Trọng tài Omar - Từng bị Mỹ cấm nhập cảnh đến giấc mơ đưa lá cờ Somalia ra thế giới

Từ Somalia đến những trận đấu lớn nhất châu Phi

Trong một trận bóng đá đỉnh cao, trọng tài thường là người ít muốn được nhắc đến nhất. Một trận đấu kết thúc mà gần như chẳng ai nói về người cầm còi đôi khi lại chính là lời khen tốt nhất dành cho họ. Thế nhưng với Omar Abdulkadir Artan, chỉ riêng việc ông xuất hiện trên sân đã nhiều lần mang ý nghĩa lịch sử.

Sinh năm 1992 tại Somalia, Artan bước vào hệ thống trọng tài quốc tế khi được FIFA công nhận vào năm 2018. Con đường sau đó của ông không diễn ra bằng những bước nhảy đột ngột, mà là quá trình tích lũy qua các giải đấu trong khu vực, rồi từng bước tiến tới những sân khấu quan trọng nhất của bóng đá châu Phi.

Cột mốc lớn đến vào năm 2024, khi Artan trở thành trọng tài Somalia đầu tiên làm nhiệm vụ tại Africa Cup of Nations (AFCON). Với một nền bóng đá hiếm khi có đại diện xuất hiện ở những giải đấu hàng đầu thế giới, thành công ấy vì thế không chỉ thuộc về cá nhân Artan, bởi mỗi lần tên ông xuất hiện trên bảng phân công của CAF, cái tên Somalia cũng được nhắc tới theo một cách khác.

Sau AFCON, uy tín của Artan tiếp tục được củng cố khi ông trở thành trọng tài Somalia đầu tiên điều hành một trận chung kết CAF Champions League, giải đấu cấp CLB danh giá nhất châu Phi. Đến năm 2025, CAF trao cho ông danh hiệu Trọng tài nam xuất sắc nhất châu Phi, một sự ghi nhận đủ để cho thấy Artan lúc này không còn đơn thuần là hiện tượng đặc biệt của bóng đá Somalia mà đã thuộc nhóm trọng tài hàng đầu lục địa.

Vì vậy, việc FIFA lựa chọn Artan tham dự World Cup 2026 hoàn toàn không phải một quyết định mang tính biểu tượng. Trong danh sách lực lượng trọng tài châu Phi được lựa chọn cho giải đấu, ông là một trong bảy trọng tài chính của CAF và nếu mọi thứ diễn ra như kế hoạch, Artan sẽ trở thành trọng tài Somalia đầu tiên làm nhiệm vụ tại một kỳ World Cup.

Sau AFCON và CAF Champions League, World Cup tưởng như sẽ là bước tiếp theo hoàn hảo trong hành trình ấy. Chỉ có điều, điều Artan không thể ngờ tới là giấc mơ mà ông đã dành nhiều năm theo đuổi lại dừng lại trước khi ông kịp bước vào sân.

Giấc mơ World Cup dừng lại ở cửa nhập cảnh

Artan đến Mỹ với tư cách một trọng tài đã được FIFA lựa chọn cho World Cup 2026, thế nhưng ông không được phép nhập cảnh.

Ngày 9/6, Liên đoàn bóng đá Somalia (SFF) ra thông báo bày tỏ sự thất vọng trước sự việc, đồng thời nhấn mạnh rằng việc Artan có mặt trong danh sách trọng tài World Cup là thành quả của nhiều năm cống hiến, tính chuyên nghiệp và những màn thể hiện ở cấp độ cao nhất. SFF khi ấy cho biết họ chưa nhận được lời giải thích chính thức đầy đủ về nguyên nhân nên không muốn đưa ra bất kỳ suy đoán nào.

Reuters sau đó dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết Artan bị từ chối nhập cảnh vì những lo ngại liên quan đến quá trình thẩm tra. Điều khiến câu chuyện càng đáng chú ý là theo nguồn tin này, vị trọng tài Somalia đã có visa hợp lệ.

Artan sau này không giấu rằng đó là một giai đoạn rất khó khăn. Điều ấy cũng dễ hiểu, bởi World Cup không phải cơ hội có thể xuất hiện mỗi năm, trong khi với ông, giải đấu năm 2026 còn mang ý nghĩa của một cột mốc lịch sử đối với quê hương mình. Sau nhiều năm đi từ các sân đấu ở châu Phi tới AFCON, CAF Champions League rồi được FIFA lựa chọn, Artan đã ở rất gần đỉnh cao của nghề trọng tài, nhưng cuối cùng lại không thể thực hiện nhiệm vụ vì một lý do nằm ngoài chuyên môn.

Tuy nhiên, đúng vào thời điểm tưởng như mùa hè 2026 sẽ chỉ còn được nhớ đến bởi sự tiếc nuối ấy, một cơ hội khác bất ngờ xuất hiện.

Chỉ ít ngày sau thông báo của SFF, UEFA xác nhận rằng sau quá trình trao đổi với CAF, họ đã lựa chọn Omar Artan làm trọng tài chính trận Siêu cúp châu Âu 2026 giữa PSG và Aston Villatại Salzburg. Đây là một phần trong chương trình hợp tác giữa UEFA và CAF, trong đó công tác trọng tài là một trong những lĩnh vực hai tổ chức tăng cường trao đổi.

Khi công bố quyết định, Chủ tịch UEFA Aleksander Čeferin dành những lời đánh giá cao cho Artan, xem ông là một trọng tài trẻ nhưng đã sở hữu nhiều kinh nghiệm và chứng minh được năng lực ở cấp độ cao nhất của bóng đá châu Phi. Čeferin đồng thời nhấn mạnh rằng bóng đá sinh ra để kết nối con người, còn Chủ tịch CAF Patrice Motsepe nhìn nhận việc Artan được trao trọng trách không chỉ là niềm tự hào của Somalia mà còn là sự ghi nhận dành cho giới trọng tài châu Phi.

Điều quan trọng hơn cả là quyết định của UEFA không nên được nhìn nhận như một món quà an ủi dành cho Artan sau biến cố World Cup. Trước khi bị từ chối nhập cảnh Mỹ, ông đã là trọng tài FIFA, đã cầm còi tại AFCON và chung kết CAF Champions League, đã được bầu là trọng tài nam xuất sắc nhất châu Phi, đồng thời đủ năng lực để FIFA lựa chọn cho World Cup. Nói cách khác, cơ hội tại Salzburg có thể đến vào một thời điểm đặc biệt, nhưng Artan đã mất nhiều năm để chứng minh rằng mình xứng đáng với nó.

Salzburg và một trang sử mới của chiếc còi Somalia

Ngày 12/8, khi Omar Artan cùng các cầu thủ bước ra sân tại Salzburg, phía trước ông là một trong những trận đấu lớn nhất từng được một trọng tài Somalia điều hành. PSG đến với tư cách nhà vô địch Champions League, Aston Villa là nhà vô địch Europa League, còn Artan cũng mang theo một cột mốc của riêng mình.

Ngay từ tiếng còi khai cuộc, ông chính thức trở thành trọng tài không phải người châu Âu đầu tiên trong lịch sử điều hành UEFA Super Cup.

PSG sau đó giành chiến thắng 2-1, còn khi trận đấu kết thúc và Artan bước lên nhận huy chương, khoảnh khắc ấy khép lại một hành trình đặc biệt kéo dài chỉ hơn hai tháng nhưng chứa đựng hai thái cực của nghề nghiệp. Một bên là World Cup, nơi ông đã được lựa chọn nhưng cuối cùng không thể làm nhiệm vụ; bên kia là UEFA Super Cup, nơi ông không chỉ xuất hiện mà còn trở thành người mở ra một cột mốc chưa từng có của giải đấu.

Dẫu vậy, nếu chỉ kể câu chuyện của Artan bằng hai tháng ấy thì có lẽ vẫn chưa đủ, bởi phía sau khoảnh khắc tại Salzburg là tám năm kể từ ngày ông trở thành trọng tài FIFA, cùng những lần phá vỡ giới hạn trước đó của bóng đá Somalia tại AFCON và CAF Champions League. Chính những bước đi ấy mới tạo nên một Omar Artan đủ năng lực để được FIFA lựa chọn và cũng đủ uy tín để UEFA trao cho một trận đấu mang tính lịch sử.

Trước khi làm nhiệm vụ tại Salzburg, khi được hỏi về thông điệp dành cho những trọng tài trẻ đang nuôi giấc mơ bước ra sân khấu quốc tế, Artan nói rằng họ hãy “đừng bao giờ ngừng mơ ước”, bởi nếu ông có thể làm được thì những người khác cũng có thể.

Đó vốn là một thông điệp quen thuộc trong thể thao, nhưng đặt vào hành trình của Artan, nó lại mang một sức nặng khác. Bởi chỉ vài tuần trước đó, chính ông đã trải qua cảm giác được FIFA lựa chọn cho giải đấu lớn nhất hành tinh nhưng rồi phải quay về khi chưa kịp thực hiện nhiệm vụ.

Và có lẽ điều đáng nhớ nhất trong câu chuyện của Omar Artan cũng nằm ở đó. Ông không thể thay đổi quyết định khiến mình lỡ World Cup, nhưng cũng không để sự thất vọng ấy định nghĩa sự nghiệp của mình. Khi một cơ hội khác xuất hiện, Artan bước vào sân, cầm chiếc còi như ông vẫn làm suốt nhiều năm qua và hoàn thành công việc của mình.

Để rồi từ Mogadishu đến Salzburg, từ AFCON đến CAF Champions League và từ một kỳ World Cup dang dở đến đêm lịch sử của UEFA, hành trình ấy cuối cùng cho thấy một điều giản dị: có những cánh cửa đóng lại ngoài khả năng kiểm soát của chúng ta, nhưng điều đó không có nghĩa con đường phía trước cũng khép lại.

×