Từ Hi Thái hậu qua đời được 20 giờ thì hoàng đế Quang Tự cũng chết, vì sao?

Từ Hi Thái hậu qua đời được 20 giờ thì hoàng đế Quang Tự cũng chết, vì sao?

Về cái chết của Từ Hi Thái hậu, có thể khẳng định rằng bà không phải đột ngột qua đời vì bạo bệnh. “Bạo bệnh” thường chỉ những căn bệnh phát tác cực nhanh, cướp đi sinh mạng trong thời gian rất ngắn và phần lớn xảy ra với người còn tương đối trẻ. Trong khi đó, Từ Hi Thái hậu qua đời ở tuổi 74. Với điều kiện y tế và tuổi thọ trung bình của xã hội thời bấy giờ, đây đã là một cái chết tương đối tự nhiên vì tuổi già.

Tuy nhiên, việc Từ Hi Thái hậu và Quang Tự chỉ qua đời cách nhau khoảng 20 giờ lại khiến nhiều người tin rằng phía sau đó là một âm mưu đã được Từ Hi Thái hậu sắp đặt từ trước. Theo cách nhìn này, Từ Hi Thái hậu dường như đã quyết định rằng trước khi mình chết, nhất định phải khiến Quang Tự chết theo.

Nguyên nhân cũng không khó hiểu. Trong mắt Từ Hi Thái hậu, Quang Tự luôn là một vị hoàng đế khó kiểm soát. Đặc biệt sau thất bại của cuộc “Bách nhật duy tân”, vốn bị Từ Hi Thái hậu mạnh tay dập tắt, Quang Tự bị giam lỏng tại Doanh Đài ở Bắc Hải, gần như trở thành một “tù nhân sống”.

Dù bị giam cầm nhiều năm, thường xuyên chịu sự khinh miệt của các thái giám thân cận với Từ Hi Thái hậu, thậm chí có lúc ăn uống còn chẳng bằng thường dân, nhưng Quang Tự vẫn còn trẻ và về lý thuyết khó có thể chết trước Từ Hi Thái hậu. Chính điều này khiến Từ Hi Thái hậu lo ngại: nếu bà qua đời trước, còn Quang Tự vẫn sống, thì chẳng khác nào một con hổ bị nhốt lâu ngày được tháo xiềng xích. Khi ấy, ông hoàn toàn có thể giành lại quyền lực và tiến hành thanh toán những người từng chèn ép mình, bao gồm cả phe cánh của Từ Hi Thái hậu.

Ngoài những nguyên nhân mang tính chính trị ấy, còn có một chi tiết được cho là càng làm Từ Hi Thái hậu thêm quyết tâm ra tay với Quang Tự.

Năm Quang Tự thứ 34 (1908), cả Từ Hi Thái hậu và hoàng đế Quang Tự đều lâm bệnh nặng. Trong thời gian dưỡng bệnh, Quang Tự vẫn giữ thói quen viết nhật ký. Theo một số ghi chép dân gian, ông từng viết rằng dù bản thân bệnh rất nặng nhưng cảm thấy “Lão Phật gia” chắc chắn sẽ chết trước mình. Nếu điều đó xảy ra, ông sẽ xử chém Viên Thế Khải và thái giám Lý Liên Anh.

Tương truyền, đoạn nhật ký này sau đó bị Lý Liên Anh phát hiện rồi báo lại với Từ Hi Thái hậu. Nghe xong, Từ Hi Thái hậu nổi giận và nói: “Ta tuyệt đối không thể chết trước nó”.

Chỉ vài ngày sau, tức ngày 21 tháng 10 âm lịch năm ấy (14/11/1908), Quang Tự đột ngột băng hà tại Doanh Đài khi mới 38 tuổi. Cái chết của ông được mô tả là vô cùng bất thường và mang tính “bạo tử” thực sự.

Danh y Cúc Quế Đình, người từng trực tiếp chữa bệnh cho Quang Tự, đã ghi lại trong "Chẩn trị Quang Tự đế bí ký" rằng ba ngày trước khi chết, Quang Tự liên tục trằn trọc trên giường, đau bụng dữ dội, sắc mặt tối sạm và lưỡi chuyển vàng khô bất thường. Theo nhận định của ông, những biểu hiện này gần như không liên quan đến căn bệnh vốn có của Quang Tự.

Điều đáng chú ý hơn là sau khi Quang Tự qua đời, việc khâm liệm trong cung diễn ra khá bất thường và đều do các thái giám phụ trách. Trong hoàn cảnh ấy, chỉ Từ Hi Thái hậu mới đủ quyền lực để ban lệnh xử lý mọi việc. Tuy nhiên, triều đình nhà Thanh lúc đó luôn cố tình nói mập mờ về nguyên nhân cái chết của Quang Tự, chỉ tuyên bố rằng bệnh tình đột ngột chuyển biến xấu.

Mãi đến năm 2008, một cuộc giám định pháp y dựa trên mẫu tóc còn lưu lại của Quang Tự mới gây chấn động dư luận. Kết quả cho thấy hàm lượng thạch tín trong tóc ông cao gấp nhiều lần mức bình thường, qua đó xác nhận nguyên nhân tử vong là do ngộ độc thạch tín.

Kết luận này cũng phần nào giải thích những triệu chứng kỳ lạ mà Cúc Quế Đình từng ghi lại trước khi Quang Tự qua đời.

Dù đến nay vẫn chưa có bằng chứng trực tiếp khẳng định ai là người hạ độc, nhưng trong mắt nhiều sử gia và người nghiên cứu lịch sử, mọi dấu vết đều hướng về Từ Hi Thái hậu — người được cho là không muốn chết trước Quang Tự. Đây hiện cũng là giả thuyết được lưu truyền rộng rãi và có nhiều người tin tưởng nhất.

Sau trận Chiến tranh Thanh-Nhật (tháng 7 năm 1894), bị một nước nhỏ là Nhật Bản đánh thua, nhiều kẻ sĩ Trung Quốc bỗng thức tỉnh. Họ nhận ra rằng cần mà phải thay đổi chế độ và duy tân mọi mặt mới chấn hưng được nước nhà. Trong số ấy, có Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu (học trò ông Vi) là người hăng hái nhất.

Sau vài lần dâng thư lên Hoàng đế Quang Tự xin biến pháp duy tân (gọi vắn là biến pháp), bị các đình thần không đồng tình ém nhẹm, tháng 6 năm 1896, thầy trò Khang Hữu Vi lại dâng thư lần nữa. Lần này nhờ có Ông Đồng Hòa (đang làm Thượng thư bộ Hộ, tước Hiệp biện đại học sĩ, trước là thầy học của Quang Tự) tiến cử nên thành công.

Tuy nhiên, mãi đến ngày 11 tháng 6 năm Quang Tự thứ 28 (1898), công cuộc biến pháp mới chính thức khởi sự, vì lúc này Từ Hi Thái hậu đã lui về nghỉ ở Di Hòa viên, giao lại mọi quyền hành cho Hoàng đế (dĩ nhiên vẫn luôn theo dõi mọi hành động của Quang Tự).

Thế nhưng chỉ mấy ngày sau, thì vấp phải sự chống đối của phái Hậu đảng, tức phe phái của Thái hậu Từ Hi. Đàm Tự Đồng, một thành viên của phái duy tân, thấy vậy bèn khuyên Quang Tự đoạt lấy chính quyền. Hoàng đế nghe lời bèn triệu Viên Thế Khải lúc đó đang thống lĩnh 7.000 quân về Bắc Kinh bàn việc, có ý dùng quân của Viên Thế Khải để bao vây Di Hòa Viên.

Chẳng may việc đó bị tiết lộ (chính Viên Thế Khải phản Hoàng đế Quang Tự, vì thấy Từ Hi Thái hậu và phe cánh của bà hãy còn mạnh). Sau đó, dựa vào lực lượng quân đội của Vinh Lộc (Tổng đốc Trực Lệ), bà ra lệnh bắt giam Hoàng đế Quang Tự và các thành viên đứng đầu phái Duy Tân, đồng thời cho bãi bỏ hết những cải cách mà Hoàng đế vừa ban ra. Sử gọi vụ đấy là Chính biến Mậu Tuất (1898), là Bách nhật duy tân (Cuộc cải cách trăm ngày).

Sau Chính biến Mậu Tuất, hoàng đế Quang Tự bị giam 10 năm ở Doanh Đài, trong một căn phòng bẩn thỉu, ăn không đủ no, mặc không đủ ấm, chịu nhục nhã cho đến khi chết (1908).

Hoàng đế Quang Tự qua đời ngày 14 tháng 11 năm 1908 (một ngày trước khi Thái hậu Từ Hi mất) ở tuổi 37 và ở ngôi được 33 năm. Ông được quần thần tôn hiệu là Đức Tông - Đồng Thiên Sùng Vận Đại Trung Chí Chính Kinh Văn Vĩ Vũ Nhân Hiếu Mẫn Trí Đoan Kiệm Khoan Cần Cảnh Hoàng đế, gọi tắt là Đức Tông Cảnh Hoàng đế.

×