Kích hoạt đầu tàu kinh tế nhà nước: Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số (bài 1)

LTS: Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đặt ra những quyết sách mạnh mẽ để khu vực này thực sự là trụ cột của nền kinh tế: Từ việc khơi thông dòng vốn điều lệ, khuyến khích hợp nhất sáp nhập hình thành tập đoàn quy mô lớn, cho đến đổi mới quản trị theo chuẩn mực quốc tế và tăng quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình.
Đồng thời, nghị quyết xác lập tư duy mới về việc tập trung nguồn lực vào lĩnh vực chiến lược, làm chủ công nghệ lõi để dẫn dắt hệ sinh thái liên kết.
Để thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã ban hành Chương trình hành động, nhằm quán triệt và đưa những nội dung cốt lõi của Trung ương về kinh tế nhà nước vào thực tiễn.
Nhằm góp phần làm sáng rõ hơn những quan điểm chiến lược, những đột phá lớn của Đảng về vai trò trụ cột của khối doanh nghiệp nhà nước đối với tiến trình phát triển và tăng trưởng của đất nước trong kỷ nguyên mới, Báo Dân Việt tổ chức chuyên đề "Kích hoạt đầu tàu kinh tế nhà nước: Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số".

Bài 1: Những "luồng sinh khí mới" cho kinh tế nhà nước

Từ quyết định bổ sung gần 30.000 tỷ đồng vốn điều lệ cho Agribank đến kế hoạch tăng vốn của BIDV và các ngân hàng thương mại nhà nước, những chuyển động mới đang cho thấy tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị (Nghị quyết 79) về phát triển kinh tế nhà nước từng bước được cụ thể hóa. Không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực, Nghị quyết 79 còn mở ra cách tiếp cận mới về cơ cấu lại, quản trị và trao quyền tự chủ để doanh nghiệp nhà nước phát huy vai trò dẫn dắt.

Từ chủ trương đến những chuyển động đầu tiên

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước ra đời trong bối cảnh khu vực này vẫn còn những điểm nghẽn kéo dài về nguồn lực, cơ chế quản lý và hiệu quả hoạt động.

Không chỉ tiếp tục khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, Nghị quyết còn đặt ra yêu cầu cao hơn: Khu vực này phải tiên phong, dẫn dắt, mở đường và tạo động lực để các thành phần kinh tế khác cùng phát triển.

Theo đó, vai trò của kinh tế nhà nước không chỉ được nhìn nhận qua quy mô tài sản, số lượng doanh nghiệp hay tỷ lệ vốn nắm giữ, mà phải được thể hiện bằng hiệu quả sử dụng nguồn lực, năng lực cạnh tranh, khả năng đổi mới sáng tạo và sức dẫn dắt đối với nền kinh tế.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 79 là mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam phải có ít nhất ba ngân hàng thương mại nhà nước nằm trong nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản.

Đây không đơn thuần là một chỉ tiêu về quy mô, mà phản ánh yêu cầu xây dựng các định chế tài chính đủ mạnh để giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế, đủ năng lực dẫn dắt dòng vốn cho những lĩnh vực ưu tiên, các dự án trọng điểm quốc gia cũng như hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Đặt trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, vai trò của khối ngân hàng thương mại nhà nước càng trở nên đặc biệt quan trọng. Đây là nhóm ngân hàng nắm giữ phần lớn thị phần tín dụng, huy động vốn và luôn là lực lượng chủ công trong thực thi các chính sách tiền tệ, hỗ trợ nền kinh tế ở những thời điểm khó khăn.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, hệ thống này luôn đối mặt với một nghịch lý: Quy mô tổng tài sản liên tục mở rộng nhưng năng lực vốn chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng. Hệ số an toàn vốn (CAR) của nhiều ngân hàng luôn chịu áp lực, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng tín dụng cũng như đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về quản trị rủi ro.

Theo Ngân hàng Nhà nước, giai đoạn 2021-2025, nhóm “"Big 4" ngân hàng nhà nước đã tăng trưởng mạnh, với 3 ngân hàng vượt mốc 100 tỷ USD tổng tài sản. Tuy nhiên, để lọt Top 100 châu Á, quy mô này cần nâng lên 150 - 200 tỷ USD, thậm chí 250 - 300 tỷ USD vào năm 2030. Điều đó đặt ra yêu cầu tăng trưởng rất lớn, trong khi vẫn phải đảm bảo các chuẩn mực an toàn vốn và quản trị rủi ro.

Vì vậy, việc chấp thuận cho các ngân hàng thương mại nhà nước tăng vốn điều lệ vượt trội là một trong những bước đi đầu tiên hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 79, tháo gỡ một trong những nút thắt lớn nhất đã tồn tại nhiều năm.

Minh chứng rõ nét nhất là Agribank. Ngày 6/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1206/QĐ-TTg phê duyệt chủ trương đầu tư bổ sung vốn điều lệ cho Agribank giai đoạn 2025-2027 với tổng số tiền 29.690 tỷ đồng từ nguồn ngân sách Trung ương. Trong đó, năm 2026 bổ sung 9.525 tỷ đồng và năm 2027 tiếp tục bổ sung 20.165 tỷ đồng.

Hiện vốn điều lệ của Agribank đạt 51.638 tỷ đồng. Sau khi hoàn tất việc bổ sung vốn, vốn điều lệ của ngân hàng sẽ tăng lên 81.328 tỷ đồng, tạo nền tảng tài chính vững chắc hơn để đáp ứng các chuẩn mực Basel II nâng cao, tiến tới Basel III, đồng thời mở rộng khả năng cung ứng tín dụng cho nền kinh tế.

Với Agribank, câu chuyện tăng vốn không chỉ nhằm cải thiện các chỉ tiêu tài chính. Là ngân hàng thương mại nhà nước duy nhất 100% vốn Nhà nước, Agribank đang giữ vai trò chủ lực trong đầu tư cho lĩnh vực "Tam nông", thúc đẩy tài chính toàn diện, phát triển nông nghiệp xanh, nông thôn bền vững và thực hiện nhiều chương trình tín dụng chính sách theo chỉ đạo của Chính phủ. Năng lực vốn được nâng lên đồng nghĩa với việc ngân hàng có thêm dư địa để thực hiện tốt hơn những nhiệm vụ mang tính chiến lược này.

Cùng với Agribank, BIDV cũng đang triển khai kế hoạch tăng vốn điều lệ thông qua phát hành hơn 498 triệu cổ phiếu từ nguồn vốn chủ sở hữu, qua đó nâng vốn điều lệ từ 72.801 tỷ đồng lên 77.783 tỷ đồng.

Theo BIDV, việc tăng vốn nhằm mở rộng quy mô hoạt động kinh doanh, nâng cao năng lực tài chính, cải thiện sức cạnh tranh và từng bước hiện thực hóa định hướng phát triển kinh tế nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW.

Trước đó, Vietcombank và VietinBank cũng đã nhiều lần được bổ sung vốn điều lệ thông qua phát hành cổ phiếu để trả cổ tức, giữ lại lợi nhuận và các hình thức tăng vốn khác nhằm cải thiện năng lực tài chính. Việc đồng loạt nâng cao năng lực vốn của nhóm "Big 4" cho thấy quá trình củng cố các định chế tài chính trụ cột đang được đẩy nhanh hơn bao giờ hết.

Các chuyên gia tài chính đánh giá, việc khơi thông "điểm nghẽn" về vốn này sẽ là đòn bẩy để nhóm ngân hàng thương mại nhà nước phát huy trọn vẹn vai trò dẫn dắt dòng vốn, tài trợ mạnh mẽ cho các siêu dự án hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh quốc gia.

Trao quyền tự chủ để doanh nghiệp nhà nước phát huy vai trò dẫn dắt

Nếu việc tăng vốn là tín hiệu rõ nét nhất về tháo gỡ nguồn lực vật chất, thì một thay đổi mang tính nền tảng khác của Nghị quyết 79-NQ/TW chính là chuyển mạnh tư duy quản lý doanh nghiệp nhà nước theo hướng trao quyền tự chủ thực chất gắn liền với trách nhiệm giải trình.

Giới chuyên gia cho rằng, đây là bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận đối với khu vực kinh tế nhà nước. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là bảo toàn vốn và hạn chế rủi ro, thì nay doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng phải chủ động đổi mới, cạnh tranh theo cơ chế thị trường, làm chủ công nghệ, đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược và dẫn dắt các hệ sinh thái phát triển.

Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) cho rằng, việc cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước không chỉ dừng ở cổ phần hóa hay thoái vốn mà phải gắn với phân bổ lại nguồn lực, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước. Cùng với đó là đổi mới quản trị doanh nghiệp, tổ chức bộ máy, lao động và tài sản theo kế hoạch sản xuất, kinh doanh trung và dài hạn.

Theo TS. Võ Trí Thành, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong giai đoạn mới không còn được đo bằng mức độ nắm giữ mà bằng năng lực kiến tạo thể chế và dẫn dắt thị trường.

"Nghị quyết 79 ra đời đã làm rõ vai trò chủ đạo không còn chỉ gắn với doanh nghiệp đơn lẻ, mà là toàn bộ khu vực kinh tế nhà nước với đầy đủ các cấu phần của nó, nhất là các tập đoàn nhà nước vẫn giữ vai trò rất quan trọng", ông Thành cho biết.

Đặc biệt, TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh cơ chế "tự chủ, tự chịu trách nhiệm" chính là điểm sáng mang tính đột phá lớn nhất của Nghị quyết 79.

Theo đó, các doanh nghiệp sẽ được trao quyền tự chủ mạnh mẽ và thực chất hơn về tài chính, nhân sự, tổ chức bộ máy và chiến lược kinh doanh.

Ở khía cạnh nhân sự, họ được quyền chủ động xây dựng cơ chế lương thưởng linh hoạt, áp dụng theo đúng nguyên tắc cung cầu của thị trường lao động chất lượng cao để chiêu mộ, giữ chân những tài năng xuất chúng, các chuyên gia quản trị hàng đầu cả trong và ngoài nước.

"Cơ chế mang tính đột phá này chính là tấm lá chắn bảo vệ những cán bộ lãnh đạo năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Sự trao quyền này giúp các tập đoàn có thể phản ứng cực kỳ linh hoạt trước những biến động khó lường của thị trường toàn cầu. Cùng với quyền lợi luôn là trách nhiệm. "Tự chịu trách nhiệm" theo tinh thần của Nghị quyết 79 được gắn liền với sự minh bạch tuyệt đối, áp dụng các chuẩn mực quản trị doanh nghiệp tiên tiến của quốc tế. Khâu đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước và người đứng đầu doanh nghiệp sẽ có sự thay đổi căn bản", ông Thành nhấn mạnh.

Những quyết định tăng vốn cho các ngân hàng thương mại nhà nước hay những định hướng mạnh mẽ về trao quyền tự chủ chưa thể ngay lập tức tạo ra sự thay đổi toàn diện đối với khu vực kinh tế nhà nước. Tuy nhiên, đây là những tín hiệu đầu tiên cho thấy Nghị quyết 79 không dừng lại ở việc xác lập một tầm nhìn chiến lược, mà đang từng bước được cụ thể hóa bằng các quyết sách cụ thể, khai mở một thời kỳ phát triển mới cho các "quả đấm thép" quốc gia.

(Còn tiếp...)

×