Tranh ngựa Đông Hồ "lên ngôi" dịp Tết Bính Ngọ 2026

Nghệ nhân dành nửa thế kỷ gắn bó với tranh Đông Hồ

Trong căn nhà cổ năm gian ở phường Song Hồ, thị xã Thuận Thành, Bắc Ninh (thuộc địa phận làng Đông Hồ, thôn Đông Khê, xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh trước đây), mùi mực in hòa quyện cùng sắc màu giấy điệp tạo nên không gian quen thuộc của tranh dân gian Đông Hồ. Ở tuổi 66, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Oanh vẫn miệt mài với từng khuôn ván, từng lớp màu, bền bỉ giữ nghề đã gắn bó gần như trọn cuộc đời.

Sinh ra trong gia đình dòng họ Nguyễn Đăng, một trong những dòng họ lâu đời làm tranh Đông Hồ, bà Oanh tiếp xúc với nghề từ nhỏ. Từ năm tám tuổi, ngoài giờ học, bà đã phụ mẹ tô màu, phơi tranh, dọn dẹp xưởng. “Cứ thế, tình yêu với tranh ngấm dần trong tôi lúc nào không hay”, bà kể.

Lớn lên, bà về làm dâu gia đình Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Hữu Sam, Chủ nhiệm Hợp tác xã tranh Đông Hồ. Tại đây, bà được truyền dạy đầy đủ các công đoạn, từ khắc ván, pha màu đến in tranh trên giấy điệp. Sau này, toàn bộ cơ sở sản xuất của gia đình được giao cho bà quản lý, tiếp nối nghề truyền thống của dòng họ Nguyễn Hữu.

Theo bà Oanh, để tạo nên một bức tranh Đông Hồ hoàn chỉnh đòi hỏi sự tỉ mỉ ở mọi công đoạn. Ván in thường làm từ gỗ thị hoặc gỗ vàng tâm để đảm bảo độ bền và độ nét. Giấy điệp được chế tác thủ công từ vỏ cây dó, phủ hỗn hợp hồ nếp và bột vỏ sò điệp, tạo nên bề mặt óng ánh đặc trưng. Khi in, nghệ nhân phải nắm rõ thứ tự từng khuôn màu và điều chỉnh lực tay sao cho sắc độ hài hòa.

Không chỉ gìn giữ các mẫu tranh cổ, bà Oanh còn sáng tác hơn 50 mẫu tranh mới, lấy cảm hứng từ di tích, danh thắng và sinh hoạt văn hóa truyền thống như chùa Dâu, chùa Bút Tháp, tượng A Di Đà, chợ Tết. Hiện xưởng tranh của gia đình lưu giữ hơn 1.000 bản khắc gỗ cổ với nhiều thể loại, từ tranh chúc tụng đến tranh lịch sử, phong cảnh… Nơi đây cũng trở thành điểm đến quen thuộc của du khách trong và ngoài nước.

Năm 2020, bà Nguyễn Thị Oanh được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú; năm 2022, bà là một trong 24 cá nhân tiêu biểu toàn quốc trong phong trào “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”.

Tranh ngựa được ưa chuộng dịp Tết

Những ngày cận Tết Bính Ngọ 2026, tranh ngựa Đông Hồ là một trong những dòng tranh được nhiều du khách tìm mua tại làng tranh Song Hồ. Theo các nghệ nhân, tranh ngựa mang ý nghĩa về sức mạnh, sự bền bỉ, thăng tiến và may mắn, đặc biệt phù hợp treo trong năm Ngọ.

Gia đình nghệ nhân Nguyễn Thị Oanh hiện sản xuất nhiều dòng tranh ngựa như tranh một ngựa, ba ngựa và tám ngựa. Tranh một ngựa tượng trưng cho ý chí độc lập; tranh ba ngựa gắn với sự vững vàng, ổn định; trong khi tranh tám ngựa được xem là biểu tượng của phát đạt và thành công.

Theo ông Nguyễn Hữu Hoa, chồng bà Oanh, tranh tám ngựa là dòng được nhiều khách lựa chọn nhất trong dịp Tết Bính Ngọ 2026. “Số tám trong quan niệm dân gian gắn với phát tài, phát lộc. Hình ảnh tám con ngựa phi nước đại thể hiện sự hanh thông, tiến lên không ngừng”, ông Hoa nói.

Chia sẻ lý do chọn tranh tám ngựa, bà Lê Thị Nhàn (một khách du lịch từ Tiền Giang) cho biết: “Trong chuyến du lịch Hà Nội, tôi cùng bạn bè về Bắc Ninh tham quan làng tranh Đông Hồ, nhân dịp này, tôi chọn mua tranh tám ngựa với mong muốn năm mới công việc thuận lợi, kinh doanh suôn sẻ”.

Trong khi đó, Bảo Hân (sinh viên, ở Hà Nội) cho rằng tranh ngựa Đông Hồ có màu sắc hài hòa, gần gũi, vừa mang ý nghĩa phong thủy, vừa tạo điểm nhấn truyền thống cho không gian sống.

Một số khách trẻ lựa chọn tranh như món quà Tết tặng bố mẹ thể hiện lời chúc may mắn và khởi đầu năm mới thuận buồm xuôi gió. Hơn nữa, tranh Đông Hồ cũng không quá đắt như các dòng tranh làm từ chất liệu khác, nên phù hợp với tài chính của sinh viên. Giá tranh Đông Hồ dao động từ 70.000 đồng đến vài triệu đồng.

Bên cạnh tranh ngựa, những bức tranh kinh điển bao gồm: Đám cưới chuột, Vinh hoa - Phú quý, Đàn lợn âm dương, Cá chép trông trăng, Hứng dừa, Vinh quy bái tổ, Đàn gà mẹ con… vẫn được khách hàng ưa chuộng.

Theo nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Quả, cho dù thị hiếu xã hội có nhiều biến đổi, những bức tranh dân gian Đông Hồ kinh điển vẫn giữ được vị thế riêng nhờ giá trị văn hóa và tinh thần bền vững. Mỗi tác phẩm không chỉ tái hiện sinh hoạt, ước mơ và triết lý sống của người Việt xưa, mà còn gìn giữ lịch sử và bản sắc của một dòng tranh dân gian hơn 500 năm tuổi.

×