Trần Thái Tông được Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi, vậy ông ngồi ngai vàng bao nhiêu năm?

Trần Thái Tông được Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi, vậy ông ngồi ngai vàng bao nhiêu năm?

Trần Thái Tông (1218–1277), tên thật là Trần Cảnh, là vị hoàng đế đầu tiên của triều Trần trong lịch sử Đại Việt và cũng là một trong những nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng nhất đối với tiến trình lịch sử Việt Nam thế kỷ XIII. Ông vừa là người đặt nền móng cho triều đại Trần kéo dài gần hai thế kỷ, vừa là nhà chính trị, nhà quân sự, nhà tư tưởng và thiền sư có đóng góp lớn cho văn hóa và tư tưởng Phật giáo Việt Nam.

Trần Thái Tông sinh ngày 9 tháng 7 năm 1218 tại hương Tức Mặc, phủ Thiên Trường (nay thuộc Nam Định). Ông là con trai thứ hai của Trần Thừa và Thuận Từ Hoàng hậu Lê thị. Gia tộc họ Trần khi ấy đã trở thành thế lực chính trị quan trọng trong triều đình nhà Lý, đặc biệt sau khi cha ông và các thân tộc lập nhiều công lao trong việc dẹp loạn và bảo vệ triều đình. Vì là con thứ nên thời nhỏ ông thường được gọi là Trần Nhị Lang.

Sử sách mô tả Trần Cảnh có dung mạo khác thường, “mũi cao, mặt rộng, giống như Hán Cao Tổ”. Tuy còn nhỏ tuổi nhưng ông đã sống trong môi trường chính trị đầy biến động khi nhà Lý bước vào giai đoạn suy yếu, còn họ Trần ngày càng nắm quyền lực lớn trong triều đình.

Bước ngoặt lớn của cuộc đời Trần Cảnh xảy ra khi ông mới khoảng tám tuổi. Lúc đó, triều Lý đã rơi vào khủng hoảng, vua Lý Huệ Tông truyền ngôi cho con gái nhỏ là Lý Chiêu Hoàng. Người nắm quyền thực tế trong triều là Trần Thủ Độ – chú họ của Trần Cảnh.

Trần Thủ Độ sắp xếp để Trần Cảnh vào cung hầu hạ Lý Chiêu Hoàng. Hai người trạc tuổi nên thường xuyên gần gũi, chơi đùa cùng nhau. Lợi dụng mối quan hệ này, Trần Thủ Độ dàn xếp cho họ kết hôn. Cuối năm 1225, Lý Chiêu Hoàng ban chiếu nhường ngôi cho chồng, chấm dứt triều Lý sau hơn hai thế kỷ tồn tại. Ngày 10 tháng 1 năm 1226, Trần Cảnh chính thức lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Kiến Trung, sử gọi là Trần Thái Tông.

Khi lên ngôi, ông mới tám tuổi nên quyền lực thực tế ban đầu nằm trong tay các trưởng bối. Cha ông là Trần Thừa được tôn làm Thái thượng hoàng, còn Trần Thủ Độ giữ chức Thái sư nắm quyền điều hành triều chính. Tuy nhiên, theo thời gian, Trần Thái Tông dần trưởng thành và bắt đầu trực tiếp tham gia vào việc trị nước.

Triều đại của ông kéo dài từ năm 1226 đến năm 1258, tức 32 năm ngồi trên ngai vàng. Đây là giai đoạn đặt nền móng cho bộ máy nhà nước và thể chế của triều Trần.

Về chính trị và hành chính, Trần Thái Tông tiến hành nhiều cải cách nhằm củng cố triều đại mới. Ông tổ chức lại hệ thống quan lại, xác lập rõ chức vụ từ trung ương đến địa phương, chia cả nước thành 12 lộ để quản lý hiệu quả hơn. Kinh thành Thăng Long cũng được chỉnh lý với nhiều phường và cơ quan hành chính mới.

Trong lĩnh vực pháp luật, nhà vua cho soạn bộ “Quốc triều thông chế” gồm 20 quyển nhằm hệ thống hóa luật pháp của quốc gia. Dù bộ sách ngày nay đã thất truyền, các tài liệu còn lại cho thấy luật thời Trần quy định khá rõ ràng về hình phạt đối với các tội danh như trộm cướp, đào ngũ hay phản loạn. Điều này giúp củng cố kỷ cương và trật tự xã hội.

Về kinh tế, Trần Thái Tông đặc biệt chú trọng nông nghiệp và thủy lợi. Ông cho đào nhiều kênh mương lớn, xây dựng hệ thống đê điều quy mô để chống lũ và bảo vệ sản xuất. Năm 1248, triều đình cho đắp hệ thống đê lớn gọi là “đê quai vạc” chạy dọc từ thượng nguồn ra biển – một bước tiến quan trọng trong lịch sử thủy lợi Việt Nam.

Ngoài ra, triều đình cũng cải cách thuế khóa, thống kê dân số thông qua sổ “trường tịch”, từ đó quản lý nhân khẩu, thuế và nghĩa vụ quân dịch hiệu quả hơn. Những chính sách này giúp quốc lực nhanh chóng phục hồi sau giai đoạn suy yếu cuối triều Lý.

Trần Thái Tông cũng rất chú trọng phát triển giáo dục và khoa cử. Dưới triều ông, các khoa thi Thái học sinh được tổ chức đều đặn để tuyển chọn nhân tài. Đặc biệt, năm 1247 ông đặt ra hệ thống “Tam khôi” gồm Trạng nguyên, Bảng nhãn và Thám hoa – danh hiệu cao nhất trong khoa cử Nho học. Trạng nguyên đầu tiên của Việt Nam là Nguyễn Hiền được tuyển chọn trong khoa thi này.

Nhờ chính sách coi trọng cả văn lẫn võ, triều Trần đã đào tạo ra nhiều nhân vật kiệt xuất như Trần Quốc Tuấn, Trương Hán Siêu hay Trần Nhật Duật.

Trong lĩnh vực quân sự, Trần Thái Tông xây dựng một quân đội mạnh gồm cấm quân và quân các lộ. Ông thành lập Giảng Võ đường để huấn luyện tướng sĩ và tổ chức lực lượng quân đội theo nhiều đơn vị chuyên nghiệp.

Nhà vua cũng trực tiếp chỉ huy nhiều chiến dịch quân sự quan trọng. Năm 1252, ông thân chinh đánh Champa, giành thắng lợi và buộc nước này thần phục, chấm dứt nhiều năm xung đột ở phía nam.

Thành tựu quân sự lớn nhất trong triều đại của ông là cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258. Đạo quân do Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy tiến vào Đại Việt với ý định mở đường đánh Nam Tống.

Ban đầu quân Đại Việt gặp khó khăn và phải rút khỏi Thăng Long. Tuy nhiên sau khi củng cố lực lượng, Trần Thái Tông cùng Thái tử Trần Thánh Tông phản công mạnh mẽ. Ngày 28 tháng 1 năm 1258, quân Đại Việt đánh bại quân Mông Cổ tại Đông Bộ Đầu, buộc đối phương phải rút khỏi đất nước.

Chiến thắng này có ý nghĩa rất lớn. Nhiều học giả hiện đại cho rằng đây là một trong những thất bại sớm nhất của quân Mông Cổ trong chiến dịch chinh phục thế giới của họ.

Sau chiến thắng, Trần Thái Tông chủ động truyền ngôi cho con trai là Trần Hoảng vào ngày 30 tháng 3 năm 1258, sau 32 năm ngồi trên ngai vàng. Từ đó ông trở thành Thái thượng hoàng, nhưng vẫn tiếp tục tham gia điều hành quốc gia trong gần hai thập kỷ tiếp theo. Việc truyền ngôi sớm này trở thành truyền thống của triều Trần, giúp tránh tranh chấp quyền lực và đào tạo người kế vị.

Không chỉ là nhà chính trị và quân sự, Trần Thái Tông còn là một nhà tư tưởng Phật giáo lớn. Sau biến cố gia đình năm 1236, ông từng lên núi Yên Tử để tìm đường tu hành và được thiền sư Đạo Viên khai ngộ. Từ đó ông đặc biệt say mê nghiên cứu Thiền tông.

Nhà vua để lại nhiều tác phẩm Phật học quan trọng như “Khóa hư lục”, “Thiền tông chỉ nam”, “Lục thời sám hối khoa nghi”. Những tác phẩm này góp phần đặt nền tảng tư tưởng cho sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm sau này.

Sau khi nhường ngôi, ông dành nhiều thời gian tu tập, viết sách và giảng dạy Phật pháp, đồng thời vẫn theo dõi tình hình chính trị và ngoại giao của đất nước.

Ngày 5 tháng 5 năm 1277, Trần Thái Tông qua đời tại điện Vạn Thọ ở Thăng Long, hưởng thọ 60 tuổi.

Hậu thế đánh giá ông là một trong những vị minh quân tiêu biểu của lịch sử Việt Nam. Ông không chỉ đặt nền móng vững chắc cho triều Trần mà còn chuẩn bị điều kiện cho những chiến thắng vĩ đại trước quân Nguyên Mông sau này.

Trong con mắt của nhiều sử gia, Trần Thái Tông là hình mẫu hiếm hoi của một vị vua vừa có tài trị quốc, vừa có tinh thần khoan dung, lại đạt đến chiều sâu tư tưởng của một thiền sư. Chính sự kết hợp đó đã giúp ông trở thành một trong những nhân vật có tầm vóc lớn trong lịch sử Đại Việt.

×