Trên 97% chất thải rắn sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý, vì sao phân loại rác tại nguồn còn nhiều khó khăn, bấp cập?

Trong chiến lược phát triển của ngành, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định ba trụ cột "Kinh tế – Xã hội – Môi trường" là trung tâm, thúc đẩy phát triển bền vững và chuyển đổi tư duy toàn diện.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhiều lần nhấn mạnh, thúc đẩy phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, luôn phải đi đôi với gìn giữ môi trường.

95% khu công nghiệp được đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt yêu cầu

Khẳng định này của người đứng đầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã được thể hiện rõ nét với những kết quả tích cực đã thực hiện năm 2025. Theo đó, Bộ đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ về quản lý rác thải, chất thải công nghiệp và nguy hại, từng bước thực hiện tái chế, tái sử dụng rác thải thay cho chôn lấp; vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung tại các khu sản xuất, cụm công nghiệp. Tính đến nay, có 95% khu công nghiệp, 31,5% cụm công nghiệp đã được đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt yêu cầu…

Năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình Chính phủ ban hành hành 03 nghị định; trình Bộ trưởng ban hành 14 thông tư. Tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 24/01/2025 của về giải pháp cấp bách kiểm soát ô nhiễm môi trường nước tại một số lưu vực sông tại Quyết định số 746/QĐ-BNNMT ngày 11/4/2025.

Hướng dẫn các địa phương lập kế hoạch quản lý chất lượng nước mặt theo Luật Bảo vệ môi trường. Trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng không khí giai đoạn 2026- 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (trên cơ sở tích hợp Kế hoạch quốc gia về quản lý chất lượng không khí và Đề án khắc phục ô nhiễm tại đô thị).

Đôn đốc các địa phương tăng cường kiểm soát ô nhiễm không khí và xử lý triệt để các điểm nóng về ô nhiễm bụi, khí thải; yêu cầu các thành phố, đô thị lớn có nguy cơ cao ô nhiễm không khí thường xuyên tổ chức đánh giá, theo dõi chất lượng môi trường không khí và công khai thông tin theo quy định để cảnh báo cho cộng đồng và triển khai các biện pháp xử lý trong trường hợp chất lượng môi trường không khí bị ô nhiễm; kiểm tra, ngăn chặn và xử lý nghiêm các trường hợp đốt chất thải không đúng quy định, gây ô nhiễm môi trường.

Tích cực phối hợp, trao đổi với các Bộ, ngành liên quan trong triển khai thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường trong quản lý các chất ô nhiễm khó phân hủy (bao gồm chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy - POP) và nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, sản phẩm, hàng hóa, thiết bị có chứa chất ô nhiễm khó phân hủy, thủ tục đăng ký miễn trừ chất POP.

Chủ động kiểm soát nguồn ô nhiễm, phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường đối với các cơ sở, dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao (nhất là ô nhiễm môi trường do hóa chất bảo vệ thực vật tồn lưu trên phạm vi cả nước); lập danh mục khu vực ô nhiễm môi trường đất đặc biệt nghiêm trọng; khu vực tập trung nhiều nguồn thải; xử lý điểm nóng, sự cố môi trường phát sinh.

Đáng chú ý, ngành đã duy trì 8 tổ giám sát môi trường đối với các cơ sở công suất lớn, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao; thực hiện giám sát định kỳ hoặc đột xuất, kết hợp với quan trắc tự động, liên tục, nhằm bảo đảm tính khách quan và chính xác trong quá trình theo dõi. Đặc biệt, mô hình “giám sát bốn bên” tiếp tục được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Tổ chức kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường đối với 235/235 cơ sở (tỷ lệ 100%); gửi hồ sơ, đề nghị UBND tỉnh ban hành Quyết định xử phạt hành chính đối với 48 cơ sở với tổng số tiền là 11,4 tỷ đồng.

Triển khai có hiệu quả đường dây nóng tiếp nhận, xác minh, xử lý thông tin phản ánh, kiến nghị của tổ chức và cá nhân về ô nhiễm môi trường với 146 thông tin về môi trường. Các thông tin phản ánh đều đã được tiếp nhận và gửi các địa phương ngay trong ngày để xác minh, xử lý.

Triển khai nhiều giải pháp đồng bộ về quản lý rác thải, chất thải công nghiệp và nguy hại, từng bước thực hiện tái chế, tái sử dụng rác thải thay cho chôn lấp, giảm thiểu rác thải nhựa; vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung tại các khu sản xuất, cụm công nghiệp. Đến nay, 95% khu công nghiệp, 31,5% cụm công nghiệp đã được đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt yêu cầu.

Tính chung cả giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn bình quân đạt 96,7%/năm, năm 2025 đạt 97,28%. Tỷ lệ khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt 92,3% (vượt, kế hoạch 92%).

Công tác quản lý chất thải công nghiệp, nguy hại được kiểm soát chặt chẽ từ phát sinh đến xử lý, với 122 cơ sở xử lý trên toàn quốc, tỷ lệ thu gom, xử lý khoảng 98%; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý tại đô thị là 97,28%, nông thôn là 83%; tỷ lệ chôn lấp khoảng 59%

Duy trì, vận hành hệ thống các trạm quan trắc môi trường tự động, liên tục; báo cáo, cung cấp thông tin diễn biến hiện trạng môi trường tại các khu vực được lắp đặt trạm quan trắc, kịp thời cảnh báo chất lượng môi trường trong trường hợp có diễn biến xấu. Tích cực đôn đốc, hướng dẫn địa phương thực hiện việc kết nối, truyền dẫn và xử lý dữ liệu quan trắc tự động liên tục của 2.068 trạm quan trắc trên cả nước.

Xử lý, phân loại rác tại nguồn gặp nhiều khó khăn bất cập

Thực hiện Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Bộ Tài nguyên và Môi trường trước đây, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn các địa phương để thực hiện. Theo đó, từ 1/1/2025 tất cả các tỉnh, thành phố tiến hành phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại các hộ gia đình và cá nhân và từ 1/1/2026 không sản xuất, nhập khẩu túi ni lông khó phân hủy có kích thước nhỏ (< 50cm x 50cm, < 50µm).

Theo ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, lượng rác phát sinh cả nước lên tới 69.400 tấn/ngày (khu vực đô thị khoảng 37.250 tấn/ngày, nông thôn 32.150 tấn/ngày). Tỉ lệ xử lý trung bình đạt 91%, riêng đô thị đạt gần 97,28%. Hình thức xử lý chủ yếu vẫn là chôn lấp, chiếm tỉ lệ 59,32%. Đáng chú ý, tại hai đô thị lớn nhất cả nước là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ngày phát sinh lần lượt khoảng 7.600 tấn và 14.000 tấn rác, chiếm 23% tổng lượng rác thải cả nước, nhưng công tác phân loại rác thải chưa được triển khai hiệu quả trên phạm vi toàn thành phố.

Ông Trung cho hay, công tác quản lý rác thải sinh hoạt tại Việt Nam hiện nay được điều chỉnh bởi một hệ thống văn bản pháp luật tương đối đầy đủ và đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Một số tỉnh, thành phố còn có quy định riêng về quản lý chất thải rắn. Song, trên thực tế, công tác triển khai phân loại rác thải từ hộ gia đình, cá nhân tại nhiều địa phương còn hạn chế, chủ yếu dừng ở quy mô nhỏ, thí điểm. Tính đến trước thời điểm sáp nhập tỉnh, thành phố, có 32/63 địa phương triển khai thí điểm phân loại chất thải rắn sinh hoạt.

Vướng mắc chủ yếu đến từ hạ tầng kỹ thuật không đồng bộ. Nhiều địa phương chưa có hệ thống thu gom, điểm trung chuyển riêng cho rác đã phân loại. Hơn nữa, các cơ chế huy động nguồn lực trong xã hội cho công tác thu gom, phân loại, tái chế, xử lý chất thải đã có, song việc triển khai còn nhiều bất cập, nên nguồn lực huy động chưa đáp ứng được nhu cầu. Nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả chi phí xử lý” chưa được áp dụng triệt để, đặc biệt là việc chưa thu đủ giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý, nên chưa thúc đẩy được nguồn lực tư nhân đầu tư về thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt.

Theo ông Trung, trong bối cảnh lượng rác thải sinh hoạt ngày càng gia tăng, việc hình thành thói quen phân loại rác tại nguồn cho cộng đồng và cá nhân là giải pháp mang tính quyết định để giảm áp lực lên môi trường cũng như hệ thống xử lý chất thải. Để đạt được điều này, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sẽ rà soát những bất cập về quản lý chất thải rắn sinh hoạt trong Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản pháp luật để đề xuất sửa đổi, hoàn thiện. Ngoài ra, Bộ đang tham mưu, trình Chính phủ ban hành Nghị quyết về “Đẩy mạnh phong trào toàn dân bảo vệ môi trường, tập trung phân loại, thu gom, tái chế, xử lý rác thải vì một Việt Nam sáng - xanh - sạch - đẹp”; tham mưu Chính phủ báo cáo Quốc hội thông qua Đoàn giám sát tối cao của Quốc hội về “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực thi hành”... Bộ cũng đầu tư các công trình hạ tầng môi trường thiết yếu, như hệ thống hạ tầng thu gom, phân loại và xử lý chất thải rắn sinh hoạt.

Đối với các địa phương, cần tập trung xây dựng, ban hành quy trình kỹ thuật, định mức kinh tế - kỹ thuật, ban hành giá tối đa và giá cụ thể, hình thức thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; triển khai ngay việc đầu tư hạ tầng kỹ thuật đồng bộ từ phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý sau phân loại phù hợp với quy hoạch của tỉnh, thành phố sau sáp nhập; thúc đẩy ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý rác; tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, huy động sự tham gia của toàn xã hội về bảo vệ môi trường.

×