Trồng cây cảnh trong sân, giữ an yên một đời, bám rễ vào đất, lạc diệp quy căn, chữa lành tâm hồn già cỗi

Có một giấc mơ rất lạ mà nhiều người thành phố đều có: mơ về một cái sân cũ.

Cái sân ấy có thể chẳng có gì - vài viên gạch xanh rêu, một góc tường bong tróc, một vũng nước sau mưa. Nó nghèo nàn và đổ nát. Nhưng đêm nào ta cũng thấy mình đứng ở đó. Lặng yên.

Có lẽ vì đi hết nửa đời người, ta mới hiểu: nơi thực sự thuộc về ta không phải là căn hộ ngày càng lớn, ngày càng sáng, mà chỉ là một góc nhỏ đủ để ta đặt vừa một chiếc ghế tre và một bóng cây.

Vào mùa thu này, trên mạng xã hội, nhiều người sẽ sắp đặt để chụp một bức ảnh: ngồi dưới cây hồng trĩu quả đỏ rực, ngước mắt ngắm nhìn từng chùm quả, nheo mắt cảm nhận ánh nắng ấm áp và gió thổi rì rào.

Ngồi đó, không bận rộn, không ồn ào, không căng thẳng, im lặng, cảm nhận thời gian trôi qua kẽ tay, vô dụng một cách bình yên.

Và để có được giấc mơ đó, bạn nên bắt đầu trồng một cây cảnh.

Căn hộ ở thành phố, dù bạn có chăm chút đến đâu, về bản chất vẫn chỉ là một chiếc hộp. Bạn bịt ban công, sơn lại tường, thay sàn gỗ, nhưng nó không thở. Nó không lớn lên cùng bạn.

Sân vườn cũ thì khác. Dù bỏ hoang mười năm, chỉ cần bạn đẩy cổng bước vào, đám cỏ dại ở chân tường, đám rêu bám trên thành bể cũng nói cho bạn biết: nơi này vẫn còn sống. Đất vẫn còn ấm.

Nhưng cỏ dại thôi chưa đủ. Bạn cần một cái cây. Đừng mua cây cảnh ở vườn ươm, tán tròn vo, thân quấn đay, chở xe cẩu về đặt vào sân. Những cây cảnh ấy quá ngoan, quá hoàn hảo, nó là vật trang trí, không phải bạn đồng hành.

Một cái cây của bạn phải bắt đầu từ một nhành non. Chính tay bạn đào hố, đỡ thân cây còn run rẩy đặt xuống, vun đất, nén nhẹ bằng tay mình rồi tưới gáo nước đầu tiên. Từ khoảnh khắc đó, một khế ước được lập ra.

Cây cảnh đó là thành viên duy nhất trong gia đình không bao giờ bỏ đi. Nó không tranh cãi, không chê bạn cằn nhằn, không im lặng để trừng phạt bạn. Nó không cần bạn phải thành công hay giàu có. Nó chỉ cần bạn có mặt. Mỗi sáng ra nhìn nó một lần, cũng đã là đủ.

Khi còn trẻ, ta đi tìm tri kỷ ở giữa người với người. Về già mới hiểu, tri kỷ bền nhất đôi khi không phải là người. Là một sinh mệnh im lặng, ở yên đó, cho phép ta được là chính mình, được lẩm bẩm một mình mà không sợ bị đánh giá.

Trồng một cái cây chính là trồng lại chính mình, sau bao nhiêu năm bị bào mòn bởi công việc và ồn ào.

3. Bốn mùa dưới một bóng cây

Vẻ đẹp của cây sân nhà không phải để khoe, mà để sống cùng. Phải ở bên nó đủ lâu mới hiểu.

Mùa xuân, cây cảnh dạy ta về sự bắt đầu lại. Sau cả mùa đông trơ trụi, tưởng như đã chết khô, một sớm mai bạn ra sân, thấy đầu cành nứt ra một đốm xanh non, mỏng như mí mắt vừa mở. Chỉ một đốm thôi mà cả vũ trụ bừng tỉnh.

Nếu là bưởi, là chanh, hoa nở trắng xóa, hương không sực nức mà quẩn quanh, len vào tận bếp. Bạn chỉ cần kê ghế dưới gốc, ngồi yên, nhìn nắng lấp lánh qua lá non, hít một hơi sâu. Bạn sẽ thấy lồng ngực mình cũng vừa nảy một cái chồi. Xuân bên ngoài và xuân bên trong là một.

Mùa hè, cây cảnh dạy ta về sự che chở. Tán lá xòe ra dày và xanh thẫm, như bàn tay lớn che mát. Ngoài ngõ nắng như đổ lửa, dưới gốc cây nhà bạn không khí luôn dịu đi vài độ. Gió đi qua kẽ lá, xào xạc như ai thì thầm.

Bạn mang ấm trà ra, trải chiếu, nằm nghe ve kêu rồi ngủ thiếp đi. Sự tĩnh tại ấy không điều hòa nào tạo được, vì nó là sự tĩnh tại của lòng tốt, của bóng râm biết cho đi mà không đòi lại.

Mùa thu, cây cảnh dạy ta về nhân quả. Đây là mùa đền đáp hiển hiện nhất. Bạn cho đi bao nhiêu chăm sóc, giờ nhận lại bấy nhiêu ngọt lành. Hồng trĩu quả như đèn lồng đỏ, bưởi tròn căng ửng vàng, mộc hương bung hương ngào ngạt nhất năm.

Bạn được hái. Tự tay hái quả do chính mình trồng, vị ngọt thấm vào tận ký ức, khác hẳn quả mua ở siêu thị. Rồi bạn học cách chia sẻ và cất giữ: mang rổ quả biếu hàng xóm, hái hoa sao khô ủ trà, ngâm quả mơ thành vò rượu.

Mỗi hũ trà, mỗi vò rượu là một mùa thu được niêm phong lại, để dành uống dần trong ngày đông.

Mùa đông, cây cảnh dạy ta về lòng tin. Lá rụng gần hết, chỉ còn cành gầy vươn lên trời xám. Vườn trông buồn bã. Bạn quét lá vun vào gốc, quấn cho nó manh áo rơm. Nhìn nó trơ trụi, bạn thấy thương mình.

Nhưng bạn biết, bên trong vỏ sần sùi kia, nhựa sống vẫn âm thầm chảy, chỉ đợi tiếng gọi xuân là ùa về. Ngồi dưới gốc trụi lá chiều đông, ôm chén trà nóng ủ từ hoa của chính nó hồi tháng Tám, bạn hiểu bình yên là gì.

Bình yên không phải khi mọi thứ đủ đầy, mà là khi bạn vẫn tin vào sự trở lại, ngay cả khi trước mắt chỉ là tàn lụi.

4. Trồng cây gì cho một đời người?

Người xưa chọn cây cảnh cho sân nhà cũng như chọn bạn cho tuổi già, phải có tiêu chí.

Thứ nhất, đừng quá yếu ớt. Đừng chọn cây nay ốm mai đau, bắt bạn chạy đôn đáo tìm thuốc. Tuổi già cần an yên, không cần thêm lo âu. Hãy chọn loài khỏe mạnh, ít đòi hỏi, chỉ cần nắng mưa và chút quan tâm là đủ: cây ổi, cây khế, cây bưởi ta, cây cau.

Thứ hai, đừng lớn quá nhanh. Cây lớn nhanh vài năm đã che kín sân, làm nhà tối tăm ẩm thấp. Tình bạn đến quá nhanh thường không bền. Hãy chọn cây lớn chậm, mỗi năm cao thêm một chút, thân dày thêm một chút, để bạn cùng già đi với nó, nương tựa vào nhau.

Thứ ba, nên có hoa có quả. Có người bảo thế là thực dụng. Nhưng triết lý tuổi già không nằm ở siêu thoát, mà ở hữu hình.

Được thấy hoa nở mỗi ngày, được sờ tay vào quả đang lớn, được nếm vị ngọt do chính mình tạo ra - cảm giác được đền đáp cụ thể ấy nuôi dưỡng con người hơn mọi đạo lý cao siêu. Chỉ cần một cây cảnh thôi cũng đủ. Đủ cho mình ăn, đủ để chia cho lũ trẻ hàng xóm.

Và hãy nhớ, trồng ở đâu mới là quan trọng. Trồng trên ban công tầng hai mươi, bạn trồng cảnh quan. Trồng ở mảnh đất quê nhà, bạn trồng cội rễ. Căn hộ thành phố là nơi để ở, nay đây mai đó. Mảnh vườn quê là nơi để thuộc về.

Dù bạn đi ba trăm ngày một năm, cái cây vẫn ở đó chờ bạn. Cây cảnh neo bạn lại với đất, để bạn không thành kẻ lang thang vô định. Người xưa gọi là "lạc diệp quy căn" và "bám rễ sâu xuống đất" - phải có một nơi để rễ bám vào, con người mới thực sự yên.

Đời người, suy cho cùng, là đi tìm một bằng chứng dịu dàng rằng mình đã từng hiện diện. Nhà có thể sụp, bia đá rồi cũng mòn. Nhưng một cái cây tự tay trồng có thể sống ba mươi năm, năm mươi năm, lâu hơn cả một đời người.

Khi về già, đừng nghĩ ngợi nhiều nữa. Hãy về nhà và trồng một cái cây. Để mỗi xuân sau, bạn có thể đứng dưới hiên, nhìn một mầm non cựa mình. Mầm non ấy là do bạn trồng. Và mùa xuân ấy, cuối cùng cũng thực sự thuộc về bạn.

Theo thời gian, một chiếc lá đã đủ gió sương để muốn được rơi về một cách bình yên.

×