Triển khai Nghị quyết 09: Hồi sinh kênh rạch TP.HCM, khi chỉnh trang đô thị chọn lấy an sinh làm gốc (bài 2)

Phía sau những con số giải tỏa là số phận của hàng chục nghìn hộ dân

Nhiều năm qua, các chương trình chỉnh trang kênh rạch tại TP.HCM chủ yếu được tiếp cận dưới góc độ kỹ thuật: cải thiện môi trường, khơi thông dòng chảy, chống ngập và nâng cấp hạ tầng. Tuy nhiên, đằng sau lớp vỏ bọc hạ tầng ấy là những câu chuyện đời thực đầy trăn trở về nơi ăn chốn ở của những phận người gắn bó với sông nước nội đô.

Theo thống kê của Sở Xây dựng TP.HCM, toàn thành phố hiện còn khoảng 40.000 căn nhà lụp xụp nằm trên và ven kênh rạch cần được xử lý. Phần lớn trong số đó là những căn nhà chắp vá bằng ván gỗ, tôn cũ, đối mặt với nguy cơ sụt lún, ô nhiễm nguồn nước nặng nề và không gian sống ngột ngạt.

Định hướng mới từ Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị yêu cầu TP.HCM phải “đẩy nhanh tiến độ thực hiện chương trình phát triển nhà ở xã hội” đồng thời “nhanh chóng di dời nhà ở ven kênh rạch, cải tạo chung cư cũ”. Việc đặt hai nhiệm vụ này cạnh nhau trong cùng một văn kiện chiến lược cho thấy tầm nhìn mới: Giải tỏa không phải là đẩy người dân đi nơi khác, mà là nâng cao chất lượng sống cho họ.

Chiến dịch "lột xác" vùng lõi kênh rạch

Theo kế hoạch giai đoạn 2025-2030, TP.HCM dự kiến triển khai 44 dự án chỉnh trang nhà trên và ven kênh rạch. Trong đó có 40 dự án sử dụng vốn ngân sách và 4 dự án huy động nguồn lực xã hội hóa. Tổng cộng khoảng 23.429 căn nhà thuộc diện di dời.

Riêng ba phường Bình Đông, Chánh Hưng và Phú Định hiện chiếm hơn 65% tổng số nhà cần giải tỏa trên toàn thành phố, tương ứng khoảng 15.708 căn. Đây được xem là khu vực trọng điểm của chương trình chỉnh trang kênh rạch trong những năm tới.

Để thực hiện mục tiêu này, TP.HCM đã xây dựng đề án riêng cho khu vực trên với mục tiêu di dời khoảng 14.609 căn nhà, đồng thời phát triển quỹ nhà tái định cư, nhà ở xã hội và các khu đất đấu giá nhằm tạo nguồn lực tài chính cho chương trình.

Theo tính toán sơ bộ, tổng vốn đầu tư cho 21 dự án triển khai tại ba phường Bình Đông, Chánh Hưng và Phú Định lên tới khoảng 99.474,6 tỷ đồng.

Nhà ở xã hội - mắt xích thay đổi cuộc tái định cư

Điểm đột phá nhất của chiến dịch lần này không nằm ở tốc độ phá dỡ hay quy mô giải tỏa, mà ở tư duy chuẩn bị quỹ nhà ở. Sở Xây dựng TP.HCM đang nghiên cứu cơ chế tích hợp nhà ở xã hội trực tiếp vào chương trình tái định cư, thay thế cho mô hình cấp đất nền hoặc chung cư thương mại giá cao xa xỉ vốn quá sức với người thu nhập thấp trước đây.

Hiện UBND TP.HCM đã giao nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư cho 9 dự án phục vụ chương trình chỉnh trang kênh rạch. Trong số này, Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị được giao thực hiện 6 dự án; UBND phường Chánh Hưng phụ trách 1 dự án; UBND phường Phú Định phụ trách 2 dự án.

Một số dự án đang được nghiên cứu theo hướng xã hội hóa. Cụ thể, 4 trong số 9 dự án dự kiến triển khai theo hình thức đầu tư nhà ở xã hội, không sử dụng vốn đầu tư công. Đây chủ yếu là các dự án liên quan đến quỹ đất do Công ty Dịch vụ công ích Quận 8 trước đây hợp tác đầu tư và hiện đang được tháo gỡ các vướng mắc pháp lý. Năm dự án còn lại dự kiến được đầu tư bằng ngân sách nhằm phục vụ nhu cầu tái định cư của các hộ dân thuộc diện di dời.

Không chỉ dừng lại ở việc xây mới, TP.HCM còn đang rà soát lại quỹ nhà hiện hữu để bổ sung nguồn cung nhà ở xã hội trong thời gian tới. Theo thống kê của Sở Xây dựng, khoảng 20 dự án với quy mô gần 11.000 căn hộ đang được nghiên cứu chuyển đổi từ chức năng nhà tái định cư sang nhà ở xã hội.

Đây được xem là nguồn lực rất quan trọng trong bối cảnh thành phố vừa cần giải quyết nhu cầu chỗ ở cho người dân bị ảnh hưởng bởi chương trình chỉnh trang kênh rạch, vừa phải đáp ứng nhu cầu nhà ở ngày càng tăng của người lao động thu nhập thấp.

Theo các chuyên gia quy hoạch đô thị, nếu được triển khai đồng bộ, chương trình chỉnh trang kênh rạch lần này có thể tạo ra một nguồn cung nhà ở xã hội đáng kể cho TP.HCM trong nhiều năm tới. Quan trọng hơn, việc bố trí nhà ở phù hợp sẽ giúp người dân ổn định cuộc sống, duy trì sinh kế và giảm áp lực hình thành các khu dân cư tự phát mới.

Nhìn từ góc độ an sinh, đây cũng chính là điểm khác biệt của chương trình chỉnh trang hiện nay. Thành phố không chỉ giải quyết vấn đề môi trường hay hạ tầng đô thị, mà còn hướng tới mục tiêu giúp người dân có cơ hội tiếp cận những nơi ở tốt hơn, an toàn hơn và phù hợp hơn với khả năng tài chính của mình.

Đó cũng là tinh thần mà Nghị quyết 09 nhấn mạnh khi xác định người dân là chủ thể của quá trình phát triển và là đối tượng đầu tiên được thụ hưởng thành quả phát triển của thành phố. Nếu thực hiện thành công, chương trình di dời nhà ven kênh rạch sẽ không chỉ hồi sinh những dòng kênh mà còn mở ra cơ hội an cư mới cho hàng chục nghìn hộ dân TP.HCM trong những năm tới.

(Còn tiếp)

×