Từ quy định mới cấp mã số vùng trồng: Doanh nghiệp cần gì từ vùng trồng?

Từ mảnh vườn đến thương trường: Sự minh bạch là "chìa khóa" mở cửa lớn

Sau thời gian phát triển bùng nổ, ngành hàng sầu riêng Việt Nam đang bước vào giai đoạn kiểm soát chất lượng gắt gao. Các quy định mới về cấp, quản lý và giám sát mã số vùng trồng đòi hỏi tính chính xác đến từng diện tích, từng hộ tham gia. Nếu trước đây, MSVT chỉ được xem như một thủ tục hành chính để "làm đẹp" hồ sơ xuất khẩu, thì nay đó là "tài sản số" quyết định sự sống còn của cả doanh nghiệp lẫn người trồng.

Tuy nhiên, để giữ vững được "tấm vé thông hành" này, gánh nặng kiểm soát ở tầng cơ sở đang đè nặng lên vai các doanh nghiệp thu mua và xuất khẩu.

CEO một doanh nghiệp xuất khẩu trái cây lớn tại ĐBSCL chia sẻ: Chúng tôi sẵn sàng đầu tư nhân lực, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho bà con với giá tốt. Nhưng điều doanh nghiệp sợ nhất là sự thiếu minh bạch ngay tại gốc. Chỉ cần một vài hộ trong vùng trồng dùng thuốc bảo vệ thực vật không đúng danh mục hoặc không tuân thủ thời gian cách ly (PHI), lô hàng xuất đi bị phát hiện dư lượng là toàn bộ mã số của vùng đó bị tuýt còi, rủi ro thiệt hại lên đến hàng chục tỷ đồng.

CEO doanh nghiệp này cho biết thêm, hiện nay doanh nghiệp không chỉ cần sản lượng, mà cần sự chuẩn hóa đồng đều, như phải có nhật ký canh tác thực chất, xóa bỏ tình trạng ghi chép đối phó hay "nhớ đâu ghi đó". Mọi công đoạn bón phân, phun thuốc phải được số hóa hoặc ghi chép nghiêm ngặt. Tiếp đó, cần kiểm soát triệt để rệp sáp, ruồi đục quả, nấm bệnh theo đúng quy định kiểm dịch thực vật của thị trường nhập khẩu; đảm bảo độ Brix và màu sắc trái đồng đều giữa các vườn trong cùng một mã số.

Theo CEO doanh nghiệp này, từng phải mua phải hàng kém chất lượng và phải gánh hậu quả bị trả hàng, nên vài năm trước, doanh nghiệp phải tự đi xây dựng vùng trồng sầu riêng chuẩn xuất khẩu để chủ động xuất hàng và giữ uy tín với khách hàng.

Chung một "nhịp đập": Đã đến lúc gạt bỏ tư duy "ăn xổi"

Mã số vùng trồng là sự cam kết pháp lý và uy tín thương mại. Thế nhưng, thực trạng "giá lên bẻ kèo, giá xuống đùn đẩy" vẫn là bài toán nhức nhối trong mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp thu mua mỗi khi vào cao điểm thu hoạch.

Gợi mở về bài toán hợp tác dài hạn, một thương lái thu mua sầu riêng thẳng thắn: Cấp được cái mã số vùng trồng đã khó, giữ được nó lại càng khó gấp bội. Để làm thủ tục, kiểm tra, tập huấn cho bà con đạt chuẩn xuất khẩu, doanh nghiệp mất cả năm trời đồng hành. Nhưng khi giá thị trường nhích lên một vài giá, nhiều vườn sẵn sàng bán xô cho thương lái bên ngoài. Đến khi hàng bị trả về hay gặp sự cố cảnh báo kỹ thuật, doanh nghiệp lại chịu toàn bộ thiệt hại. Chúng tôi cần những hợp tác xã, những người thủ xướng vùng trồng thực sự có tư duy thị trường, giữ đúng chữ 'tín' trong hợp đồng.

Để xây dựng mối quan hệ "đồng điệu" này, quy định mới chính là đòn bẩy để các bên nhìn lại trách nhiệm của mình.

Sự siết chặt quy định cấp mã số vùng trồng không phải là "rào cản" làm khó ngành hàng sầu riêng, mà là bộ lọc tự nhiên để loại bỏ cách làm ăn chụp giật. Khi người nông dân coi mã số vùng trồng là sinh mệnh của vườn cây, còn doanh nghiệp coi nông dân là đối tác chiến lược cùng chia sẻ lợi ích, trái sầu riêng Việt Nam mới có thể vững vàng vươn xa trên thị trường toàn cầu.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu hàng rau quả tháng 7/2026 ước đạt 1,13 tỷ USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu hàng rau quả 7 tháng đầu năm 2026 đạt 4,83 tỷ USD, tăng 24,9% so với cùng kỳ năm 2025. Mặt hàng rau quả của Việt Nam chủ yếu được xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc với thị phần chiếm 55% tổng giá trị xuất khẩu. Hai thị trường lớn tiếp theo là Hoa Kỳ và Hàn Quốc với thị phần lần lượt là 7,9% và 4,6%.

So với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu hàng rau quả 6 tháng đầu năm 2026 sang thị trường Trung Quốc tăng 24,9%, thị trường Hoa Kỳ tăng 11,8%, thị trường Hàn Quốc tăng 8,1%. Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, giá trị xuất khẩu hàng rau quả tăng mạnh nhất ở thị trường Campuchia với mức tăng 3,1 lần và giảm mạnh nhất ở thị trường Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất với mức giảm 41%.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, sự phục hồi mạnh mẽ của xuất khẩu sầu riêng là yếu tố quan trọng nhất tạo nên mức tăng trưởng của toàn ngành.

Ước tính trong tháng 7, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt khoảng 600-700 triệu USD. Lũy kế 7 tháng đầu năm, mặt hàng này dự kiến mang về khoảng 1,8 tỷ USD, tăng khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả.

Xuất khẩu sầu riêng khởi sắc nhờ nhu cầu nhập khẩu tăng cao từ Trung Quốc trong mùa tiêu thụ cao điểm, đồng thời năng lực kiểm nghiệm các chỉ tiêu an toàn thực phẩm của Việt Nam được cải thiện đáng kể.

Mới đây, Trung Quốc đã công nhận thêm 18 phòng kiểm nghiệm nông sản của Việt Nam, nâng tổng số cơ sở được phía bạn chấp thuận từ 32 lên 50. Việc mở rộng hệ thống phòng kiểm nghiệm được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm nguy cơ ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu và tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu sầu riêng, mít cùng nhiều loại trái cây khác.

×