Từ hiện tượng “giang hồ mạng”, đại biểu Quốc hội đặt vấn đề trách nhiệm của nền tảng số

Thảo luận về Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), chiều 9/8, các đại biểu Quốc hội không chỉ bàn về cách đưa pháp luật đến gần người dân hơn mà còn đặt vấn đề về trách nhiệm của mạng xã hội, nền tảng số và ứng dụng AI trong môi trường thông tin mới.

Nền tảng số phải có trách nhiệm phổ biến pháp luật

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (đoàn TP. Đồng Nai) cho rằng, việc sửa đổi luật là cần thiết trong bối cảnh các dạng vi phạm pháp luật ngày càng đa dạng, đặc biệt trên những không gian và môi trường mới.

Theo ông Kiên, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật cũng cần thay đổi để nhanh hơn, chủ động hơn và phù hợp với cách người dân tiếp nhận thông tin hiện nay.

Một đề xuất đáng chú ý của đại biểu là bổ sung hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua các tác phẩm điện ảnh, văn học, nghệ thuật.

“Trong thời gian qua, có rất nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật, điện ảnh hay các clip được cán bộ cơ sở xây dựng rất công phu và tuyên truyền rất hiệu quả, nâng cao nhận thức cho người dân nhưng chưa được quy định trong luật", ông Nguyễn Trung Kiên nói.

Từ thực tế trên mạng xã hội, đại biểu Trần Trung Kiên đặt vấn đề về hiện tượng một số đối tượng được cho là “giang hồ mạng”, người có ảnh hưởng sử dụng nền tảng số để đe dọa, khủng bố tinh thần, sử dụng lời nói tục tĩu, vi phạm thuần phong mỹ tục, đưa thông tin sai lệch hoặc chưa được kiểm chứng, gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội.

Cơ quan chức năng đã nhanh chóng xử lý, bắt giữ một số đối tượng và phối hợp với các nền tảng số, mạng xã hội gỡ bỏ thông tin vi phạm. Tuy nhiên, theo đại biểu, cần đặt câu hỏi rộng hơn: trách nhiệm của chính các nền tảng số, mạng xã hội trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người sử dụng là gì?

“Tôi đề nghị tại Chương III của dự luật cần có một điều quy định rõ về trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội, mạng viễn thông hay các ứng dụng AI trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người sử dụng trên lãnh thổ Việt Nam”, ông Nguyễn Trung Kiên đề xuất.

Theo đại biểu Nguyễn Trung Kiên, trách nhiệm này có thể được thiết kế theo hướng khi người dùng tại Việt Nam truy cập các nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng có thể đưa ra những cảnh báo pháp luật phù hợp với nội dung mà người dùng đang tiếp cận.

Ông dẫn ví dụ ứng dụng VTVGo trong mùa World Cup vừa qua có dòng chữ chạy phía dưới màn hình cảnh báo rằng mọi hành vi cá độ, đặt cược bóng đá đều là vi phạm pháp luật.

“Việc này cảnh báo với người tiếp cận, người dùng rất hiệu quả và nâng cao được ý thức tuân thủ pháp luật của quần chúng dân”, ông Kiên nói.

Với các nền tảng AI, đại biểu đề nghị khi cung cấp thông tin pháp luật phải dẫn nguồn; trường hợp thông tin chưa được kiểm chứng cần có cảnh báo rõ ràng để người dùng nhận biết.

Cắt xén luật, tách khỏi bối cảnh cũng có thể gây hiểu sai

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn tỉnh Hưng Yên) nêu là hành vi cắt xén quy định pháp luật, trích dẫn một phần nội dung rồi gắn với bình luận mang tính dẫn dắt, suy diễn hoặc xuyên tạc.

Theo đại biểu Huy, đây đang là một dạng lan truyền thông tin sai lệch phổ biến trên mạng xã hội.

“Người đăng có thể không thay đổi một chữ của điều luật nhưng bằng cách bỏ đi bối cảnh, điều kiện áp dụng hoặc các quy định liên quan, họ làm cho người tiếp nhận hiểu sai hoàn toàn tinh thần và mục đích của quy định đó. Các nghiên cứu về thông tin sai lệch cũng chỉ ra rằng nội dung bị cắt khỏi ngữ cảnh là một dạng thông tin gây hiểu lầm rất phổ biến trên mạng xã hội”, ông Nguyễn Văn Huy phân tích.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định bao quát hành vi cố ý cắt xén, trích dẫn không đầy đủ hoặc tách rời bối cảnh các quy định của pháp luật, chính sách nhằm làm sai lệch nội dung, ý nghĩa hoặc mục đích của quy định được truyền thông.

Tuy nhiên, ông Huy lưu ý quy định phải được thiết kế chặt chẽ, tránh tác động đến quyền bình luận và phản biện chính sách.

Ở một góc độ khác, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn TP Hà Nội) cho rằng để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật thực sự hiệu quả tại cơ sở, cần bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã.

Theo ông, cấp xã là nơi gần dân nhất, nơi diễn ra các hoạt động, sinh hoạt và ứng xử hằng ngày. Vì vậy, cần một thiết chế đủ mạnh để kết nối pháp luật với các chuẩn mực đạo đức, góp phần xây dựng xã hội văn minh, an toàn từ cơ sở.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng việc quy định bắt buộc thành lập hội đồng cấp xã không làm phát sinh biên chế hay phình to bộ máy. Chủ tịch UBND cấp xã làm chủ tịch hội đồng, cùng các thành viên là những lực lượng trực tiếp bám địa bàn như công an, quân sự, tư pháp và Ủy ban MTTQ cấp xã.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết quan điểm xuyên suốt của việc sửa đổi luật là chuyển mạnh từ cách làm chủ yếu cung cấp thông tin một chiều sang tạo lập môi trường số, hệ sinh thái thuận lợi để người dân, doanh nghiệp chủ động tìm hiểu và tự giác tuân thủ pháp luật.

Theo Bộ trưởng, công nghệ thông tin và công nghệ số sẽ được tăng cường ứng dụng để đổi mới phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật.

Về đề xuất thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã, ông Tùng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu, báo cáo Chính phủ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội xem xét, quyết định việc quy định cứng trong luật, nhằm bảo đảm thực hiện thống nhất trên cả nước.

×