Tránh bị "bẻ kèo" trong liên kết, một doanh nghiệp ngành gạo mong "chỉ xin được phê duyệt dự án"

Sáng 11/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị sơ kết 6 năm thực hiện Nghị định số 98/2018/NĐ-CP của Chính phủ về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.

Doanh nghiệp nộp dự án liên kết lên tỉnh nhưng chưa có ai phê duyệt

Chia sẻ tại hội nghị, ông Phạm Thái Bình - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An cho biết, đến nay ông đã có 30 năm gắn bó với ngành lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long.

"Từ khi có chủ trương xây dựng cánh đồng mẫu lớn của Bộ Nông nghiệp và PTNT đến nay, Công ty vẫn liên kết với nông dân sản xuất và tiêu thụ gần 10.000ha" - ông Bình nói và khẳng định mục tiêu liên kết là để nâng cao giá trị và thương hiệu sản phẩm nông nghiệp của Việt Nam, đồng thời nâng cao thu nhập cho nhà sản xuất và tiêu thụ.

Theo ông Bình, ngành lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long rất cần liên kết sản xuất và tiêu thụ vì quy mô rất lớn. Việt Nam đứng nhất nhì thế giới về xuất khẩu gạo, nhưng năm nay giá lúa gạo thấp. Nguyên nhân do chúng ta thiếu liên kết, sản xuất và tiêu thụ không có kế hoạch.

"Người nông dân cần liên kết để chủ động trong sản xuất theo định hướng, quy trình của doanh nghiệp; doanh nghiệp cũng rất cần nông dân để làm ra sản phẩm để chủ động thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu" - ông Bình nói và cho biết hiện doanh nghiệp của ông đang xuất khẩu gạo tới 20 quốc gia, vùng lãnh thổ.

Khẳng định Nghị định số 98/2018/NĐ-CP của Chính phủ là một bước "đột phá" trong liên kết sản xuất và tiêu thụ, nhưng ông cũng cho rằng hiện nay đang có những "nút thắt" trong việc triển khai thực hiện.

Đơn cử, doanh nghiệp đã nộp dự án liên kết sản xuất tiêu thụ với diện tích 15.000ha tại thành phố Cần Thơ và một dự án 20.000ha ở An Giang, nhưng chưa thấy được phê duyệt. "Nghị định số 98/2018/NĐ-CP hỗ trợ tối đa 10 tỷ đồng/dự án, nhưng tôi chỉ cần xin phê duyệt dự án, còn vốn doanh nghiệp sẽ chủ động vay ngân hàng" - ông Bình nêu đề xuất tại hội nghị.

Việc phê duyệt dự án sẽ đảm bảo tính pháp lý cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện liên kết sản xuất và tiêu thụ với nông dân, tránh bị "bẻ kèo" khi địa phương có thể lấy đất để triển khai dự án khác.

Cùng với đó, đây cũng là cơ sở pháp lý để các ngân hàng xem xét, giải ngân vốn cho vay. Với những dự án liên kết ngành lúa gạo, nguồn vốn đầu tư cần rất lớn, lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Vì thế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Chính phủ cần có quy định rõ ràng về giao thẩm quyền duyệt dự án liên kết để thống nhất thực hiện trên cả nước.

Ông Bình cho biết, hiện Công ty đang liên kết sản xuất - tiêu thụ sâu rộng với nông dân, trong đó công ty không chỉ cung ứng giống lúa, phân bón, thuốc BVTV mà còn cung cấp cả dịch vụ nông nghiệp từ làm đất, gieo giống, phun thuốc... cho tới thu hoạch.

Ông Nguyễn Quốc Huy - Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Nấm Tam Đảo (xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ) cũng phản ánh tình trạng HTX liên kết với nông dân trong việc phát triển dự án trồng cây dâu tằm ở Lào Cai, nhưng đã bị các đối tác khác vào cạnh tranh, thu mua nguyên liệu, dẫn tới liên kết sản xuất - tiêu thụ bị "bẻ kèo".

Liên quan tới vấn đề trên, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết, trong thời gian tới Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ có văn bản chỉ đạo các địa phương trong việc thẩm định, phê duyệt các dự án liên kết sản xuất và tiêu thụ.

Về vấn đề "bẻ kèo", Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho rằng, các cấp chính quyền phải đầy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho các chủ thể tham gia liên kết để họ thấy rõ lợi ích trước mắt và lâu dài khi duy trì liên kết sẽ tạo ra thương hiệu, chuỗi giá trị nông sản, qua đó mang lại giá trị, thu nhập cho nông dân, doanh nghiệp và các HTX.

Cùng với đó, cần có chính sách thúc đẩy bảo hiểm trong sản xuất - tiêu thụ nông sản và trong liên kết giữa các chủ thể cũng phải quy định rõ trách nhiệm của các bên, ai mà phá kèo thì phải có chế tài để xử phạt và tránh việc lợi dụng liên kết để trục lợi, mang lại niềm tin, lợi ích và giá trị cho từng chủ thể tham gia chuỗi liên kết.

Đề xuất sửa đổi, bổ sung Nghị định số 98 về liên kết, tạo chuỗi giá trị bền vững

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết, sau 6 năm triển khai, Nghị định 98 đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Hàng loạt vùng nguyên liệu quy mô lớn được hình thành, gắn kết sản xuất – chế biến – thị trường; nhiều sản phẩm chủ lực quốc gia nâng tầm chất lượng và thương hiệu.

Mô hình hợp tác giữa Nhà nước – doanh nghiệp – HTX – nông dân đã góp phần chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất nhỏ sang kinh tế chuỗi giá trị, tạo động lực tăng thu nhập và nâng cao giá trị nông sản.

Theo báo cáo tổng hợp từ 34 tỉnh, thành phố của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến hết tháng 6/2025, cả nước đã có 2.938 dự án và kế hoạch liên kết theo Nghị định 98/2018/NĐ-CP được phê duyệt, trong đó 1.968 dự án và 970 kế hoạch được triển khai trực tiếp tại địa phương.

Đến hết tháng 6/2025, tỷ lệ giá trị sản phẩm nông nghiệp được sản xuất dưới hình thức hợp tác và liên kết đạt khoảng 31,2%, ước tính đến hết năm 2025 đạt trên 32%.

Dù đạt được nhiều kết quả, nhưng theo ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và PTNT (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), chính sách của Nghị định 98 hiện hành mới nhấn mạnh vào việc hình thành “hợp đồng liên kết”, trong khi chưa tạo được khung pháp lý để hình thành các chuỗi giá trị có cam kết chia sẻ lợi ích, trách nhiệm và rủi ro giữa các bên.

Cùng với đó, với cam kết Net Zero vào năm 2050, các chuỗi giá trị xanh, tín chỉ carbon và truy xuất nguồn gốc sẽ là động lực kinh tế mới, đòi hỏi Nghị định 98 phải được sửa đổi, nâng cấp theo hướng hiện đại – bền vững – số hóa, lấy doanh nghiệp, HTX và nông dân làm trung tâm, vùng nguyên liệu làm nền tảng.

Từ các ý kiến thảo luận tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh 4 định hướng lớn trong thời gian tới:

Một là, sửa đổi và nâng cấp Nghị định 98 theo hướng hiện đại – bền vững – số hóa. Liên kết không chỉ dừng ở hợp đồng mua – bán, mà phải bao gồm chuẩn mực kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu, phân chia lợi ích công bằng và trách nhiệm môi trường, gắn với tín chỉ carbon và chuyển đổi xanh.

Hai là, phát triển và chuẩn hóa vùng nguyên liệu. Vùng nguyên liệu phải là “trái tim” của liên kết chuỗi giá trị, được hỗ trợ đồng bộ về hạ tầng, đất đai, tín dụng xanh, bảo hiểm nông nghiệp, mã số vùng trồng và dữ liệu số. Các địa phương cần rà soát, quy hoạch lại vùng nguyên liệu chủ lực gắn với nhu cầu chế biến và thị trường xuất khẩu.

Ba là, nâng cao năng lực và vai trò của HTX. HTX phải trở thành trung tâm tổ chức sản xuất – điều phối chuỗi – đại diện nông dân trong đàm phán hợp đồng – kiểm soát chất lượng và phân phối lợi ích. Các tổ chức chính trị – xã hội cần đồng hành trong đào tạo, tư vấn, nâng cao năng lực quản trị cho đội ngũ lãnh đạo HTX.

Bốn là, phát triển hệ sinh thái tư vấn liên kết chuyên nghiệp. Tư vấn không chỉ để lập dự án, mà phải đồng hành trong vận hành, quản trị rủi ro, hợp đồng pháp lý và thị trường. Cần huy động viện, trường, tổ chức quốc tế, tổ chức dịch vụ tư vấn để hỗ trợ liên tục cho doanh nghiệp và HTX.

×