Triệu Xa: Viên quan nhà Triệu cả đời chỉ đánh 1 trận Át Dữ khiến 100.000 quân Tần khiếp sợ, đưa ông vào hàng danh tướng

Từ viên quan thu thuế đến người được giao chỉ huy trận Át Dữ

Triệu Xa xuất thân không phải một gia đình võ tướng. Theo Sử ký, thời trẻ ông làm Điền bộ lại, tức viên chức phụ trách việc thu thuế ruộng đất của nước Triệu. Đây là công việc không có địa vị quá cao nhưng đòi hỏi phải trực tiếp xử lý quan hệ giữa nhà nước với các hộ dân và tầng lớp quý tộc địa phương.

Thời điểm đó, quyền lực của các quý tộc tại nước Triệu rất lớn. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Triệu Xa từng đến phủ của Bình Nguyên Quân Triệu Thắng, một trong Chiến Quốc tứ công tử, để thu thuế. Gia thần của Bình Nguyên Quân chống đối, không chịu thực hiện nghĩa vụ với nhà nước.

Triệu Xa không nhượng bộ. Ông xử lý những người đứng đầu việc cản trở công vụ theo pháp luật. Sự việc khiến Bình Nguyên Quân tức giận, nhưng Triệu Xa vẫn giữ lập trường rằng nếu quý tộc có thể dựa vào địa vị để đứng ngoài pháp luật thì luật pháp của quốc gia sẽ không còn hiệu lực.

Lập luận của Triệu Xa cuối cùng thuyết phục được Bình Nguyên Quân. Thay vì trừng phạt viên quan nhỏ, Triệu Thắng nhận ra đây là người có năng lực và tiến cử ông với Triệu Huệ Văn Vương. Triệu Xa sau đó được giao phụ trách việc thu thuế trong cả nước. Từ vị trí một viên lại cấp thấp, ông bước vào hàng ngũ quan lại được nhà nước trọng dụng.

Bước ngoặt xảy ra vào năm 269 trước Công nguyên, khi quân Tần tiến công Át Dữ. Át Dữ nằm ở khu vực có địa hình hiểm trở và giữ vị trí quan trọng đối với an ninh của nước Triệu. Nếu để quân Tần chiếm được nơi này, sức ép đối với khu vực trung tâm của nước Triệu sẽ gia tăng đáng kể.

Triều đình Triệu phải lựa chọn người chỉ huy quân cứu viện. Những danh tướng giàu kinh nghiệm như Liêm Pha và Lạn Tương Như đều cho rằng không nên đưa quân đến Át Dữ. Theo họ, khoảng cách xa, đường đi hiểm trở, trong khi quân Tần đã chiếm được vị trí thuận lợi. Quân Triệu nếu hành quân đường dài sẽ mệt mỏi trước khi bước vào trận chiến.

Trong lúc nhiều người không muốn nhận nhiệm vụ, Triệu Xa đứng ra xin đảm nhận. Ông đưa ra nhận định nổi tiếng: “Đường xa hiểm trở, ví như hai con chuột đánh nhau trong hang, bên nào dũng cảm hơn sẽ thắng". Triệu Huệ Văn Vương chấp thuận và giao quân cho Triệu Xa.

28 ngày án binh để đánh lừa quân Tần rồi bất ngờ tiến quân

Điểm đặc biệt trong trận Át Dữ nằm ở cách Triệu Xa xử lý vấn đề hành quân. Thông thường, khi một thành trì đang bị bao vây, quân cứu viện phải nhanh chóng tiến đến chiến trường. Nhưng Triệu Xa không lựa chọn cách làm đó.

Sau khi quân Triệu rời Hàm Đan, ông cho quân dừng lại và dựng doanh trại. Quân đội không tiếp tục tiến về phía Át Dữ như dự kiến. Triệu Xa còn ban lệnh nghiêm khắc, yêu cầu quân sĩ không được tự ý bàn luận về kế hoạch tác chiến. Ông tập trung củng cố doanh trại và duy trì kỷ luật, tạo ra hình ảnh một đạo quân dường như không muốn giao chiến.

Sự chậm trễ kéo dài tới 28 ngày. Đối với quân Tần, đây là dấu hiệu cho thấy quân Triệu có thể không đủ tự tin để cứu Át Dữ. Hoạt động do thám của quân Tần cũng thu được những thông tin phù hợp với nhận định ấy. Triệu Xa không tìm cách phá bỏ sự hiểu lầm này. Trái lại, ông để đối phương tiếp tục tin rằng quân Triệu đang sợ hãi. Đây chính là thời điểm ông chuyển từ thế bị động sang chủ động.

Khi quân Tần đã giảm cảnh giác, Triệu Xa bất ngờ ra lệnh cho quân đội tăng tốc. Quân Triệu bỏ bớt những thứ không cần thiết, tiến hành một cuộc hành quân thần tốc về phía Át Dữ. Sự thay đổi đột ngột khiến quân Tần không kịp chuẩn bị theo cách thông thường. Quân Triệu nhanh chóng tiến đến khu vực chiến trường và chiếm giữ Bắc Sơn, vị trí có ý nghĩa quan trọng trong cuộc giao chiến.

Lúc này, quân Tần đang ở thế vây đánh Át Dữ lại phải đối diện với một đạo quân Triệu xuất hiện từ bên ngoài. Quân Tần tìm cách tấn công quân Triệu để giành lại vị trí cao, nhưng quân Triệu dựa vào địa hình tổ chức phòng thủ. Trong khi đó, lực lượng Triệu bên trong Át Dữ cũng phối hợp với quân cứu viện.

Quân Tần bị đặt vào tình thế phải đối phó với lực lượng từ cả hai phía. Cuối cùng, quân Tần thất bại và phải rút lui. Quân Triệu giải vây thành công cho Át Dữ. Chiến thắng này có ý nghĩa đặc biệt bởi quân Triệu đã đánh bại quân Tần trong một trận đánh mà trước đó nhiều tướng lĩnh cho rằng rất khó giành thắng lợi.

Một trận đánh làm nên tên tuổi và câu chuyện đặc biệt về người con Triệu Quát

Trong trận chiến này, quân Triệu chỉ có lực lượng chưa bằng một phần ba quân Tần nhưng vẫn đánh tan đội quân 100.000 người của đối phương, tiêu diệt hơn 10.000 quân địch, tạo nên một chiến thắng vang dội. Khi tin chiến thắng truyền về Hàm Đan, người dân cả nước vô cùng phấn khởi. Vua Triệu Huệ Văn đích thân ra khỏi thành nghênh đón Triệu Xa và phong cho ông tước hiệu Mã Phục, đưa ông lên vị thế ngang hàng với Liêm Pha và Lạn Tương Như. Từ đó, Triệu Xa trở thành một trong những danh tướng nổi tiếng của nước Triệu và thời Chiến Quốc.

Vậy tại sao Triệu Xa chỉ cần đánh một trận đã có thể đứng ngang hàng với họ?

Thứ nhất, Triệu Xa đã chiến thắng trong khi những danh tướng như Liêm Pha và Nhạc Thừa đều không chắc chắn về khả năng giành thắng lợi.

Khi tham gia trận Át Dữ, Triệu Xa vẫn chưa phải một tướng lĩnh quân sự. Ông vốn chỉ là một viên quan quản lý việc thu thuế, có thể nói gần như không có kinh nghiệm trực tiếp chỉ huy chiến trận. Trong khi đó, Liêm Pha và Nhạc Thừa đều là những danh tướng của nước Triệu, từng tham gia nhiều cuộc chiến lớn.

Trong tình thế mà ngay cả những danh tướng như Liêm Pha và Nhạc Thừa cũng không dám chắc có thể giành chiến thắng, Triệu Xa lại làm được điều đó. Đây chính là giá trị đặc biệt của chiến thắng này.

Hơn nữa, khi Triệu Huệ Văn Vương hỏi ý kiến về cuộc chiến, ông đã hỏi Liêm Pha và Nhạc Thừa trước rồi mới hỏi Triệu Xa. Đây là một vấn đề quân sự trọng đại. Nếu Triệu Xa hoàn toàn không có năng lực quân sự thì nhà vua cũng không có lý do gì để hỏi ý kiến ông, càng không thể giao quân cho một người gần như chưa có kinh nghiệm chiến đấu.

Sau khi Triệu Xa giành chiến thắng, điều đó càng cho thấy năng lực quân sự của ông không hề thua kém Liêm Pha hay Nhạc Thừa. Việc sử sách ghi chép ít về các trận đánh khác của ông không đồng nghĩa với việc Triệu Xa không còn chiến công nào khác.

Thứ hai, Triệu Xa đã đánh bại quân Tần và một tướng lĩnh có năng lực của nước Tần.

Vào thời điểm đó, quân Tần đã trở nên vô cùng mạnh mẽ. Trong các cuộc chiến với sáu nước, quân Tần phần lớn giành thế áp đảo. Sử sách ghi lại rằng tướng Tần đối đầu với Triệu Xa tại Át Dữ là Hồ Dương, còn gọi là Hồ Thương. Ông từng giữ chức Khách khanh nước Tần và có nhiều chiến tích.

Năm 273 trước Công nguyên, Hồ Dương từng làm phó tướng cho Bạch Khởi trong trận Hoa Dương, góp phần tiêu diệt lực lượng liên quân Hàn, Triệu, Ngụy. Trước đó, Hồ Dương cũng từng một mình chỉ huy quân đội đánh chiếm các thành Quyển, Thái Dương và Trường Táo của nước Ngụy.

Tư Mã Thiên từng nhận xét trong Sử ký Tư Mã Thiên: "Ông ta không tìm cách noi theo người xưa, cũng không tuân theo những quy tắc đã được thiết lập. Chính nhờ tầm nhìn chiến lược đột phá mà Triệu Xa đã xoay chuyển tình thế vào thời khắc quyết định, tạo nên một chương huyền thoại trong lịch sử chiến tranh Trung Hoa cổ đại".

Tuy nhiên, tên tuổi của Triệu Xa còn gắn với một câu chuyện khác: Triệu Quát, con trai ông. Triệu Quát từ nhỏ đã nghiên cứu binh pháp và thường bàn luận về chiến tranh. Ông nổi tiếng đến mức nhiều người cho rằng có thể kế nghiệp cha. Nhưng Triệu Xa lại không đánh giá con trai mình quá cao. Theo Sử ký, ông cho rằng Triệu Quát chỉ giỏi bàn luận binh pháp nhưng chưa từng thực sự chỉ huy quân đội. Vì vậy, ông lo con trai có thể gặp thất bại nếu được giao trọng trách.

Năm 260 trước Công nguyên, nhiều năm sau trận Át Dữ, Triệu Quát được giao chỉ huy quân Triệu trong cuộc chiến với quân Tần tại Trường Bình. Đối thủ của ông là danh tướng Tần Bạch Khởi. Trận Trường Bình kết thúc bằng thảm họa khiến khiến 450.000 binh lính nhà Triệu thiệt mạng, Triệu Quát tử trận.

Sự đối lập giữa hai cha con trở thành một câu chuyện nổi tiếng trong lịch sử quân sự Trung Quốc. Triệu Xa là người chỉ huy một trận đánh thành công nhờ đánh giá thực tế chiến trường; Triệu Quát lại bị hậu thế gắn với hình ảnh “chỉ giỏi lý thuyết” sau thất bại tại Trường Bình.

×