Trịnh Hòa mang theo hạm đội 27.000 người, 60 bảo thuyền khổng lồ xuống Tây Dương truy tìm 1 người, đó là ai?

Trịnh Hòa mang theo hạm đội 27.000 người, 60 bảo thuyền khổng lồ xuống Tây Dương truy tìm 1 người, đó là ai?

Năm 1405, tại xưởng đóng tàu Long Giang ở Nam Kinh, một khung cảnh đủ sức làm thay đổi lịch sử hàng hải thế giới đang diễn ra. Sáu mươi hai chiếc bảo thuyền khổng lồ xếp thành hàng ngay ngắn trên mặt sông, trông như những tòa thành nổi di động. Thân tàu cao sừng sững như lầu các, cột buồm vươn thẳng lên trời, trên boong là hàng ngũ binh sĩ mặc giáp chỉnh tề, vũ khí sáng loáng dưới ánh mặt trời.

Quy mô và khí thế của hạm đội này có thể nói là chưa từng có trong lịch sử nhân loại thời điểm ấy. Thế nhưng, lời giải thích chính thức của triều đình nhà Minh lại vô cùng đơn giản: "Tuyên dương quốc uy" – phô trương thanh thế của Đại Minh.

Nhưng liệu chỉ bốn chữ ấy có đủ để giải thích vì sao triều đình phải huy động một cỗ máy quốc gia khổng lồ đến như vậy?

Đằng sau chuyến hạ Tây Dương đầu tiên của Trịnh Hòa, có lẽ còn tồn tại một mục đích khác, gắn chặt với nỗi ám ảnh lớn nhất của Minh Thành Tổ Chu Đệ: sự mất tích bí ẩn của Minh Huệ Đế Chu Doãn Văn (Kiến Văn Đế).

Bốn năm trước đó, Chu Đệ phát động cuộc chiến "Tĩnh Nan", cướp ngôi từ tay người cháu là Kiến Văn Đế. Tuy đã ngồi lên ngai vàng, nhưng ông chưa bao giờ thực sự cảm thấy yên tâm.

Điều khiến Chu Đệ bất an nhất chính là tung tích của vị hoàng đế tiền triều.

Sau trận hỏa hoạn thiêu rụi hoàng cung Nam Kinh, không ai biết Kiến Văn Đế còn sống hay đã chết. Có người nói ông đã bỏ mạng trong biển lửa, nhưng cũng có truyền thuyết cho rằng ông cải trang rồi trốn thoát khỏi kinh thành.

Chu Đệ không tin vào bất kỳ kết luận nào. Chính ông cho người kiểm tra hiện trường, nhưng trong đống đổ nát chỉ tìm thấy một thi thể cháy đen không thể nhận dạng.

Một vị cựu hoàng đế mất tích giống như một quả bom âm ỉ chôn sâu dưới nền móng triều Minh, có thể trở thành ngọn cờ hiệu triệu những thế lực chống đối bất cứ lúc nào.

Chính trong bối cảnh ấy, mục tiêu chính thức của các chuyến hạ Tây Dương càng trở nên đáng nghi ngờ.

Triều đình tuyên bố rằng Trịnh Hòa được cử đi "tuyên chiếu Tây Dương, truyền bá hoàng ân". Tuy nhiên, nếu chỉ đơn thuần là ngoại giao hay buôn bán thì tại sao phải huy động tới 27.000 thủy thủ, binh lính và quan viên, cùng hơn sáu mươi chiến hạm khổng lồ?

Riêng chi phí hậu cần cho đoàn thuyền cũng đã là gánh nặng vô cùng lớn đối với ngân khố nhà Minh.

Điều đáng chú ý hơn là trong hạm đội còn có rất nhiều mật thám Cẩm y vệ cải trang thành thủy thủ.

Theo nhiều ghi chép và giả thuyết của các học giả hiện đại, mỗi khi cập bến một quốc gia, việc đầu tiên mà Trịnh Hòa làm không phải là đem tơ lụa hay đồ sứ ra trưng bày, mà bí mật tiếp xúc với các thủ lĩnh cộng đồng người Hoa để dò hỏi:

"Ở đây có từng xuất hiện một người đàn ông trẻ tuổi đến từ Trung Nguyên hay không?"

Chuyến hạ Tây Dương đầu tiên đưa đoàn thuyền đến Chiêm Thành, Java, Sumatra và nhiều vùng đất Đông Nam Á khác.

Đây đều là những địa điểm được cho là có khả năng trở thành điểm dừng chân đầu tiên nếu Kiến Văn Đế thực sự chạy trốn bằng đường biển.

Trịnh Hòa xây dựng một mạng lưới thu thập tin tức rộng khắp, cho người điều tra từ chùa chiền, thương cảng đến các khu dân cư và thương nhân người Hoa.

Có tài liệu còn ghi chép rằng tại Sumatra từng xuất hiện một nhà sư trung niên tự xưng là Hoàng đế Đại Minh.

Người này nhanh chóng bị bắt giữ, nhưng sau quá trình thẩm vấn, triều đình kết luận đó chỉ là một kẻ mạo danh nhằm lợi dụng danh nghĩa Kiến Văn Đế để trục lợi.

Để phục vụ cho kế hoạch này, Chu Đệ thậm chí còn phá bỏ nhiều quy tắc truyền thống.

Theo chế độ nhà Minh, hoạn quan không được phép can dự sâu vào chính sự, càng không thể nắm giữ binh quyền.

Thế nhưng Trịnh Hòa – một thái giám người Hồi – lại được giao toàn quyền chỉ huy hạm đội lớn nhất thế giới lúc bấy giờ.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây là lựa chọn mang tính chính trị nhiều hơn là quân sự.

Là hoạn quan không có gia tộc, không có hậu duệ và không thể tự xây dựng thế lực riêng, Trịnh Hòa hoàn toàn phụ thuộc vào hoàng quyền. Điều đó khiến Chu Đệ tin tưởng rằng ông sẽ tuyệt đối trung thành, không có khả năng đem hạm đội khổng lồ tạo phản.

Thực tế cho thấy Trịnh Hòa đã hoàn thành trọn vẹn vai trò ấy.

Trong bảy chuyến hạ Tây Dương, ông đặt chân tới hơn ba mươi quốc gia, xa nhất tới tận bờ biển Somalia và Kenya ở Đông Phi.

Song song với việc dò tìm tung tích Kiến Văn Đế, hạm đội cũng mang theo lượng lớn tơ lụa, gấm vóc, đồ sứ và trà để ban thưởng cho các nước.

Xiêm La, Malacca, Tích Lan cùng hàng chục quốc gia khác lần lượt cử sứ thần theo đoàn thuyền về Bắc Kinh triều cống.

Hệ thống triều cống của nhà Minh vì thế được mở rộng đáng kể.

Chu Đệ ngồi trên ngai vàng tiếp đón các đoàn sứ giả đến từ khắp nơi trên thế giới, tạo nên hình ảnh một đế quốc hùng mạnh bậc nhất thời bấy giờ.

Tuy nhiên, theo một số cách lý giải, những thành quả ngoại giao ấy chỉ là kết quả đi kèm.

Điều mà Chu Đệ thực sự quan tâm vẫn là tung tích của người cháu đã biến mất không dấu vết.

Thế nhưng Kiến Văn Đế dường như đã hoàn toàn biến mất khỏi lịch sử.

Sau mỗi chuyến trở về, Trịnh Hòa đều dâng lên vô số báo cáo, lời khai và đầu mối điều tra, nhưng chưa lần nào mang về câu trả lời mà Chu Đệ mong muốn.

Đến chuyến hạ Tây Dương lần thứ tư năm 1413, quy mô hạm đội đạt đỉnh cao với hơn sáu mươi chiến hạm và khoảng 27.000 người.

Lần này, đoàn thuyền còn đi xa tới thành Calicut của Ấn Độ, bởi đây từng là nơi sứ thần nhà Minh lui tới từ thời Chu Nguyên Chương.

Dẫu vậy, kết quả vẫn chỉ là con số không.

Theo thời gian, ngay cả Chu Đệ cũng bắt đầu nghi ngờ rằng Kiến Văn Đế có lẽ đã qua đời từ rất lâu.

Năm 1424, Chu Đệ băng hà.

Người kế vị là Minh Nhân Tông Chu Cao Sí nhanh chóng ra lệnh đình chỉ các chuyến hạ Tây Dương.

Lý do được đưa ra rất thực tế: chi phí quá lớn.

Một hạm đội hơn hai vạn người tiêu tốn nguồn lực khổng lồ mỗi năm.

Nếu mục tiêu thật sự là truy tìm Kiến Văn Đế thì sau gần hai mươi năm, việc tiếp tục theo đuổi dường như không còn ý nghĩa.

Những con tàu khổng lồ bị bỏ lại tại xưởng Long Giang, dần hư hỏng dưới nắng mưa.

Tuy nhiên, lịch sử vẫn chưa khép lại.

Năm 1431, Minh Tuyên Tông Chu Chiêm Cơ quyết định khôi phục hoạt động hạ Tây Dương và một lần nữa giao nhiệm vụ cho Trịnh Hòa khi ông đã gần 60 tuổi.

Quy mô đoàn thuyền tuy nhỏ hơn trước nhưng theo nhiều giả thuyết, nhiệm vụ bí mật vẫn không thay đổi: nếu còn có thể, hãy tiếp tục truy tìm Kiến Văn Đế.

Năm năm sau, Trịnh Hòa qua đời tại Calicut (nay thuộc Kozhikode, Ấn Độ).

Từ đó, mọi cuộc tìm kiếm cũng chấm dứt.

Tung tích của Kiến Văn Đế mãi mãi trở thành một trong những bí ẩn lớn nhất lịch sử Trung Hoa.

Đồng thời, thời đại hàng hải huy hoàng của nhà Minh cũng kết thúc.

Các bản thiết kế bảo thuyền dần thất truyền, hoạt động đóng tàu quy mô lớn bị đình chỉ, chính sách hải cấm ngày càng được siết chặt, khiến Trung Quốc dần rút khỏi sân khấu hàng hải thế giới.

Nhiều thế kỷ sau, nhà khoa học người Anh Joseph Needham khi nghiên cứu lịch sử khoa học Trung Quốc đã không khỏi kinh ngạc trước quy mô hạm đội Trịnh Hòa.

Ông chỉ ra rằng các bảo thuyền của nhà Minh được cho là lớn hơn rất nhiều so với những con tàu của Christopher Columbus và xuất hiện sớm hơn gần 80 năm.

Tuy nhiên, Needham cũng đặt ra một câu hỏi nổi tiếng:

Vì sao một nền hàng hải từng đạt đến đỉnh cao như vậy lại đột ngột biến mất?

Có lẽ một phần câu trả lời nằm ở chính động cơ ban đầu của những chuyến hạ Tây Dương.

Nếu mục tiêu lớn nhất thực sự là giải quyết nỗi lo chính trị của Chu Đệ thì khi nỗi ám ảnh ấy không còn, động lực duy trì cả một chương trình hàng hải khổng lồ cũng tan biến theo.

Dẫu vậy, cũng cần lưu ý rằng giới sử học hiện đại vẫn chưa đạt được sự đồng thuận về việc "truy tìm Kiến Văn Đế" có phải là mục đích chủ yếu của các chuyến hạ Tây Dương hay không. Nhiều học giả cho rằng đây chỉ là một trong nhiều động cơ, bên cạnh việc củng cố hệ thống triều cống, mở rộng ngoại giao, kiểm soát thương mại hàng hải, trấn áp cướp biển và khẳng định vị thế của nhà Minh.

Ngày nay, Trịnh Hòa thường được ca ngợi là nhà hàng hải vĩ đại và là biểu tượng của ngoại giao hòa bình.

Nhưng phía sau câu chuyện về bảy chuyến hạ Tây Dương, vẫn còn đó những giả thuyết chưa có lời giải đáp hoàn toàn.

Có lẽ điều mà Chu Đệ và Trịnh Hòa truy tìm suốt hơn hai mươi năm không chỉ là tung tích của một vị hoàng đế mất tích, mà còn là câu trả lời cho chính nỗi lo lớn nhất của Minh Thành Tổ:

Ngai vàng mà ông giành được bằng chiến tranh, liệu đã thực sự vững chắc hay chưa?

×