"Kể câu chuyện Việt Nam": Tự hào với sức bật phi thường của nông nghiệp, nông dân Việt

Từ bóng tối thiếu đói đến luồng gió đại ngàn cởi trói tư duy cho người nông dân

Lật lại những trang sử kinh tế trước năm 1986, thế hệ những người gắn bó với đồng ruộng không khỏi bàng hoàng khi nhớ về một giai đoạn đầy gian khó, cam go. Mô hình tập trung quan liêu, bao cấp và cơ chế hợp tác xã kiểu cũ vô hình trung đã buộc chặt đôi bàn chân của người nông dân, triệt tiêu động lực lao động sáng tạo trên chính mảnh ruộng của mình. Khi cái ăn cái mặc của từng gia đình phụ thuộc vào tiếng mõ lệnh, vào những điểm công tính toán một cách máy móc, ruộng đồng trở nên hoang lạnh, năng suất cây trồng sụt giảm nghiêm trọng. Đất nước rơi vào tình cảnh thiếu đói triền miên, mỗi năm phải nhập khẩu hàng triệu tấn lương thực, phải ngửa tay nhận viện trợ bo bo, bột mì từ bạn bè quốc tế, trong khi người nông dân, chủ nhân của đất đai, lại không thể tự nuôi nổi bản thân và gia đình.

Chính trong cái khó ló cái khôn, những tư duy bứt phá bắt đầu nhen nhóm từ thực tiễn sản xuất ở cơ sở, từ khát vọng tự giải phóng của người nông dân và những nhà quản lý dám nghĩ dám làm. Bước ngoặt đầu tiên mang tính khai phá là Chỉ thị 100 của Ban Bí thư năm 1981 về khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động, một luồng sinh khí mới thổi vào các làng quê đang đình trệ. Tuy nhiên, phải đến tháng 4 năm 1988, khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 10, thường được gọi tắt là Khoán 10, cuộc đại cách mạng trong nông nghiệp mới thực sự bùng nổ toàn diện. Khoán 10 đã công nhận hộ nông dân là một đơn vị kinh tế tự chủ, giao quyền sử dụng đất lâu dài và quyền tự quyết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm cho người lao động.

Đây chính là chiếc chìa khóa vàng cởi trói hoàn toàn cho tư duy, phá bỏ những xiềng xích cơ chế cũ kỹ để giải phóng sức dân một cách mạnh mẽ nhất. Người nông dân không còn làm việc theo kiểu đối phó, chấm công, mà họ thực sự trở thành ông chủ trên mảnh ruộng của mình, tự vui buồn với từng hạt lúa củ khoai, tự chịu trách nhiệm về thành bại của mùa vụ. Luồng gió đại ngàn mang tên Khoán 10 đã khơi dậy nguồn năng lượng nội sinh vô tận của hàng triệu con người, biến những cánh đồng cằn cỗi thành những vựa thóc vàng, chấm dứt hoàn toàn thời kỳ đói nghèo dai dẳng chỉ trong một thời gian ngắn.

Những câu chuyện chưa kể và ký ức của các chuyên gia nông nghiệp thế hệ đầu

Nhìn lại chặng đường lịch sử đầy thăng trầm ấy, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện sâu sắc với các chuyên gia kinh tế nông nghiệp thế hệ đầu, những người đã trực tiếp chứng kiến, nghiên cứu và tham mưu cho những quyết sách lịch sử của Đảng và Nhà nước. Các chuyên gia đều đồng lòng khẳng định rằng, Khoán 10 không phải là một quyết định duy ý chí từ trên áp xuống, mà là sự đúc kết tài tình từ hơi thở của thực tiễn, từ những cuộc "xé rào" đầy dũng cảm của các địa phương như Hải Phòng, Vĩnh Phú cũ hay Long An. Đó là cuộc cách mạng trả lại tên cho em, trả lại quyền làm chủ thiêng liêng đối với đất đai cho người cày ruộng, điều mà lẽ ra họ phải được hưởng từ rất lâu trước đó.

Ông Trần Xuân Giá, nguyên Bộ trưởng Bộ Kế hoạch Đầu tư từng xúc động chia sẻ rằng, vào những năm đầu thập niên 80, không khí ở các vùng nông thôn vô cùng ngột ngạt khi năng suất lúa cứ tụt dốc không phanh, lòng dân không yên vì bụng không no. Khi Chỉ thị 100 rồi đến Nghị quyết 10 ra đời, giống như một dòng nước mát lành tưới vào mảnh đất đang nứt nẻ, khiến người nông dân thức thâu đêm suốt sáng ngoài đồng, chăm chút cho từng khóm lúa, bờ kênh. Sức mạnh của lợi ích kinh tế chính đáng đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện, chỉ sau một năm thực hiện Khoán 10, Việt Nam không những không phải nhập khẩu gạo mà còn tạo nên một cú sốc lớn trên thị trường quốc tế khi xuất khẩu gần 1,4 triệu tấn gạo vào năm 1989.

Cố Bộ trưởng Lê Huy Ngọ (Bộ NN& PTNT- Nay là Bộ NN&MT) từng từng nhấn mạnh rằng, bài học lớn nhất từ Khoán 10 chính là bài học về niềm tin vào nhân dân, bài học về sự tôn trọng quy luật khách quan của kinh tế thị trường. Khi người nông dân được trao quyền, được cởi trói tư duy, họ có thể tạo ra những kỳ tích mà không một mệnh lệnh hành chính nào có thể làm được. Sự chuyển dịch từ tư duy phân phối bao cấp sang tư duy hàng hóa, thị trường đã đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển vượt bậc của nông nghiệp Việt Nam trong suốt bốn mươi năm qua, tạo đà cho những bước tiến dài ra biển lớn.

Hành trình vươn mình ra biển lớn và những kỳ tích xuất khẩu hàng chục tỷ USD

Từ bước ngoặt lịch sử mang tên Khoán 10, nông nghiệp Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, vượt qua tư duy tự cấp tự túc để bước vào sân chơi toàn cầu với một tâm thế hoàn toàn mới. Nếu như trước đây chúng ta chỉ chắt bóp từng hạt gạo để xuất khẩu đổi lấy phân bón, xăng dầu, thì ngày nay, Việt Nam đã trở thành một trong những công xưởng nông sản lớn của thế giới. Bản đồ xuất khẩu nông sản của nước ta không còn bó hẹp ở một vài quốc gia lân cận, mà đã vươn xa tới hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, chinh phục cả những thị trường khó tính, khắt khe nhất như Mỹ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Kỳ tích xuất khẩu nông sản Việt Nam được minh chứng bằng những con số biết nói, những kỷ lục liên tục bị xô đổ qua từng năm với kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt hàng chục tỷ USD. Không chỉ có lúa gạo giữ vững vị thế top đầu thế giới, các mặt hàng chiến lược khác như cà phê, hạt điều, tiêu, thủy sản và đặc biệt là trái cây cũng liên tục mang về những dòng ngoại tệ lớn cho đất nước. Người tiêu dùng toàn cầu giờ đây đã quá quen thuộc với những hạt cà phê Robusta đậm đà của Tây Nguyên, những quả sầu riêng, xoài, nhãn của miền Tây Nam Bộ, hay những con tôm, con cá tra được nuôi trồng theo tiêu chuẩn quốc tế tại đồng bằng sông Cửu Long.

Sự phát triển này là kết quả của một quá trình chuyển đổi tư duy sâu sắc, từ việc chạy theo sản lượng, số lượng sang chú trọng chất lượng, giá trị gia tăng và an toàn thực phẩm. Doanh nghiệp và nông dân Việt Nam đã bắt tay nhau để xây dựng các chuỗi giá trị khép kín, ứng dụng công nghệ cao, thực hiện nghiêm túc các quy chuẩn quốc tế để tự tin khẳng định thương hiệu nông sản Việt. Đi từ giải vây thiếu đói đến vị thế cường quốc xuất khẩu nông sản, chặng đường 40 năm qua là minh chứng hùng hồn cho sức sáng tạo, ý chí tự lực tự cường và sức bật phi thường của nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam.

×