Trung Quốc chi hơn 1,2 tỷ USD mua thủy sản Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt 12 tỷ USD?

Trung Quốc chi hơn 1,2 tỷ USD mua thủy sản Việt Nam

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) vừa có báo cáo gửi Bộ Tài chính về tình hình xuất khẩu thủy sản 5 tháng đầu năm 2026.

Theo đó, 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 4,66 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2025.

Với kết quả này, VASEP đánh giá ngành thủy sản vẫn duy trì được nhịp tăng trưởng hai con số trong bối cảnh thị trường thế giới có nhiều thách thức về chính sách thuế quan, rào cản kỹ thuật, biến động chi phí năng lượng và nhiên liệu, áp lực cạnh tranh quốc tế.

Một số mặt hàng chủ lực vẫn duy trì được đà tăng trưởng. Theo đó, tôm tiếp tục là nhóm hàng lớn nhất, đạt 1,9 tỷ USD, tăng 11,5%, chiếm khoảng 40,4% tổng kim ngạch thủy sản. Đà tăng đến từ sự phục hồi của một số thị trường châu Á, nhóm sản phẩm chế biến và XK tôm hùm sang thị trường Trung Quốc.

Tuy nhiên, ngành tôm vẫn chịu sức ép lớn về giá thành, cạnh tranh từ Ecuador, Ấn Độ, Indonesia và các vụ việc phòng vệ thương mại tại Hoa Kỳ (thuế CBPG, thuế chống trợ cấp) với xu hướng ngày càng bị siết chặt hơn.

Xuất khẩu cá tra đạt trên 904 triệu USD, tăng 13%, là ngành hàng có lợi thế nguồn cung ổn định, giá phù hợp với nhóm tiêu dùng tiết kiệm và dư địa tại Trung Quốc, ASEAN, Trung Đông, EU cùng một số thị trường mới. Tuy nhiên, áp lực giá bán, tiêu chuẩn vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu đánh giá tương đương tại thị trường Mỹ vẫn là thách thức đáng lưu ý.

Xuất khẩu cá ngừ đạt 371 triệu USD, giảm 5,9%, là ngành hàng chịu sức ép rõ rệt về vấn đề thiếu hụt nguyên liệu trong nước và những thách thức về truy xuất nguồn gốc liên quan đến quy định MMPA của Hoa Kỳ và quy định chống khai thác bất hợp pháp của EU.

Xuất khẩu mực, bạch tuộc đạt 304 triệu USD, tăng 18%; cua ghẹ và giáp xác khác đạt 159 triệu USD, tăng 19%; nhuyễn thể có vỏ đạt 122 triệu USD, tăng 23%. Đây là các nhóm có tín hiệu phục hồi tích cực, nhưng cũng phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu khai thác, nguyên liệu nhập khẩu hợp pháp, thủ tục chứng nhận nguồn gốc và các yêu cầu của thị trường Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản...

Về thị trường, Trung Quốc là động lực tăng trưởng lớn nhất, với giá trị xuất khẩu đạt trên 1,2 tỷ USD, tăng 40,5%. Các sản phẩm tăng tốt gồm tôm các loại, cá tra, cua, nhuyễn thể và một số hải sản giá trị cao.

Tuy nhiên, thị trường này đang chuyển nhanh sang nhập khẩu chính ngạch, kiểm soát chặt hơn về chất lượng, an toàn sinh học, truy xuất nguồn gốc, đăng ký doanh nghiệp và mã số vùng nuôi, thể hiện ở Lệnh 280 có hiệu lực từ 1/6/2026, thay thế cho Lệnh 248 của Trung Quốc. Do đó, tăng trưởng cần được củng cố bằng phương thức xuất khẩu chuyên nghiệp, chính ngạch và bền vững hơn.

Xuất khẩu sang Mỹ đạt 689 triệu USD, giảm 10%, trước những tác động của chính sách thuế quan và rào cản kỹ thuật và các rào cản mang tính phòng vệ thương mại khác. Các yếu tố tác động gồm thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp đối với tôm; các yêu cầu theo Đạo luật Bảo vệ thú biển, chứng nhận CoA đối với một số nhóm hải sản khai thác; chương trình kiểm soát nhập khẩu SIMP, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát an toàn thực phẩm và tâm lý nhập khẩu thận trọng.

Xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 635 triệu USD, tăng 0,4%, tiếp tục là thị trường ổn định cho tôm chế biến, mực, bạch tuộc, cá biển, nhuyễn thể và sản phẩm tiện lợi.

Xuất khẩu sang EU đạt 435,5 triệu USD, giảm 2,2%, trong đó thẻ vàng IUU và các yêu cầu về truy xuất, phát triển bền vững, an toàn thực phẩm tiếp tục ảnh hưởng đến nhóm hải sản khai thác. Hàn Quốc và ASEAN duy trì tăng trưởng lần lượt 4,0% và 16,8%, hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường.

Xuất khẩu thủy sản đạt 12 tỷ USD?

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều khó khăn, nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn phục hồi chậm và chưa đồng đều, tình hình ký kết đơn hàng xuất khẩu thủy sản của doanh nghiệp Việt Nam trong năm 2026 nhìn chung vẫn thận trọng.

Các nhà nhập khẩu có xu hướng đặt hàng ngắn hơn, chia nhỏ đơn hàng, yêu cầu giá cạnh tranh hơn và kiểm soát chặt hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận, thời gian giao hàng và chi phí logistics.

Đối với ngành tôm, thị trường đang có sự lệch pha giữa sản xuất trong nước và nhu cầu nhập khẩu tại một số thị trường. Người nuôi tại nhiều địa phương có xu hướng chuyển sang nuôi tôm cỡ lớn nhằm tối ưu giá trị trên mỗi đơn vị sản lượng.

Tuy nhiên, nhu cầu tại một số thị trường lớn lại nghiêng về tôm cỡ nhỏ, phù hợp hơn với phân khúc tiêu dùng giá thấp và xu hướng tiết giảm chi phí của người tiêu dùng. Điều này có thể ảnh hưởng đến tốc độ ký kết đơn hàng, cơ cấu quy cách sản phẩm và kế hoạch thu mua nguyên liệu của doanh nghiệp.

Triển vọng xuất khẩu tôm năm 2026 dự kiến tiếp tục chịu nhiều sức ép do chi phí đầu vào còn cao, thời tiết bất lợi có thể ảnh hưởng đến sản lượng nuôi, trong khi cạnh tranh từ các nước sản xuất tôm quy mô lớn như Ecuador, Indonesia và Ấn Độ ngày càng gay gắt.

Bên cạnh cạnh tranh về giá, ngành tôm Việt Nam còn phải tiếp tục ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại, đặc biệt là các vụ việc chống bán phá giá, chống trợ cấp và rà soát hành chính tại một số thị trường xuất khẩu chủ lực, nhất là Hoa Kỳ.

Đối với cá tra, chi phí sản xuất tăng đang tác động rõ đến tâm lý thả nuôi và kế hoạch nguyên liệu của doanh nghiệp. Giá cá giống duy trì ở mức cao từ năm 2025 đến nay, cùng với chi phí thức ăn, vận chuyển và các chi phí sản xuất khác, khiến nhiều hộ nuôi thận trọng hơn trong việc mở rộng diện tích.

Nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, chi phí nuôi có thể tiếp tục tăng khoảng 5–7% mỗi quý trong thời gian tới, qua đó tạo áp lực lên giá thành nguyên liệu và biên lợi nhuận của doanh nghiệp chế biến xuất khẩu.

Về thị trường, Trung Quốc đang có tín hiệu tích cực hơn khi tăng mua trở lại sau giai đoạn chững lại trong năm 2025, tuy nhiên nhu cầu hiện tập trung nhiều vào cá cỡ lớn. Trong khi đó, xuất khẩu cá tra sang Mỹ vẫn đối mặt với thách thức từ thuế chống bán phá giá, các biện pháp điều tra thương mại và yêu cầu ngày càng cao về truy xuất, chất lượng và tuân thủ.

Dù vậy, trong bối cảnh người tiêu dùng tại nhiều thị trường ưu tiên các sản phẩm có giá cạnh tranh, cá tra vẫn có cơ hội duy trì vai trò là nhóm cá thịt trắng có lợi thế về nguồn cung và giá thành.

Đối với nhóm hải sản khai thác, khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là yêu cầu chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), cùng với việc đáp ứng quy định của Hoa Kỳ về bảo vệ động vật biển có vú (MMPA).

Các yêu cầu này đang làm tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian chuẩn bị hồ sơ và ảnh hưởng đến khả năng ký kết, thực hiện đơn hàng đối với một số nhóm sản phẩm như cá ngừ, mực, bạch tuộc, cua ghẹ và các sản phẩm hải sản khai thác khác.

Trên cơ sở kết quả 5 tháng đầu năm, năng lực sản xuất xuất khẩu của doanh nghiệp và diễn biến thị trường quốc tế, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt mức tăng trưởng khoảng 8–10%, với kim ngạch trên 12 tỷ USD.

×