Trưởng thôn ở Lào Cai là nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, người giữ lửa rừng quế Bản Lắp

Bản Lắp – từ nương rẫy cằn cỗi đến “thủ phủ quế” vùng cao Bảo Nhai

Thôn Bản Lắp, xã Bảo Nhai (Lào Cai) hiện có 152 hộ dân, 100% là đồng bào Dao. Ít ai nghĩ rằng, nơi từng là những triền đồi bụi lau, nương rẫy bạc màu nay lại khoác lên mình màu xanh ngút ngàn của hơn 800 ha quế, diện tích đang tiếp tục tăng, tiến gần mốc 1.000 ha. Bình quân mỗi hộ dân Bản Lắp canh tác khoảng 2 ha quế.

Ngoài ra, thôn còn có 32 ha đất ruộng, 10 ha đất trồng ngô và hơn 100 ha rừng phòng hộ, chủ yếu là rừng tái sinh, rừng tạp, rừng vầu, tạo nên hệ sinh thái đan xen giữa sản xuất và bảo vệ rừng. Sự chuyển mình ấy không tự nhiên mà có.

Trong câu chuyện đổi đời của Bản Lắp, cái tên Triệu A Sơn luôn được nhắc đến như một người “khơi mạch”, bền bỉ dẫn dắt bà con đi cùng cây quế suốt hơn hai thập kỷ qua.

Ngược dòng thời gian về khoảng 5 năm trước, cây quế ở Bản Lắp đã có diện tích lớn nhưng giá trị chưa được khai thác triệt để.

Khi ấy, nhiều hộ dân vẫn còn tư tưởng trồng theo phong trào, kỹ thuật chăm sóc chưa đồng đều, đầu ra phụ thuộc thương lái nhỏ lẻ.

Anh Triệu A Sơn khi đó đã là Trưởng thôn nhiều năm, từng kiêm nhiệm Bí thư Chi bộ giai đoạn 2017–2019. Với anh Sơn, trăn trở lớn nhất không chỉ là làm giàu cho gia đình, mà là làm sao để bà con trong thôn sống được, sống khá lên từ rừng quế.

Sinh ra và lớn lên ở vùng quê nghèo khó, là người đồng bào dân tộc Dao bản địa, anh Sơn hiểu rõ từng thửa đất, từng triền đồi của Bản Lắp.

Gia đình anh là một trong những hộ trồng quế sớm, kiên trì từ những năm đầu khi cả thôn mới chỉ có 5–6 hộ trồng quế làm cảnh, đuổi côn trùng.

Anh Sơn chia sẻ: Từ năm 2004 trở đi, tôi xác định cây quế sẽ là cây thoát nghèo lâu dài. Nhưng muốn giàu thì phải trồng bài bản, trồng cho cả đời con cháu chứ không phải chặt sớm, bán non. 5 năm trước, diện tích quế của gia đình anh Sơn khoảng trên 10 ha, thu nhập đã khá nhưng chưa thật sự bứt phá.

Quan trọng hơn, anh Sơn dành nhiều thời gian đi vận động bà con tỉa thưa đúng kỹ thuật, giữ rừng quế lâu năm, tự chủ giống, thay vì chạy theo lợi nhuận trước mắt. Rừng quế thành “của để dành” của người Dao Bản Lắp.

Đến nay, gia đình anh Triệu A Sơn sở hữu 12 ha quế, trong đó có diện tích đang chăm sóc dưới 6 năm tuổi và diện tích đã khai thác xong để trồng mới theo chu kỳ bền vững.

Chỉ riêng năm vừa qua, từ việc tỉa thưa, bán lá, vỏ và gỗ quế, gia đình anh thu về hơn 300 triệu đồng. Đây là nguồn thu ổn định, đều đặn, ít rủi ro hơn nhiều so với cây ngắn ngày.

Theo anh Sơn, chu kỳ sinh trưởng của cây quế nếu làm đúng kỹ thuật sẽ cho hiệu quả kinh tế rất cao. Từ 6 năm tuổi bắt đầu tỉa thưa, bán lá, cành; từ 10–20 năm tuổi khai thác chính để lấy vỏ.

Ở vùng đất phù hợp, cây quế có thể đạt đường kính 30–50cm; 1 ha quế 20 năm tuổi có thể cho doanh thu trên 700 triệu đồng.

Điều quan trọng nhất, theo anh Sơn là tự chủ nguồn giống. Người dân Bản Lắp không mua giống trôi nổi mà tự lấy hạt từ những cây quế già 15–25 năm tuổi, khỏe mạnh, ươm tại chỗ. Cách làm này giúp cây sinh trưởng tốt, đồng đều, ít sâu bệnh, phù hợp với thổ nhưỡng địa phương.

Anh Triệu A Sơn cho biết, anh làm Trưởng thôn từ năm 2005. Sau khi sáp nhập thôn Bản Lù và Bản Lắp năm 2019, anh tiếp tục được bà con tín nhiệm giữ vai trò trưởng thôn.

Điều khiến người dân nể phục anh không chỉ ở diện tích quế hay thu nhập, mà ở cách làm trước, nói sau.

Anh Sơn là một trong những người hiến đất, chặt quế mở đường đầu tiên, để bà con thấy được lợi ích lâu dài của giao thông.

Nhờ cây quế, đời sống người dân Bản Lắp khấm khá rõ rệt. Nhà kiên cố mọc lên, nhiều hộ mua được ô tô. Quan trọng hơn, bà con đồng lòng đóng góp làm đường giao thông nông thôn.

Đến nay, cả thôn có gần chục tuyến đường trục chính, liên thôn, nội đồng, với tổng chiều dài đường trong thôn hiện đạt 36–40km. Mỗi km đường, người dân đóng góp khoảng 50 triệu đồng tiền công, tương đương 200 ngày công. Có những đoạn đường mở mới, mỗi km đi qua làm mất tới 1.000 cây quế.

Nhiều hộ hiến từ 5.000m² đến hàng chục nghìn m² đất, chặt bỏ quế đang cho thu nhập để mở đường. “Có đường thì quế mới có giá, con cháu đi học, đi làm mới thuận lợi”, anh Sơn thường nói trong các buổi họp thôn.

Hạt nhân lan tỏa phong trào làm kinh tế giỏi

Đến năm 2026, theo chuẩn nghèo đa chiều, thôn Bản Lắp còn 12 hộ nghèo, 64 hộ cận nghèo. Thu nhập bình quân đạt khoảng 36 triệu đồng/người/năm – con số đáng kể với một thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đặc biệt, Bản Lắp đã xuất hiện nhiều “tỷ phú trồng quế” với diện tích trên 10 ha, như: Ông Triệu Văn Thanh; ông Đặng A Tiến; ông Triệu A Phấy; Đặng Tiến Phú, Triệu A Lù, Đặng Kiến Thanh…

Đây đều là những hộ trồng quế từ sớm, kiên trì cải tạo đất đồi, nương rẫy cũ. Hiện nay, hơn 400 ha quế của thôn đã được cấp chứng nhận sinh thái hữu cơ, mở ra cơ hội lớn cho chế biến sâu và xuất khẩu.

Năm 2021, anh Triệu A Sơn được vinh danh là Nông dân tiêu biểu xuất sắc. Với anh, danh hiệu ấy không phải đích đến, mà là động lực để tiếp tục gắn bó với rừng, với bà con.

“Làm trưởng thôn, nếu mình không gương mẫu, không làm kinh tế giỏi thì khó nói dân nghe. Quế còn đó, đất còn đó, quan trọng là mình giữ được cho con cháu sau này”, anh Sơn nói giản dị.

Nhìn lại 5 năm trước và bây giờ, rừng quế Bản Lắp đã lớn lên không chỉ bằng thời gian, mà bằng tư duy làm ăn bài bản, tinh thần cộng đồng và trách nhiệm của những người như anh Triệu A Sơn – một nông dân, một trưởng thôn và cũng là người “giữ lửa” cho màu xanh bền vững nơi vùng đất Dao Bản Lắp.

×