TS Nguyễn Đình Cung: 10 năm nói về môi trường kinh doanh, nhiều mục tiêu vẫn nằm trên giấy

Tại Tọa đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết 68” do Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance tổ chức, nhiều chuyên gia kinh tế đã đánh giá những chuyển biến mau lẹ của tư duy quản lý, điều hành về kinh tế tư nhân, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế cần những đột phá chính sách nhằm đạt tăng trưởng hai con số.

Tuy nhiên, vẫn còn đó những nỗi lo, những rào cản, khó khăn từ cơ chế, chính sách và thực thi.

Nhiều tín hiệu tích cực, song vẫn còn điểm nghẽn

Theo TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế trung ương (CIEM): Việc đánh giá hiệu quả triển khai các nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân là vấn đề “khó nói”, bởi nếu nhìn thẳng vào thực tế thì phải chấp nhận cả những tín hiệu tích cực lẫn những tồn tại đáng lo ngại.

"Phải đánh giá dựa trên kết quả thực chất, thay vì chỉ dừng ở cảm nhận hay các báo cáo mang tính hình thức", ông Cung nói.

Nguyên Viện trưởng Viện CIEM đánh giá, khi Nghị quyết 68 được ban hành, cộng đồng doanh nghiệp và xã hội đều đón nhận với kỳ vọng rất lớn, xem đây như tín hiệu mở ra một giai đoạn phát triển mới cho khu vực kinh tế tư nhân.

Hiện nay, Việt Nam đặt mục tiêu từ nay đến năm 2030 phải tăng thêm khoảng 1 triệu doanh nghiệp, tương đương mỗi năm cần tăng khoảng 200.000 doanh nghiệp. Đây là nhiệm vụ rất khó khăn, theo ông Cung thực tế đang ngược lại.

Nêu thực tế, ông cho biết, nếu trước đây tỷ lệ doanh nghiệp gia nhập thị trường/doanh nghiệp rời bỏ khỏi thị trường là 1,3 doanh nghiệp/1 doanh nghiệp; giai đoạn 2021 đến nay gần như chỉ còn xấp xỉ 1 doanh nghiệp ra đời/1 doanh nghiệp rời bỏ khỏi thị trường.

"Nếu xu hướng này tiếp diễn thì gần như không thể đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030”, ông Cung nhận định.

Theo TS Cung, rất ít cơ quan nhìn thẳng vào thực tế này. "Nếu không nhìn thẳng vào thực trạng này thì không thể có một khu vực kinh tế tư nhân đủ mạnh", ông nhấn mạnh.

Cũng theo ông Cung, cải cách môi trường kinh doanh không thể chỉ dừng ở việc ban hành thêm văn bản. Một quy định thực sự tạo ra thay đổi còn giá trị hơn nhiều so với hàng chục văn bản thiếu hiệu quả.

"Phải đánh giá bằng kết quả thực tế, chứ không phải đánh giá bằng số lượng văn bản được ban hành", ông nói.

Ông cũng lưu ý rằng, hiện nay nhiều nghị quyết vẫn mang tính chung chung, thiếu mục tiêu cụ thể, thiếu cơ chế theo dõi, giám sát và đánh giá độc lập. Trong khi đó, nếu giao chính các bộ tự đánh giá hiệu quả thực thi thì khó bảo đảm khách quan.

Chính phủ cần có một cơ chế giám sát tương đối độc lập để đánh giá định kỳ việc thực thi, báo cáo trực tiếp lên Thủ tướng nhằm kịp thời điều chỉnh chính sách nếu cần thiết.

Ông Nguyễn Đình Cung lưu ý thêm, niềm tin hiện là vấn đề lớn nhất của khu vực tư nhân. Khi doanh nghiệp chưa cảm nhận rõ lợi ích từ chính sách thì họ sẽ chưa sẵn sàng bỏ vốn mở rộng đầu tư hay gia nhập thị trường.

Ông cho rằng, dù đã có một số tín hiệu tích cực, đặc biệt ở nhóm doanh nghiệp lớn, nhưng nhìn chung tốc độ triển khai vẫn chậm và chưa tạo ra chuyển động đủ mạnh.

TS Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính quốc gia cho rằng, sau một năm triển khai Nghị quyết 68, khu vực kinh tế tư nhân đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, song vẫn còn không ít điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ để tạo ra động lực phát triển bền vững hơn.

Theo đánh giá sơ bộ, tốc độ tăng doanh nghiệp thành lập mới hiện cao hơn mức bình thường, vào khoảng 22%. Tuy nhiên, con số này vẫn chưa đủ để đạt mục tiêu 200.000 doanh nghiệp mới mỗi năm như kỳ vọng, đặc biệt trong bối cảnh số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn rất lớn.

Đáng lo ngại là xu hướng suy giảm của đầu tư tư nhân. TS Lê Xuân Nghĩa dẫn số liệu cho biết, có giai đoạn tỷ trọng đầu tư tư nhân trong nền kinh tế lên tới khoảng 91%, nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 67%.

“Kinh tế tư nhân muốn trở thành động lực tăng trưởng thì điều quan trọng nhất vẫn là niềm tin”, TS. Lê Xuân Nghĩa nói và cho rằng, cải cách thể chế, nâng cao tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh sẽ là yếu tố quyết định trong giai đoạn tới.

Cũng tại tọa đàm, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam nhận định thành tựu lớn nhất có thể nhìn thấy sau một năm thực hiện Nghị quyết 68 là sự thay đổi mạnh mẽ về tư tưởng và định hướng chính sách.

Theo TS Lê Duy Bình, trong giai đoạn đầu triển khai, Nghị quyết 68 đã tạo ra sự hứng khởi rất lớn trong khu vực kinh tế tư nhân. Tinh thần kỳ vọng và chờ đợi vào một bước đột phá chính sách xuất hiện khá rõ và đến nay phần nào vẫn còn hiện hữu.

Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ hơn vào thực tế, sự hứng khởi đó dường như tập trung chủ yếu ở nhóm doanh nghiệp lớn.

Trăn trở cho doanh nghiệp siêu nhỏ

Ông nêu, hàng loạt dự án quy mô lớn liên tiếp được khởi công trong thời gian qua, từ các công trình hàng trăm nghìn tỷ đồng cho tới những dự án có tổng vốn đầu tư lên tới gần một triệu tỷ đồng của các tập đoàn lớn.

Những động thái này cho thấy tác động tích cực của nghị quyết đối với khu vực doanh nghiệp quy mô lớn là rất rõ rệt.

Song, ở chiều ngược lại, tại khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh cá thể và khu vực kinh tế tư nhân phi chính thức hoặc bán chính thức, không khí tích cực ban đầu đang dần bị thay thế bởi tâm lý lo âu.

Theo TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia kinh tế độc lập, điều làm xói mòn lòng tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư không hẳn là chi phí hay khó khăn thị trường, mà là cảm giác bất định đến từ các can thiệp hành chính và những thay đổi chính sách khó lường.

Khi môi trường pháp lý thiếu ổn định, doanh nghiệp sẽ không còn cảm giác an toàn để đầu tư dài hạn. Doanh nghiệp sẽ có xu hướng thu hẹp hoạt động chính thức, “giấu” tài sản hoặc chuyển dòng tiền sang các kênh phòng thủ để bảo toàn năng lực kinh doanh.

“Người ta giấu doanh nghiệp đi, người ta giấu hoạt động kinh doanh chính thức đi để chuyển tiền sang vàng. Đấy chính là một biểu hiện cho thấy người ta đang cố giữ tài sản để còn có thể kinh doanh được”, ông Việt nói.

×