xu hướng sử dụng yếu tố ngoại trong nghệ danh hay sáng tác ca khúc, không chỉ là lựa chọn của cá nhân nghệ sĩ mà còn phản chiếu sự dịch chuyển bối cảnh xã hội, hạ tầng truyền thông và tư duy hội nhập nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít băn khoăn.

Xét ở góc độ khán giả truyền thống, việc lạm dụng các nghệ danh viết tắt rời rạc hay cụm từ tiếng Anh thiếu ngữ cảnh có thể tạo ra cảm giác xa lạ, vô hình trung làm suy giảm sợi dây kết nối cảm xúc vốn được nuôi dưỡng từ vẻ đẹp phong phú, giàu nhạc tính của tiếng Việt hay không. Một bộ phận khán giả đại chúng có thể khó tiếp cận, tạo ra khoảng cách thế hệ trong việc thưởng thức nghệ thuật.

Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về Phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định, việc mở rộng hội nhập quốc tế về văn hóa sẽ góp phần nâng cao tiềm lực, vị thế, uy tín, sức mạnh mềm của quốc gia. Từ góc nhìn công nghiệp giải trí, sự hiện diện của yếu tố ngoại ngữ trong cách đặt nghệ danh hay sáng tác hôm nay chính là sự vận động của thị trường âm nhạc trong kỷ nguyên số và thực chất chỉ là lớp vỏ truyền thông trong quá trình hội nhập.

Thực tế trên thế giới cho thấy, nghệ danh có thể tối giản hay mang âm hưởng quốc tế, nhưng thứ thực sự giữ chân công chúng lâu bền và định danh vị thế quốc gia vẫn phải là bản sắc âm nhạc cùng chất liệu văn hóa bản địa đọng lại trong tư duy sáng tác.

Như lời Thiếu tướng, nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) tại Đại hội XI, Hội Nhạc sĩ Việt Nam: “Hội nhập văn hóa thực sự phải xuất phát từ chất lượng tác phẩm. Đó là sự hòa quyện giữa chất liệu âm nhạc Việt Nam và chất liệu âm nhạc thế giới để tạo ra giá trị nghệ thuật cao hơn, chứ không nằm ở hình thức đặt tên hay dùng từ ngữ nước ngoài”.

×