Bình luận
0
PGS.TS Phạm Quang Long từng nhiều năm giảng dạy ở Khoa Văn Đại học Tổng hợp, nay là Đại học Quốc gia Hà Nội (1992 – 1996). Ông cũng từng giữ cương vị Phó Hiệu trưởng và Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (1996 – 2001), Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội (2001 – 2005), Giám đốc Sở Văn hoá – Thể thao Hà Nội (2005 – 2013)…
Khi đã nghỉ hưu, chừng mươi năm trở lại, thầy Phạm Quang Long trở thành một hiện tượng nổi trội trên văn đàn. Nhiều tiểu thuyết nối nhau ra mắt được bạn đọc nồng nhiệt đón nhận.
Mới nhất có lẽ là buổi ra mắt sách “Trưởng tộc” của Phạm Quang Long do Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam và Khoa Văn học trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức vào 8h ngày mai, 11/11/2025 tại Hội trường lớn, nhà E, 336 Nguyễn Trãi.
Từ nhà giáo Phạm Quang Long đến nhà văn Phạm Quang Long, có thể nói là sự đột biến chuyển hóa và cả vượt thoát từ lý luận đến sáng tạo nghệ thuật. Sự chuyển hóa hiếm gặp giữa tư duy lý luận và năng lực sáng tạo nghệ thuật. Phạm Quang Long đã dành phần lớn cuộc đời cho việc khảo cứu, giảng dạy và suy ngẫm về bản chất của văn chương. Tuy nhiên, sau khi rời bục giảng, ông lại tìm đến sáng tác văn học như một cách trở lại với chính “đối tượng sống” mà mình từng nghiên cứu. Và cả những kỷ niệm luôn tươi rói trong ký ức.
Nông thôn – nông dân, một đề tài tưởng như xa lạ với môi trường học thuật. Ngó qua các tiểu thuyết Lạc giữa cõi người, Bạn bè một thuở, Chuyện làng, Mùa rươi và mới đây cuốn Trưởng tộc... tôi hoang mang chẳng hay thầy Long, nhà văn Phạm Quang Long sáng tác theo phương pháp nào mà các thầy, các GS của chúng tôi đã truyền dạy cho học trò: Phương pháp hiện thực phê phán hay hiện thực XHCN?
Nhưng tôi ngờ nếu như thiếu vắng khả năng nắm bắt hiện thực với cái nhìn tinh tế, cùng một cảm hứng nhân văn sâu đậm thì những trang viết sẽ trở nên lạc lõng vô hồn?
Sự thành công của thầy Phạm Quang Long về những trang viết nông thôn nông dân có lẽ khởi đầu nguồn cội từ những hiểu biết bấy bớt nhưng sâu đậm của một cậu bé nhà quê lúa Thái Bình. Tiếp đó, lại được thăng hoa trên nền tảng tri thức, một tư duy sắc bén và khả năng kết hợp hài hòa giữa lý trí và cảm xúc của một cây lý luận văn học từng nhiều năm trên bục giảng.
Có lẽ Phạm Quang Long là minh chứng sinh động cho mối tương tác giữa lý luận và sáng tác. Rằng người làm lý luận, khi thực sự thấu hiểu bản chất của văn chương và con người, vẫn có thể trở thành một nhà văn (lớn nhỏ chi chưa biết nhưng là người viết thực thụ có độc giả?) nơi tri thức chuyển hóa thành cảm xúc, và kinh nghiệm học thuật trở thành năng lượng sáng tạo?
Cái gốc gác chân chất quê kiểng thuần phác như bỗng chốc thành thứ gene trội như thăng hoa bay bổng lên trong trang viết. Bỗng dưng ló dạng một tay tổ tản văn Phạm Quang Long? Cái thứ trữ tình ngoại đề về ẩm thực về phong tục quê kiểng đã bầu lên thứ độc đáo của người viết Phạm Quang Long.
Trong Mùa rươi trong Chuyện làng và mới đây trong Trưởng tộc không hiếm những trang có thứ tùy bút tản văn dịu dàng như thế? Như là thứ, là dạng dấu lặng trong bản nhạc để Phạm Quang Long tiếp tục những giải điệu với âm hưởng âm sắc khác của một đời sống trần tục xô bồ nhưng tự nguyện đối diện chẳng hề hoang hoải, ngấy chán?
Dài dòng một chút như thế để giải mã để cắt nghĩa hiệu suất cao trong lao động của Phạm Quang Long. Bởi ông làm việc ông viết trong tâm thế cứ như… chơi vậy? Ông như đang nhấm nháp một hoài niệm và đang hân hoan tãi ra những hoài niệm, kỷ niệm của mình cho bạn đọc!
Mà ông viết như nào? Thầy Long bộc bạch bất kỳ lúc nào, chỗ nào mọi nơi mọi lúc. Nếu bận phải lo việc bếp núc, thầy cắm cơm. Từ lúc cắm đến lúc chín, bên cái laptop trên bàn ăn thầy cũng lạch xạch tròm trèm được non ngàn rưỡi chữ! Chả có đề cương sơ đồ nhân vật gì sất. Trí nhớ giúp thầy. Trợ giúp nữa là cái máy tính xách tay. Mỗi lúc bí và cả… nản nữa, thầy nói cứ bật máy lên, gõ vu vơ vài chữ. Thế là có hứng bởi các con chữ hình như gọi nhau?
Cầm cuốn Trưởng tộc lên tôi cứ băn khoăn. Vẫn là những chi tiết sinh động giăng mắc đời sống muôn thuở của nông thôn, nông dân nhưng không theo thói xưa tích cũ của những Ngô Tất Tố Nam Cao… Có cảm giác nơi quần cư nơi thiên di thời mới, nông thôn của Phạm Quang Long vỡ ra đã xộc xệch biến cải nếp làng xưa muôn thuở mất rồi?
Qua nhân vật Đời, Phạm Quang Long như gửi gắm một dự báo, như chia ở thì tương lai xa một nông thôn Việt? Rằng cái nếp làng cái đơn vị làng sẽ chả mấy chốc mà bung toang xô lệch, biến dạng? Cái đơn vị làng chừng như là thứ áo quá chật để dung chứa những chiều kích của nếp nghĩ, thứ hành xử của đời sống nông dân nông thôn hiện đại?
Đời sống tinh thần vật chất của trưởng tộc tên Đời và cái làng Đông Hòa của một vùng quê chả thể nguyên vẹn một thứ yên ả giả tạo mà chẳng mấy lâu nữa đâu? Đời mà, biết thế nào mà lần, mà nói trước! Như tác giả từng bộc bạch “Đời là thế. Làng cũng là một xã hội thu nhỏ. Có cái này thì cũng lại có cái kia. Bách nhân bách tính, mỗi người một số phận… ai sống cũng là trả nợ đời, ai cũng là kiếp sau của chính mình hay ai đó rồi lại là kiếp trước của người sau...".
Chao ôi sẽ như thế nào nếu thời gian và sức khỏe cho phép. Mà chưa biết chừng thầy Long đã có những tích lũy và cả những trang bản thảo về địa hạt giáo dục vốn đã quá quen thuộc với mình rồi cũng nên. Bởi tôi căn cứ vào cái năm trước khi nghỉ dạy thầy Long đã ngỏ với thầy giáo, nhà lý luận phê bình Bùi Việt Thắng đọc hộ thẩm định giúp đâu như hai cuốn tiểu thuyết tày tặn chưa biết là cuốn gì?
Cẩn thận lại sẻ chia con chữ bản thảo cùng tâm sự với ông bạn học cùng quê Nguyễn Thanh khi ấy là Giám đốc Sở Văn hóa Thái Bình. Tôi đang tưởng tượng thầy giáo nhà văn Phạm Quang Long đã và đương lững thững đủng đỉnh ngược về quá vãng thương mến gần những năm tháng giảng dạy ở Khoa Văn Đại học Tổng hợp rồi cả thời gian làm công tác quản lý (Chủ nhiệm Khoa, Hiệu trưởng).
Lộ trình ngược về quá vãng ấy với ánh nhìn soi mói nhưng nhân văn cùng cái tủm tỉm cảm thông vị tha của một tay viết có số có má? Mà đâu chỉ có địa hạt lĩnh vực giáo dục? Gần mười năm ở cái ngôi Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao Hà Nội, tôi biết PGS.TS - nhà quản lý Phạm Quang Long đã phải đối diện va chạm và cả chung sống nữa với vô số những giăng mắc bày đặt của một cơ chế hay, dở và cả những lỗi khuyết của hệ thống…
Có ông bạn viết nói vui bản thảo ông Trưởng tộc vừa hoàn thành chắc sắp có bản thảo trưởng thôn trưởng xã trưởng tỉnh đây mà?
Thầy Long ơi, ông cựu Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao Hà Nội động bút đi! Mười năm dâu bể Hà thành chứ ít gì?
PGS.TS Phạm Quang Long sinh năm 1952 tại Thái Bình, ông có người cha là liệt sĩ thời chống Pháp và một anh trai là liệt sĩ chống Mỹ. Ông là sinh viên K.15 khoa Ngữ Văn ĐH Tổng hợp Hà Nội, tốt nghiệp năm 1975.
Ông nhận bằng Tiến sĩ chuyên ngành Văn học tại ĐH Tổng hợp Leningrad năm 1984. Được công nhận chức danh Phó Giáo sư năm 1996.
PGS.TS Phạm Quang Long là Chủ nhiệm khoa Ngữ văn (từ năm 1992 đến 1996), Phó hiệu trưởng, rồi Hiệu trưởng (từ 1996 đến 2001) Trường ĐH Khoa học, Xã hội và Nhân văn; Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội (từ 2001 đến 2005).
Sau đó ông là Giám đốc Sở Văn hoá – Thể thao Hà Nội (2005 đến 2013).
Ngoài các công trình nghiên cứu văn học, PGS.TS Phạm Quang Long còn là tác giả kịch bản văn học của các vở kịch: Quan lớn về làng (Đạo diễn Doãn Hoàng Giang, Nhà hát Chèo Hà Nội dàn dựng); Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ và vở Nợ non sông viết về Phan Thanh Giản…
Ông cũng là tác giả một số tiểu thuyết đã xuất bản: Lạc giữa cõi người, Bạn bè một thuở, Cuộc cờ, Chuyện làng…
Ca khúc "Gửi nắng cho em" của nhạc sĩ Phạm Tuyên từng được Nghệ sĩ Ưu tú Kiều Hưng thể hiện đầu tiên, phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam.
Chiều nay, 8/12, tại Bangkok (Thái Lan) diễn ra Lễ thượng cờ SEA Games 33. Đoàn thể thao Việt Nam tham dự lễ thượng cờ, đánh dấu bước khởi đầu cho hành trình chinh phục thành tích cao tại Đại hội.
Chia sẻ
Tỉnh Thái Nguyên đã tiến hành kiểm tra công tác rà soát, xác định, phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN) giai đoạn 2026-2030 đối với 7 xã thuộc khu vực phía Bắc của tỉnh.
Chia sẻ
Trước định hướng phát triển khu đô thị xanh của Chính phủ và nhu cầu ngày càng lớn về không gian sống bền vững của người dân, Eurowindow Holding đang triển khai hàng loạt công trình xanh tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Chiến lược này được xem là đột phá và là bước đi dài hạn, góp phần hình thành mô hình đô thị xanh hiện đại, an toàn và thân thiện môi trường.
Chia sẻ
Từ ngày 5-7/12/2025, tại Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục (Hà Nội), Ngày hội “Việt Nam Hạnh phúc – Vietnam Happy Fest 2025” đã chính thức khai mạc trong không khí bừng sáng và tràn đầy cảm xúc. Hàng nghìn lượt người dân và du khách đã có mặt tại không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm để cùng hòa vào dòng chảy hân hoan của một trong những sự kiện cộng đồng lớn nhất năm. Khai mạc Ngày hội.
Chia sẻ
Từ trải nghiệm thực tế với VinFast VF 7, anh Nguyễn Thanh Tùng, một giáo viên dạy lái xe ở Bắc Ninh cho biết nhiều học viên tỏ ra thích thú vì xe điện dễ điều khiển và êm ái hơn xe xăng. Không chỉ giúp anh tiết kiệm 7–8 triệu đồng mỗi tháng, mẫu C-SUV điện còn là động lực để nhiều học viên lên đời xe xanh ngay sau khi có bằng.
Chia sẻ
Trận đấu giữa ĐT nữ Việt Nam và ĐT nữ Philippines được xem là màn so tài mang tính bước ngoặt tại bảng B SEA Games 33.
Chia sẻ
CEO BKAV Nguyễn Tử Quảng mới đây, kiến nghị Nhà nước cần chấp nhận tài sản công nghệ như phần mềm, thuật toán, bằng sáng chế, tài sản trí tuệ, làm tài sản thế chấp để doanh nghiệp được vay vốn. Tuy nhiên, để áp dụng tại Việt Nam, hệ thống tài chính và pháp lý phải đối mặt với một loạt thách thức.
Chia sẻ
Trại tập trung Bergen-Belsen từng khiến cả những người lính dày dạn nhất của Đồng minh chết lặng khi bước qua cánh cổng. Hơn 80.000 xác người chất thành từng đống, những thân thể sống sót chỉ còn là bộ xương biết thở… tất cả tạo nên cảnh tượng địa ngục trần gian mà loài người từng tạo ra trong Thế chiến II.
Chia sẻ
Nữ nhân viên ngân hàng đến các trường mầm non, cơ sở y tế mời mọi người mở thẻ tín dụng nhưng sau đó lấy thông tin của họ đi vay tiền online rồi chiếm đoạt. Nạn nhân chỉ biết khi ngân hàng thông báo họ đến hạn trả nợ.
Chia sẻ
Một số đoàn viên, người lao động ngành y gặp khó khăn sẽ được Công đoàn Y tế Việt Nam hỗ trợ quà tặng dịp Tết Nguyên đán 2026. Mức hỗ trợ từ 1-2 triệu đồng/người, tùy thuộc trường hợp.
Chia sẻ
Trong quá trình sửa chữa một công trình trên đường Phù Đổng Thiên Vương, phường Lâm Viên - Đà Lạt (tỉnh Lâm Đồng) đã xảy ra vụ tai nạn lao động khiến một nam công nhân tử vong.
Chia sẻ
Quân đội Ukraine đã lợi dụng màn sương mù dày đặc để mở cuộc tấn công hợp đồng binh chủng để vô hiệu hóa lực lượng Nga tại Ivanivka trước khi họ kịp củng cố trận địa và đánh vòng sang Novopavlivka. Sau cuộc phản công, Quân đội Ukraine tuyên bố, 53 binh sĩ Nga bị tiêu diệt và 19 người buộc phải đầu hàng.
Chia sẻ
Quế Ngọc Hải đã có mặt trong buổi tập của SHB Đà Nẵng; Raphinha không có kế hoạch rời Barcelona; ĐT nữ Việt Nam hoàn thiện buổi tập cuối trước trận gặp Philippines; Neymar bóng gió chia tay Santos, trở lại châu Âu; Xe buýt của Juventus bị ném đá vỡ kính.
Chia sẻ
Cơ quan công an khởi tố, bắt tạm giam tài xế xe tải trong vụ tai nạn giao thông khiến 2 người tử vong thương tâm tại Huế.
Chia sẻ
Bị cảnh sát truy đuổi, tài xế ô tô chở gần 500kg pháo nổ lậu đã nhấn ga tháo chạy, liên tục ép xe để cản trở lực lượng truy đuổi trong quãng đường dài hơn 60km.
Chia sẻ
Công an tỉnh Khánh Hòa được giao chủ trì kiểm tra quy trình vận hành các hồ chứa trong đợt mưa lớn giữa tháng 11.
Chia sẻ
Ngày 8/12, UBND xã Sơn Kim 2 vừa có văn bản gửi UBND tỉnh Hà Tĩnh, báo cáo kết quả kiểm tra, xác minh nội dung Báo Dân Việt phản ánh về tình trạng “Ngang nhiên khai thác khoáng sản trái phép trên sông Ngàn Phố”.
Chia sẻ
Dòng tiền phiên 8/12 chạy khá chậm, loay hoay giữa bên mua và bên bán, trong khi VN-Index vẫn kịp giữ sắc xanh nhờ lực kéo từ VIC, VHM. Ngoài “xanh vỏ đỏ lòng”, thị trường hôm nay còn chứng kiến phiên bán ròng mạnh của khối ngoại, khiến tâm lý thị trường thận trọng hơn hẳn so với những phiên trước.
Chia sẻ
Tỉnh Lào Cai đã và đang huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận, đồng lòng của người dân thực hiện có hiệu quả chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới; góp phần thay đổi diện mạo nông thôn và đời sống người dân, hướng tới mục tiêu có thêm 55 xã đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2030.
Chia sẻ
Kể từ ngày vợ sinh con, anh Hoàng liên tục nhận được tin nhắn, cuộc gọi nói đứa trẻ không phải con ruột mình. Trước tình huống hôn nhân có nguy cơ khó hàn gắn, người vợ quyết định đi xét nghiệm ADN để làm rõ sự thật.
Chia sẻ
Người lao động làm công tác quản lý, chuyên môn tại các HTX nông nghiệp TP.HCM sẽ được chi hỗ trợ để học tập nâng cao trình độ. TP.HCM cũng khuyến khích lớp trí thức trẻ về các HTX để đưa kinh tế hợp tác bước vào giai đoạn phát triển mới.
Chia sẻ
Sau những toan tính ngoại giao đầy bất lực trước sức ép thực dân, triều Nguyễn đã phải đặt bút ký vào văn tự nhượng lại mỏ than Hòn Gai, nguồn “vàng đen” lớn nhất Bắc Kỳ – cho tư bản Pháp. Chỉ với 40.000 đồng bạc Mexico, một vùng mỏ rộng hàng chục kilomet vuông đã rơi vào tay kẻ xâm lược, mở đầu thời kỳ khai thác thuộc địa tàn khốc kéo dài nhiều thập kỷ.
Chia sẻ
Một trong hai Phó giáo sư trẻ nhất ngành Quân đội 2025 là Trung tá Lê Văn Thảo, hiện công tác tại Học viện Kỹ thuật quân sự.
Chia sẻ
Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đề nghị ngành Tổ chức xây dựng Đảng tham mưu thực hiện kịp thời, hiệu quả, đồng bộ thể chế về công tác cán bộ; đặc biệt, tập trung triển khai thực hiện nghiêm túc các quy định mới ban hành, nhất là trong đánh giá, đào tạo, sử dụng cán bộ, bảo đảm dân chủ, công khai, công tâm, khách quan theo đúng chủ trương "có vào có ra", "có lên có xuống".
Chia sẻ
Nguồn vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) trở thành động lực quan trọng giúp người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ở TP. Huế mở rộng sản xuất, vươn lên làm giàu.
Chia sẻ
Trong khi quân đội Nga tiếp tục tiến công vào Quân khu phía Bắc, Lực lượng Vũ trang Ukraine đang tan rã - nhà phân tích quân sự người Anh Alexander Mercouris bình luận.
Chia sẻ
Dù đa phần cổ phiếu bất động sản chìm trong sắc đỏ nhưng chỉ số ngành vẫn tăng 3,72% nhờ cú bứt phá kịch trần của VIC, kéo vốn hóa Vingroup vượt 1,1 triệu tỷ đồng và trở thành điểm tựa quan trọng cho thị trường khi đẩy VN-Index tăng hơn 12 điểm.
Chia sẻ
Đến xã đảo Thạnh An rồi là ra đến ấp đảo Thiềng Liềng. Đây được xem là “đảo trên đảo”, là một địa chỉ hấp dẫn với mô hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Nếu như Khu Dự trữ sinh quyển Cần Giờ (Thành phố Hồ Chí Minh) là điểm đến quen thuộc của du khách gần xa thì xã đảo Thạnh An được xem như một hòn đảo nhỏ của vùng đất ven biển này.
Chia sẻ
Mùa đông, bạn nên ăn nhiều loại củ đặc biệt này thay vì ăn khoai tây hay khoai môn. Chúng chỉ to như trứng cút nhưng giá trị dinh dưỡng lại rất lớn.
Chia sẻ
Liên đoàn bóng đá Malaysia (FAM) đã nộp đơn kháng cáo lên Tòa án trọng tài thể thao (CAS) liên quan đến các lệnh trừng phạt mà FIFA áp dụng đối với cơ quan này ở vụ nhập tịch gian lận.
Chia sẻ
Tin tức 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Hà Nội hôm nay 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Xuân Ba 
