Trình tự, thủ tục sáp nhập thôn, tổ dân phố có gì thay đổi theo quy định mới nhất?

Từ cơ chế "xin ý kiến nhiều cấp" sang phân quyền trực tiếp cho cấp xã

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, Đoàn Luật sư TP.HCM, việc ban hành Nghị định 185/2026/NĐ-CP là bước đi phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai trên cả nước, qua đó nâng cao tính chủ động của cấp cơ sở và rút ngắn thời gian xử lý các thủ tục liên quan đến thôn, tổ dân phố.

Trước đây, theo Điều 8 và Điều 8a Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV, việc thành lập hoặc sáp nhập thôn, tổ dân phố phải trải qua nhiều công đoạn hành chính.

Theo đó, UBND cấp tỉnh quyết định chủ trương; UBND cấp huyện giao UBND cấp xã xây dựng đề án; sau khi lấy ý kiến cử tri và được HĐND cấp xã thông qua, hồ sơ tiếp tục được chuyển lên UBND cấp huyện, Sở Nội vụ thẩm định, UBND cấp tỉnh xem xét trước khi trình HĐND cấp tỉnh ban hành nghị quyết quyết định việc thành lập hoặc sáp nhập.

Như vậy, một hồ sơ sáp nhập thôn, tổ dân phố phải đi qua nhiều cấp chính quyền từ xã, huyện đến tỉnh.

Trong khi đó, Điều 9 Nghị định 185/2026/NĐ-CP đã thay đổi căn bản thẩm quyền quyết định.

Theo quy định mới, HĐND cấp xã là cơ quan trực tiếp quyết định việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố trên địa bàn; đồng thời quyết định việc ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có.

Đối với đặc khu không tổ chức chính quyền địa phương, thẩm quyền này thuộc UBND đặc khu.

Luật sư Hoàng Anh Sơn cho rằng đây là thay đổi mang tính đột phá về phân cấp quản lý. Thay vì phải trình qua nhiều cơ quan như trước đây, chính quyền cấp xã nay được trao quyền quyết định đối với những vấn đề gắn trực tiếp với cộng đồng dân cư trên địa bàn.

Không chỉ thay đổi về thẩm quyền, Điều 8 Nghị định 185/2026/NĐ-CP cũng bổ sung các nguyên tắc mới khi sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố.

Ngoài yêu cầu bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, nghị định mới nhấn mạnh việc phải xem xét kỹ các yếu tố về địa lý, địa hình, dân tộc, tôn giáo, phong tục tập quán, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và nguyện vọng của người dân; đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội và nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân.

Đây là những nội dung chưa được quy định đầy đủ trong văn bản hướng dẫn trước đây.

Thủ tục sáp nhập được rút gọn, bỏ khâu thẩm định cấp huyện và cấp tỉnh

Một trong những thay đổi lớn nhất nằm ở trình tự thực hiện. Khoản 1 Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định UBND cấp xã căn cứ tiêu chuẩn của thôn, tổ dân phố và hướng dẫn của UBND cấp tỉnh để trực tiếp xây dựng Đề án thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trình HĐND cùng cấp xem xét quyết định.

Khoản 2 Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP yêu cầu UBND cấp xã tổ chức lấy ý kiến nhân dân theo hình thức phù hợp với quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở, đồng thời tổng hợp, tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến trước khi hoàn thiện hồ sơ.

So với Thông tư 08/VBHN-BNV, quy định mới có nhiều điểm khác biệt.

Trước đây, việc lấy ý kiến phải thực hiện đối với toàn thể cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình và đề án chỉ được thông qua khi có trên 50% số cử tri hoặc đại diện hộ gia đình tán thành. Trường hợp không đạt tỷ lệ này còn phải tổ chức lấy ý kiến lần thứ hai.

Nghị định 185/2026/NĐ-CP không còn quy định cứng về tỷ lệ trên 50% cũng như thủ tục lấy ý kiến lần hai. Việc lấy ý kiến được thực hiện theo cơ chế dân chủ ở cơ sở, tạo sự linh hoạt hơn cho địa phương trong quá trình triển khai.

Đáng chú ý, Khoản 3 Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định hồ sơ trình HĐND cấp xã chỉ gồm:

Tờ trình của UBND cấp xã;

Đề án thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố;

Báo cáo tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến nhân dân;

Dự thảo nghị quyết của HĐND cấp xã.

Sau khi hồ sơ hoàn thiện, Khoản 4 Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định HĐND cấp xã xem xét và ban hành nghị quyết tại kỳ họp gần nhất.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, điểm khác biệt lớn nhất là nghị định mới đã bãi bỏ toàn bộ các bước chuyển hồ sơ lên UBND cấp huyện, Sở Nội vụ thẩm định, UBND cấp tỉnh xem xét và HĐND cấp tỉnh quyết định như trước đây.

"Nếu như trước đây việc sáp nhập thôn, tổ dân phố phải đi qua ít nhất bốn cấp xử lý hồ sơ thì nay cơ bản được giải quyết ngay tại cấp xã. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện, giảm thủ tục hành chính và phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền hiện nay", Luật sư Sơn nhận định.

Bên cạnh đó, Điều 13 Nghị định 185/2026/NĐ-CP cũng lần đầu tiên quy định riêng trình tự, thủ tục đối với từng trường hợp như giải thể thôn, tổ dân phố; đổi tên thôn, tổ dân phố; ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có.

Các thủ tục này đều được thực hiện theo nguyên tắc chung là UBND cấp xã xây dựng phương án, lấy ý kiến nhân dân, hoàn thiện hồ sơ và trình HĐND cấp xã quyết định, thay vì phải trình lên cấp tỉnh như trước đây.

Có thể thấy, Nghị định 185/2026/NĐ-CP đã tạo ra bước chuyển đáng kể trong quản lý thôn, tổ dân phố khi trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền cấp xã, đồng thời đơn giản hóa đáng kể quy trình hành chính. Đây được xem là một trong những thay đổi quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở.

×