Trương Ngạn Trạch: Mãnh tướng tàn ác phục vụ 3 triều Hậu Đường, Hậu Tấn và Nhà Liêu

Trương Ngạn Trạch: Mãnh tướng tàn ác phục vụ 3 triều Hậu Đường, Hậu Tấn và Nhà Liêu

Trương Ngạn Trạch là một trong những nhân vật gây nhiều tranh cãi bậc nhất của thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc, giai đoạn lịch sử đầy biến động khi Trung Nguyên liên tục đổi triều, lòng người ly tán và ranh giới trung – phản trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Trong sử sách, ông vừa được ghi nhận là một mãnh tướng thiện chiến, từng lập nhiều công lao quân sự dưới ba chính quyền kế tiếp là Hậu Đường, Hậu Tấn và nhà Liêu, nhưng đồng thời cũng bị các sử gia đánh giá là kẻ tàn ác, tham lam và đặc biệt thiếu lòng trung thành, sẵn sàng đổi chủ để mưu cầu lợi ích cá nhân.

Không rõ Trương Ngạn Trạch sinh năm nào. Ông có nguồn gốc Đột Quyết, gia tộc đã định cư lâu đời tại Thái Nguyên. Tổ phụ và phụ thân của Trương đều là võ tướng phục vụ tại Âm Sơn Phủ, dưới quyền tiết độ sứ Hà Đông, một khu vực quân sự trọng yếu ở phương bắc. Xuất thân trong gia đình võ biền, Trương Ngạn Trạch sớm bộc lộ thể chất vượt trội và khí chất khác thường. Sử sách mô tả ông là người khỏe mạnh, dũng mãnh, có đôi mắt vàng có thể phát sáng trong bóng tối, khiến dung mạo mang nét dữ dằn, tựa như mãnh thú. Những đặc điểm ấy không chỉ góp phần tạo nên danh tiếng của Trương trên chiến trường, mà còn gieo nỗi sợ hãi đối với binh lính và dân chúng dưới quyền cai quản.

Dưới thời hai vị hoàng đế đầu tiên của Hậu Đường là Lý Tồn Úc và Lý Tự Nguyên, Trương Ngạn Trạch giữ chức chỉ huy kỵ binh, nhiều khả năng đã theo phò Lý Tồn Úc từ khi ông này còn là Tấn vương. Nhờ năng lực quân sự, Trương được bổ nhiệm làm quận thú, cai quản một số địa phương. Trong giai đoạn này, gia đình Trương có thể đã thiết lập liên minh thông qua hôn nhân với các thế lực quân phiệt lớn, hoặc với Thạch Kính Đường, con rể của Lý Tự Nguyên, hoặc với tướng Dương Quang Viễn, theo những ghi chép khác nhau của Tư trị thông giám và Tân Ngũ Đại sử. Dù chi tiết này chưa hoàn toàn thống nhất, nhưng rõ ràng Trương Ngạn Trạch đã sớm gắn mình với những trung tâm quyền lực lớn, đặt nền móng cho sự thăng tiến sau này.

Năm 936, Thạch Kính Đường nhờ sự trợ giúp của nước Liêu đã lật đổ Hậu Đường, lập ra triều Hậu Tấn. Trong bối cảnh triều đại mới cần những võ tướng giàu kinh nghiệm, Trương Ngạn Trạch được phong làm thứ sử Tào Châu. Sau đó, ông theo Dương Quang Viễn tham gia đàn áp cuộc nổi loạn của Phạm Diên Quang và lập công lớn. Nhờ vậy, Trương được thăng làm Trấn Quốc Tiết độ sứ, rồi chuyển sang trấn giữ Chương Nghĩa. Chính trong thời gian cai quản Chương Nghĩa, bản chất tàn bạo và tham lam của Trương Ngạn Trạch bộc lộ rõ rệt nhất.

Tại Chương Nghĩa, Trương xây dựng mạng lưới thân tín, trong đó có Trương Thức, một người cùng tộc. Ngay cả con trai ruột của mình, Trương Ngạn Trạch cũng đối xử vô cùng hà khắc. Người con này vì sợ bị đánh đập đã bỏ trốn nhưng bị bắt lại và giải về kinh. Thạch Kính Đường tin rằng Trương sẽ xử lý khoan dung, song trái lại, Trương lại quyết tâm giết con trai. Trương Thức nhiều lần can ngăn, phản đối hành động tàn nhẫn ấy thì bị Trương bắn trọng thương. Sau đó, vì bị vu cáo và lo sợ trả thù, Trương Thức bỏ trốn nhưng vẫn không thoát khỏi kết cục thảm khốc. Bằng cách gây sức ép với triều đình, Trương Ngạn Trạch buộc hoàng đế phải giao Trương Thức trở lại cho mình, rồi xử tử bằng những hình phạt cực kỳ dã man: cắt lưỡi, phanh ngực, chặt chân tay. Đây là một trong những vụ việc khiến tên tuổi Trương Ngạn Trạch gắn chặt với hai chữ “độc ác”.

Sau cái chết của Trương Thức, cha ông là Trương Đạc lên triều kêu oan. Khi Vương Chu được cử thay Trương Ngạn Trạch trấn giữ Chương Nghĩa, ông đã dâng bản báo cáo liệt kê 26 tội trạng của Trương, từ việc khiến hàng nghìn hộ dân phải bỏ trốn, tự ý gây chiến với các bộ tộc bên ngoài, cho tới cướp đoạt ngựa của dân và xử tử thuộc hạ một cách man rợ. Dù nhiều đại thần cho rằng Trương đáng bị xử tử, Thạch Kính Đường cuối cùng vẫn tha mạng cho ông, chỉ giáng chức và điều về làm chỉ huy cấm vệ quân. Quyết định này về sau bị xem là một sai lầm nghiêm trọng, bởi chính Trương Ngạn Trạch là người góp phần đẩy nhanh sự sụp đổ của Hậu Tấn.

Sau khi Thạch Kính Đường qua đời, Thạch Trọng Quý lên ngôi và lựa chọn đường lối đối đầu với Liêu. Trong các cuộc chiến chống Liêu giai đoạn 944–945, Trương Ngạn Trạch được giao trọng trách chỉ huy cấm vệ quân và trực tiếp tham chiến. Dù mang tiếng xấu, không thể phủ nhận ông là một tướng lĩnh dày dạn kinh nghiệm, lập được công lao trong những trận chiến ác liệt, đến mức nhiều người tin rằng ông đang cố gắng báo đáp ân tha chết trước đây. Khi được phong làm tiết độ sứ Chương Đức, Trương tạm thời thể hiện bộ mặt khác: quản lý địa phương khá hiệu quả, giảm gánh nặng vận lương cho dân, khiến tầng lớp trí thức phần nào nể trọng hơn.

Tuy nhiên, bước ngoặt quyết định xảy ra trong chiến dịch Bắc phạt năm 946. Khi quân Hậu Tấn bị Liêu Thái Tông bao vây, Đỗ Uy và Lý Thủ Trinh đã đầu hàng. Sau khi Hậu Tấn sụp đổ, Trương Ngạn Trạch nhanh chóng quy phục Liêu và được lệnh dẫn 2.000 kỵ binh tiên phong tiến vào Đại Lương. Tại đây, bản chất tham lam và tàn bạo của ông bộc lộ ở mức độ cao nhất. Trương thẳng tay giết các đại thần cũ của Hậu Tấn, cho cướp bóc kinh thành trong hai ngày, tích trữ châu báu như núi, chiếm đoạt tài sản hoàng gia và thậm chí cưỡng ép thân quyến của hoàng tộc làm thiếp.

Những hành động ấy khiến Liêu Thái Tông nổi giận. Khi tận mắt chứng kiến hậu quả từ sự tàn bạo của Trương, đặc biệt là việc gia đình Cao Huân bị giết hại, Liêu chủ quyết định trừng trị. Trương Ngạn Trạch bị bắt giam, đưa ra xét hỏi trước triều đình và dân chúng. Tội ác của ông bị phơi bày, dân chúng đồng loạt yêu cầu xử tử. Cuối cùng, Trương bị xử trảm công khai. Cái chết của ông diễn ra đầy thảm khốc: bị chặt tay, chém đầu, tim bị moi ra tế vong hồn những nạn nhân, thậm chí xác còn bị đập phá, ăn tươi trong cơn phẫn nộ của đám đông.

Cuộc đời Trương Ngạn Trạch khép lại như một bi kịch đẫm máu, phản ánh rõ nét sự tàn khốc của thời Ngũ Đại Thập Quốc. Từ một mãnh tướng từng lập nhiều chiến công, ông dần trượt dài trong tham vọng, bạo lực và sự phản bội, để rồi kết cục phải trả giá bằng chính sinh mạng của mình. Trong sử sách, Trương Ngạn Trạch không được nhớ đến như một anh hùng, mà như lời cảnh tỉnh về cái giá của quyền lực khi thiếu đi lòng trung nghĩa và nhân tính.

×