Tri thức, bản lĩnh và khả năng đi đường dài của người trẻ Việt Nam nâng tầm quốc tế (bài 3)

Tiến sĩ Nguyễn Duy Duy (35 tuổi, quê xã Thạch Hà, cựu học sinh Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh) hiện là chuyên viên nghiên cứu cao cấp tại CSIRO, Cơ quan Khoa học Quốc gia Australia, nơi anh phát triển các hệ thống giám sát và dự báo chất lượng nước phục vụ an ninh nguồn nước, nông nghiệp, thủy sản và phát triển bền vững. Công việc của anh kết hợp mô hình môi trường, dữ liệu vệ tinh, cảm biến hiện trường và trí tuệ nhân tạo để biến những dữ liệu phức tạp thành công cụ hỗ trợ ra quyết định cho chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng.

Anh cũng tham gia thúc đẩy nhiều mối hợp tác khoa học giữa Australia, Việt Nam và khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong các lĩnh vực biến đổi khí hậu, tài nguyên nước và đổi mới sáng tạo. Những đóng góp của anh đã được ghi nhận qua các giải thưởng khoa học tại Australia, Việt Nam và quốc tế; đồng thời, anh còn dành nhiều tâm huyết để viết về giáo dục, khoa học và hành trình trưởng thành của người trẻ Việt Nam trong quá trình hội nhập. Mới đây, Tiến sĩ Duy được Tatler Asia vinh danh trong danh sách Asia's 100 Next Generation Leaders (100 nhà lãnh đạo thế hệ mới của châu Á), thuộc chương trình Gen.T Leaders of Tomorrow 2026. Trước đó, anh lọt top 10 nhà khoa học trẻ trong lĩnh vực Vật lý tại Australia năm 2024 do Viện Hàn lâm Khoa học Australia công bố; Giải nhà nghiên cứu trẻ xuất sắc John Philip Award 2025 do Cơ quan Khoa học Quốc gia Australia - CSIRO trao tặng.

Tri thức trẻ trong giai đoạn kỷ nguyên vươn mình của đất nước

Với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về nội dung xây dựng thế hệ thanh niên học tập suốt đời, kiến tạo tương lai đất nước, Tiến sĩ Nguyễn Duy Duy bày tỏ mỗi thời đại đều đặt ra cho thế hệ trẻ một câu hỏi riêng. Có thời điểm, câu hỏi ấy là làm thế nào để được đi học; có lúc là làm sao để thoát khỏi nghèo đói. Cũng có thời kỳ, bước ra khỏi lũy tre làng, tới những thành phố lớn hơn đã là ước mơ của nhiều thế hệ. Hôm nay, khi đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới, câu hỏi của thanh niên Việt Nam không chỉ là học gì, làm gì, hay thành công ra sao cho riêng mình. Câu hỏi lớn hơn là chúng ta sẽ dùng tri thức, bản lĩnh và năng lực của mình để tham gia vào tương lai của đất nước như thế nào.

Trong kỷ nguyên vươn mình của Việt Nam, tri thức là nền tảng của năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ, vị thế quốc gia và phẩm giá hội nhập. Một đất nước muốn đi xa không thể chỉ dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ hay những lợi thế ngắn hạn. Một người trẻ muốn đi xa cũng không thể chỉ dựa vào sự nhanh nhạy, may mắn hay một vài kỹ năng tức thời. Cả quốc gia lẫn mỗi cá nhân đều cần một nền tảng tri thức đủ sâu để hiểu thế giới, đủ rộng để kết nối các lĩnh vực, và đủ thực chất để biến hiểu biết thành hành động.

“Có một điều mà khoa học dạy tôi từ rất sớm: không có con đường tắt nào cho tri thức thực sự. Là một nhà khoa học trong lĩnh vực môi trường, tài nguyên nước và công nghệ dự báo, tôi nghĩ tri thức trước hết phải được xây dựng nghiêm túc ngay từ trong nhà trường. Với các ngành khoa học kỹ thuật, nền tảng toán học, vật lý, hóa sinh, dữ liệu, mô hình và tư duy khoa học là những điều rất căn bản. Nền móng ấy không vững thì càng đi xa càng dễ bị hụt chân. Có những kiến thức có thể cập nhật sau này, nhưng cách đặt câu hỏi, cách kiểm chứng và cách suy nghĩ có kỷ luật trước một vấn đề phức tạp phải được rèn từ rất sớm.

Nhưng nhà trường cũng chỉ là điểm khởi đầu. Thế giới hôm nay thay đổi quá nhanh để một người có thể chỉ sống bằng những gì mình đã học ở tuổi đôi mươi. Công nghệ thay đổi, dữ liệu thay đổi, phương pháp thay đổi, và cả những vấn đề xã hội phải đối mặt cũng thay đổi. Vì vậy, học tập suốt đời không phải là một khẩu hiệu. Đó là năng lực giúp người trẻ tiếp tục hiểu một thế giới ngày càng bất định, hiểu sâu hơn về con người, môi trường, xã hội và những hệ quả dài hạn của các quyết định mình đưa ra”, Tiến sĩ Duy bày tỏ.

Từ công việc của bản thân, Tiến sĩ Duy nhìn thấy rõ điều đó trong những vấn đề như biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, lương thực, năng lượng và phát triển bền vững. Đây không còn là câu chuyện riêng của một ngành, một địa phương hay một quốc gia. Một đợt hạn hán, lũ lụt hay biến động khí hậu cực đoan có thể ảnh hưởng đến nông nghiệp, thủy điện, đô thị, sinh kế và sức khỏe cộng đồng. Những tác động này không dừng lại ở biên giới quốc gia, mà có thể lan sang chuỗi cung ứng, hợp tác khu vực và vị thế phát triển của mỗi nền kinh tế.

Vì vậy, người trẻ Việt Nam hôm nay không nên chỉ dừng lại ở việc giỏi một chuyên môn hẹp, điều cần hơn là khả năng nhìn nhận một vấn đề trong mối liên hệ rộng hơn: giữa khoa học và chính sách, công nghệ và thị trường, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, lợi ích quốc gia và những thách thức chung của khu vực. Trong một thế giới nhiều bất định, điều quan trọng không chỉ là có thêm tri thức hay công nghệ, mà là năng lực biến tri thức thành hành động: hiểu đúng vấn đề, phối hợp linh hoạt giữa các lĩnh vực, ra quyết định dựa trên bằng chứng và xây dựng những mô hình phát triển bền vững hơn.

“Tôi thường liên hệ điều này với chính công việc làm mô hình của mình. Khi xây dựng một hệ thống dự báo, điều quan trọng không phải là tạo ra một “hộp đen” với kết quả có vẻ chính xác. Một mô hình tốt phải cho mình biết nó dựa trên những biến nào, điều kiện nào, kịch bản nào, giới hạn nằm ở đâu và vì sao một rủi ro có thể xảy ra. Khoa học không chỉ cần câu trả lời. Khoa học cần cả khả năng giải thích cho câu trả lời ấy”, Tiến sĩ Duy cho biết.

Hội nhập không chỉ là biết ngoại ngữ

Nhấn mạnh tầm quan trọng của tri thức trong giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, Tiến sĩ Duy cho rằng, hội nhập không chỉ là biết ngoại ngữ, đi ra nước ngoài hay sử dụng công nghệ mới. Hội nhập sâu hơn đòi hỏi người trẻ phải có nền tảng đủ vững, bản lĩnh đủ mạnh và tư duy phản biện đủ tốt để không trở thành người đi theo một cách thụ động. Chúng ta cần hiểu Việt Nam đang đứng ở đâu, khu vực đang cần gì, thế giới đang chuyển động ra sao, rồi từ đó đóng góp những giải pháp phù hợp. Bản lĩnh Việt Nam, theo tôi, không phải là nói thật lớn về mình, mà là có năng lực thực sự để bước vào những bài toán khó bằng tri thức, sự chuyên nghiệp và tinh thần trách nhiệm.

Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Đó là cơ hội lớn, nhưng cũng là thách thức lớn. Những lĩnh vực như nông nghiệp thông minh, quản trị tài nguyên nước, năng lượng sạch, kinh tế số, kinh tế xanh hay thích ứng với biến đổi khí hậu đều cần một thế hệ trẻ vừa giỏi chuyên môn, vừa hiểu thực tiễn Việt Nam, vừa đủ tự tin để làm việc với thế giới. Nếu thế hệ ấy được đào tạo tốt, Việt Nam không chỉ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu mà còn có thể đóng góp tri thức, công nghệ và các giải pháp cho những vấn đề chung.

Nhưng để người trẻ trưởng thành, xã hội cũng phải đặt họ vào những bài toán đủ lớn. Nếu chỉ được giao những việc nhỏ, những việc mang tính hình thức, hoặc chỉ được nghe những lời kêu gọi chung chung, thì rất khó để năng lực của người trẻ phát triển thành những giá trị thực sự. Người trẻ cần được học, nhưng cũng cần được làm; cần được truyền cảm hứng, nhưng cũng cần được trao trách nhiệm; cần được bảo vệ khi còn non kinh nghiệm, nhưng cũng cần có không gian để thử, sai, sửa và trưởng thành.

Hỗ trợ thanh niên không nên chỉ dừng lại ở phong trào

Cũng theo Tiến sĩ Duy, vai trò của nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các tổ chức như Đoàn Thanh niên là rất quan trọng.

“Theo tôi, việc hỗ trợ thanh niên không nên chỉ dừng lại ở phong trào hay các hoạt động truyền cảm hứng. Điều quan trọng hơn là tạo ra những môi trường học tập và hành động thật, nơi người trẻ được tiếp cận tri thức mới, được kết nối với chuyên gia, doanh nghiệp, nhà khoa học, trí thức Việt Nam ở nước ngoài, và được tham gia vào những dự án có sản phẩm cụ thể, có người dùng thật và có tác động xã hội rõ ràng. Khi đó, Đoàn có thể trở thành cầu nối giữa khát vọng của thanh niên và những vấn đề thật của đất nước”, Tiến sĩ Duy chia sẻ.

Theo anh, trong một thế giới nhiều biến động, trí tuệ Việt Nam không chỉ thể hiện qua thành tích cá nhân của một vài người. Nó thể hiện rõ hơn khi nhiều người trẻ cùng được nâng đỡ để trưởng thành, cùng bước vào những vấn đề khó và cùng tạo ra những giải pháp hữu ích cho xã hội. Chúng ta không chỉ học để có một công việc tốt hơn cho riêng mình, mà còn học để hiểu đất nước cần gì, cộng đồng cần gì, và mình có thể đóng góp gì trong khả năng của mình.

“Nếu làm được điều đó, người trẻ Việt Nam sẽ không chỉ hội nhập để đi theo thế giới. Chúng ta có thể hội nhập để cùng thế giới giải quyết những vấn đề chung, từ biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng, lương thực đến phát triển bền vững. Và khi hiểu biết được chuyển hóa thành hành động cụ thể, khi bản lĩnh được chứng minh bằng năng lực thật, khi thành công cá nhân gắn với những vấn đề lớn của đất nước, đó chính là lúc người trẻ Việt Nam thật sự góp phần kiến tạo tương lai”, Tiến sĩ Duy bày tỏ.

Mời độc giả đón đọc bài cuối: Đầu tư cho thanh niên là vun đắp tương lai đất nước

×