TS Huỳnh Thanh Lộc, Viện Cây ăn quả miền Nam: Giống sạch bệnh là để trái bưởi Việt Nam tự tin đi chợ toàn cầu

TS. Huỳnh Thanh Lộc, Phó giám đốc Trung tâm Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, Viện Cây ăn quả miền Nam đã chia sẻ với phóng viên Dân Việt xoay quanh kỹ thuật tạo giống cây có múi sạch bệnh.

-Ông cho biết đâu là nguyên nhân cốt lõi khiến dịch bệnh trên cây có múi lại dễ lây lan diện rộng và khó kiểm soát như thời gian qua?

Bản chất của cây có múi khi nhân giống vô tính bằng phương pháp chiết hoặc ghép thông thường rất dễ mang theo mầm bệnh từ cây mẹ nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Đặc biệt, các tác nhân vi khuẩn gây bệnh vàng lá gân xanh (HLB) hay virus Tristeza ẩn sâu trong mạch dẫn. Khi người dân tự nhân giống từ những cây có biểu hiện khỏe lâm sàng nhưng thực chất đã nhiễm bệnh, nguồn bệnh sẽ tiếp tục được duy trì và phát tán thông qua vật liệu nhân giống, làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm trên diện rộng trong vùng sản xuất.

-Vậy Viện Cây ăn quả miền Nam đã ứng dụng giải pháp kỹ thuật nào để giải quyết triệt để nguồn bệnh từ giai đoạn nhân giống?

Chúng tôi đã làm chủ và áp dụng thành công kỹ thuật vi ghép đỉnh sinh trưởng (Micro-grafting). Về nguyên lý, vùng mô phân sinh đỉnh của chồi non có tốc độ phân chia tế bào rất nhanh, trong khi nhiều tác nhân gây bệnh như virus và vi khuẩn khó xâm nhập hoặc tồn tại ở khu vực này do hệ thống mạch dẫn chưa phát triển hoàn chỉnh.

Vì vậy, việc tách và vi ghép đỉnh sinh trưởng cho phép tạo ra cây giống có khả năng sạch hoặc giảm đáng kể nguồn bệnh, là nền tảng của các chương trình sản xuất cây giống sạch bệnh trên cây có múi.

Các kỹ thuật viên sẽ tiến hành bóc tách phần đỉnh sinh trưởng cực nhỏ này dưới kính soi nổi, sau đó ghép lên gốc ghép được nuôi cấy trong điều kiện vô trùng ống nghiệm.

Kết quả của quá trình siêu tỉ mỉ này là sự ra đời của những cây giống S0 đầu dòng sạch bệnh. Đây chính là nguồn vật liệu khởi đầu thuần khiết để nhân ra các thế hệ cây giống tiếp theo.

-Bên cạnh việc tạo ra cây sạch bệnh, làm thế nào để chúng ta khẳng định và giám sát liên tục rằng cây giống đó thực sự không mang mầm bệnh nguy hiểm, thưa ông?

Đó là vai trò của Kỹ thuật Indexing bệnh (chẩn đoán và chỉ thị bệnh) mà chúng tôi đang triển khai. Chúng tôi không thể chỉ nhìn bằng mắt thường mà phải sử dụng các công nghệ hiện đại đồng bộ bao gồm: Sử dụng cây chỉ thị sinh học, kỹ thuật huyết thanh học Elisa, và các kỹ thuật sinh học phân tử tiên tiến như PCR, RT-PCR.

Hệ thống này cho phép phát hiện cực kỳ nhạy và chính xác sự hiện diện của các tác nhân gây bệnh nguy hiểm như VLG, Tristeza và các bệnh tương tự virus ngay cả khi cây chưa hề có biểu hiện triệu chứng ra bên ngoài.

Cho đến nay, kỹ thuật vi ghép và Indexing này đã được Viện chuyển giao thành công đến rất nhiều địa phương trọng điểm như Nghệ An, Hà Tĩnh, Đồng Nai và nhiều tỉnh miền Tây.

Tiêu chuẩn nghiêm ngặt đối với vật liệu nhân giống: Cây giống phải được nhân từ cây sạch bệnh S0, cây đầu dòng hoặc vườn cây đầu dòng đã được cơ quan có thẩm quyền công nhận, bảo đảm đúng giống, có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng các yêu cầu về kiểm dịch thực vật, tình trạng sâu bệnh theo quy định.

Toàn bộ quá trình sản xuất cây giống phải tuân thủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện hành và đáp ứng yêu cầu chất lượng cây giống theo TCVN.

-Hiện nay, ngành hàng bưởi của Việt Nam đang đứng trước cơ hội xuất khẩu rất lớn. Theo ông, chúng ta cần thay đổi tư duy sản xuất như thế nào để nắm bắt cơ hội này?

Tôi cho rằng để xây dựng một ngành hàng bưởi hiện đại, bền vững và hướng mạnh đến xuất khẩu, chúng ta phải triển khai đồng bộ ba yếu tố chiến lược như mô hình "kiềng ba chân":

Một là, lấy phát triển giống sạch bệnh chất lượng cao làm nền tảng; hai là, tiêu chuẩn hóa quy trình canh tác (như VietGAP, GlobalGAP) làm điều kiện bắt buộc; ba là, sử dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc làm công cụ nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh.

Trong đó, truy xuất nguồn gốc đóng vai trò cực kỳ then chốt trong bối cảnh hiện nay. Nó không chỉ đáp ứng yêu cầu khắt khe của các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật Bản mà còn nâng cao tính minh bạch, gia tăng giá trị thương phẩm gấp nhiều lần và bảo vệ vững chắc thương hiệu bưởi Việt Nam trên trường quốc tế.

-Để những giải pháp khoa học này thực sự đi vào đời sống và phát huy tối đa hiệu quả, ông có kiến nghị gì đến các cơ quan quản lý?

Thay mặt những người làm khoa học, tôi có 4 kiến nghị trọng tâm: Nhà nước cần ưu tiên nguồn lực đầu tư cho các chương trình phát triển giống bưởi chất lượng cao, sạch bệnh một cách bài bản.

Có chính sách hỗ trợ thiết thực để người dân mở rộng vùng sản xuất đạt chuẩn VietGAP/GlobalGAP.

Nhanh chóng xây dựng một cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc thống nhất, đồng bộ cho toàn ngành hàng.

Phải tăng cường hơn nữa mối liên kết chặt chẽ trong chuỗi giá trị bưởi theo mô hình: Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp – Nông dân. Có như vậy, nông nghiệp Việt Nam mới thực sự bứt phá và phát triển bền vững.

-Xin cảm ơn ông.

×