Từ chiếc kẹo Hàn Quốc, anh nông dân Bắc Ninh biến loài cây mọc khắp nơi thành dầu gội, điếu xông, thu tiền tỷ

Từ chiếc kẹo Hàn Quốc đến giấc mơ làm giàu từ bồ kết, ngải cứu của anh nông dân Bắc Ninh

Trong bầu không khí hân hoan đón chào năm mới, chúng tôi tìm về xã Trung Chính, tỉnh Bắc Ninh để gặp gỡ anh Trần Đình Kỹ, Giám đốc HTX thảo dược Cát Cát - nhà nông trẻ vừa được vinh danh tại giải thưởng Lương Định Của năm 2025.

Những ngày giáp Tết, bầu không khí tại xưởng sản xuất của HTX thảo dược Cát Cát càng thêm nhộn nhịp, sôi động, tiếng máy, nhịp tay nối liền không ngơi nghỉ. Giữa tiết trời se lạnh, hương bồ kết, ngải cứu mộc mạc, thuần hậu lan tỏa khắp không gian, gợi nhớ ký ức về những làng quê Bắc Bộ yên ả, thanh bình.

Sinh ra trong một gia đình thuần nông, anh Kỹ lớn lên với những cánh đồng, vườn rau, với mùi hương của thảo mộc vườn nhà. Tuổi “ngựa sắt” chẳng ngại đi xa, sau khi tốt nghiệp THPT, anh Kỹ lựa chọn đi xuất khẩu lao động tại Hàn Quốc, làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp suốt 5 năm.

Những năm tháng bôn ba nơi xứ người không chỉ giúp anh tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, mà còn tạo điều kiện để anh tiếp cận các mô hình sản xuất nông nghiệp tại Hàn Quốc, học cách tổ chức sản xuất, hình thành tư duy làm kinh tế nông nghiệp bài bản.

Bước ngoặt tình cờ đến khi anh Kỹ biết đến một loại kẹo ngải cứu rất được người dân Hàn Quốc ưa chuộng. “Càng tìm hiểu, tôi càng ngỡ ngàng khi phát hiện nguyên liệu sản xuất loại kẹo này - ngải cứu lại được nhập khẩu chủ yếu từ Việt Nam”, anh Kỹ tâm sự.

Phát hiện này khiến anh không khỏi trăn trở về giá trị của những loại cây vốn quen thuộc với người nông dân quê mình. Anh nhớ về cây ngải cứu ở quê nhà, loại cây quen thuộc với người nông dân nhưng thường chỉ mọc hoang ven bờ ruộng, góc vườn, thậm chí bị nhổ bỏ vì chiếm đất trồng trọt.

Một nơi, ngải cứu được chế biến thành sản phẩm có giá trị, được người tiêu dùng đón nhận; nơi khác, loại cây thảo dược này lại bị lãng quên và chưa được khai thác hết tiềm năng. Sự đối lập ấy khiến anh Kỹ day dứt, thôi thúc anh suy nghĩ nghiêm túc về con đường phát triển thảo dược ngay trên chính mảnh đất quê hương.

Năm 2017, anh Kỹ trở về nước. Ban đầu, anh thử sức với kinh doanh thời trang và khá thành công khi sở hữu hệ thống 3-4 cửa hàng quần áo. Thế nhưng, những trăn trở về cây thảo dược vườn nhà từ những ngày còn ở Hàn Quốc vẫn âm ỉ không nguôi. Cuối cùng, anh quyết định đóng cửa các cửa hàng quần áo để trở về làm một “anh nông dân chính hiệu”, dành trọn tâm huyết với nông nghiệp.

Khởi nghiệp tay ngang với thảo dược không phải là con đường trải hoa hồng. Để đảm bảo chất lượng sản phẩm, anh Kỹ khăn gói tìm đến các thầy thuốc Đông y trong và ngoài tỉnh, để học hỏi kiến thức, kinh nghiệm. Cùng với đó là thời gian dài ròng rã học cách thảo dược, miệt mài nghiên cứu các công thức sản xuất từ bồ kết và ngải cứu.

Kiên định với phương châm “hoàn toàn tự nhiên, không hóa chất, không chất bảo quản, không hương liệu”, anh nông dân Bắc Ninh mất hơn một năm để tìm ra công thức ưng ý.

“Tôi làm đi làm lại rất nhiều lần nhưng sản phẩm vẫn không đạt yêu cầu. Vài tấn ngải cứu và bồ kết đã phải bỏ đi vì không đạt dược tính và mùi hương như mong muốn”, anh Kỹ nhớ lại.

Sản phẩm đầu tay của anh là dầu gội thảo dược, được nấu và chưng cất tỉ mỉ suốt 2 ngày 2 đêm từ bồ kết, hà thủ ô, hương nhu cùng nhiều loại lá khác. Từ đây, anh Kỹ mạnh dạn thử nghiệm, sản xuất thêm nhiều sản phẩm khác từ thảo dược vườn nhà.

Giai đoạn dịch COVID-19 bùng phát, anh Kỹ nhận thấy người dân có nhu cầu lớn sử dụng các dòng dược liệu tự nhiên để xông phòng, bảo vệ sức khỏe. Nhận thấy tiềm năng của thị trường này, anh Kỹ mạnh dạn nghiên cứu, biến ngải cứu, bồ kết thành điếu xông.

Sản phẩm điếu xông của anh sau khi ra mắt nhanh chóng được thị trường đón nhận, được tiêu thụ ở nhiều phòng khám, hiệu thuốc đông y ở trong và ngoài tỉnh.

Anh Kỹ bảo: “Người Việt mình từ xưa đã biết dùng bồ kết, ngải cứu để xông phòng, tẩy uế, điều trị trong y học cổ truyền.

Việc của tôi chỉ là tiếp nối các giá trị đó, giúp người tiêu dùng có thể sử dụng sản phẩm một cách tiện lợi hơn. Thay vì phải nướng than, quấn vải, qua nhiều khâu lỉnh kỉnh, khách hàng có thể dễ dàng sử dụng điếu xông bồ kết, ngải cứu ở nhiều nơi, nhanh gọn, tiện lợi”.

Làm OCOP từ thảo dược quê nhà, xây dựng cộng đồng sản xuất bền vững

Tiếp nối thành công, năm 2023, Hợp tác xã (HTX) thảo dược Cát Cát chính thức được thành lập, do anh Kỹ làm giám đốc HTX. Cái tên “Cát Cát” mang ý nghĩa hạnh phúc, may mắn, tốt lành, gửi gắm mong muốn xây dựng một cộng đồng sản xuất bền vững, sản xuất những sản phẩm có giá trị với người tiêu dùng.

“Tôi muốn bà con nông dân Bắc Ninh trở thành một phần của chuỗi giá trị, chứ không chỉ là người bán nguyên liệu. Hạnh phúc, với tôi, phải là sự sẻ chia – cùng làm, cùng hưởng, cùng giữ gìn cây thuốc của quê hương”, anh Kỹ tâm sự.

Sau 3 năm hoạt động, HTX thảo dược Cát Cát đã có sự tham gia gần chục hộ gia đình, hình thành vùng nguyên liệu tập trung gần 3ha. Các hộ thành viên được cung cấp giống, chuyển giao kỹ thuật canh tác theo hướng hữu cơ, tuyệt đối không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón hóa học nhằm bảo toàn dược tính tự nhiên của cây thuốc.

Trong định hướng phát triển sản phẩm, HTX không lựa chọn cạnh tranh trực tiếp với các dòng nhang trầm hay sản phẩm dược liệu phổ biến trên thị trường, mà tập trung vào “thị trường ngách”, lấy bồ kết và ngải cứu làm nguyên liệu chủ đạo để tạo dấu ấn riêng.

Để đảm bảo chất lượng, các sản phẩm của HTX được sản xuất qua nhiều công đoạn với những bí quyết bào chế riêng, vừa giữ được dược tính, vừa đảm bảo an toàn cho người sử dụng, được kiểm nghiệm chất lượng hàng năm.

Đồng thời, HTX đã đầu tư thêm hệ thống thiết bị, máy móc như máy cắt, máy thái nguyên liệu, máy ép khuôn, lò sấy, máy hút chân không… nhằm nâng cao các tiêu chuẩn chất lượng, đáp ứng yêu cầu sản xuất.

Hiện HTX đã phát triển hơn 10 loại sản phẩm, tập trung vào 4–5 dòng chính như: dầu gội thảo dược, điếu hương bồ kết, điếu ngải cứu, nụ bồ kết và bột ngải cứu. Nhiều sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, trong đó sản phẩm điếu xông bồ kết được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao.

Mỗi ngày, HTX cung ứng ra thị trường khoảng 1.000 hộp nhang, điếu xông. Sản phẩm đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành, được phân phối trên các sàn thương mại điện tử, trong hệ thống siêu thị và một số bệnh viện lớn trên cả nước.

Với nhiều cách làm hay, sáng tạo, HTX thảo dược Cát Cát đạt doanh thu bình quân gần 1,5 tỷ đồng/năm, lợi nhuận khoảng 300 triệu đồng, tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương.

Chia sẻ về hướng phát triển trong thời gian tới, anh Kỹ cho biết, HTX sẽ tiếp tục tập trung vào chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu.

“Tôi mong mỗi sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng đều thể hiện được sự chỉn chu, tâm huyết của người nông dân Kinh Bắc. Bằng sức mình, tôi chỉ mong góp một phần nhỏ tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng, để bà con tin rằng hoàn toàn có thể làm giàu trên chính quê hương, từ những gì gần gũi, thân thuộc nhất”, anh Kỹ cười.

×