Từ việc làm nhỏ, một xã ở Đồng Nai biến 15 tấn rác mỗi ngày thành nguồn lực cho nông nghiệp xanh

Điều khiến nhiều người bất ngờ là đằng sau câu chuyện phân loại rác thải tại nguồn không chỉ là mục tiêu làm sạch môi trường. Tại xã Sông Ray, đây còn được xem là "chìa khóa" để phát triển nông nghiệp hữu cơ, nâng cao giá trị nông sản và thay đổi thói quen sinh hoạt của hàng nghìn hộ dân nông thôn.

Phân loại rác thải tại nguồn từ mỗi hộ dân đến những cánh đồng hữu cơ

Là địa phương có thế mạnh về nông nghiệp, xã Sông Ray lựa chọn hướng đi khác khi triển khai phân loại rác thải tại nguồn. Thay vì chỉ tập trung vào thu gom, địa phương khuyến khích người dân tận dụng rác thực phẩm và phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ bằng phương pháp vi sinh bản địa (IMO).

Tại ấp 9, mô hình này đang được nhiều nông dân áp dụng trên các cánh đồng lúa. Ông Nguyễn Văn Ngà - Chi hội trưởng Chi hội Nông dân ấp 9 cho biết, từ năm 2023, sau khi được ngành nông nghiệp hướng dẫn, nhiều hộ dân đã tự sản xuất chế phẩm IMO từ các nguyên liệu đơn giản như chuối chín, bí đỏ, mật rỉ đường, sữa chua và men vi sinh.

Theo ông Ngà, chế phẩm này giúp xử lý rơm rạ, tàn dư thực vật thành phân hữu cơ, cải tạo đất và hạn chế sâu bệnh. Gia đình ông canh tác khoảng 5 sào (5.000m2) lúa, sau nhiều vụ sử dụng IMO đã giảm đáng kể lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong khi năng suất vẫn duy trì ổn định.

Không chỉ trên đồng lúa, mô hình sản xuất gắn với phân loại rác thải tại nguồn còn xuất hiện ở nhiều vùng trồng hồ tiêu, sầu riêng và cây ăn trái của xã.

Ông Nguyễn Văn Sợi - Chi Hội trưởng Chi hội Nông dân ấp 8 cho biết, Tổ hợp tác hồ tiêu ấp 8 đang từng bước chuyển sang canh tác hữu cơ. Nông dân giảm sử dụng phân bón hóa học, tăng cường phân hữu cơ và chế phẩm sinh học. Nhờ đó đất đai được cải tạo, cây tiêu phát triển ổn định hơn, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tháng 5/2026, Hội Nông dân xã Sông Ray phối hợp HTX Nông nghiệp Lâm San tổ chức tập huấn tái canh hồ tiêu theo hướng sinh thái, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu châu Âu. Nhiều nông dân được trực tiếp tham quan các mô hình sản xuất thực tế, học cách kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và xây dựng vùng nguyên liệu bền vững.

Theo lãnh đạo xã Sông Ray, mục tiêu được địa phương xác định ngay từ đầu là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, phân loại rác thải tại nguồn được xem là mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn ở nông thôn.

70% hộ dân tham gia phân loại rác thải tại nguồn

Để chương trình đi vào thực chất, UBND xã Sông Ray triển khai đồng thời nhiều giải pháp từ tuyên truyền, đầu tư hạ tầng đến giám sát cộng đồng.

Các cơ quan, đoàn thể được giao nhiệm vụ cụ thể, trong đó yêu cầu 100% cơ quan, đơn vị thực hiện phân loại rác thải tại nguồn. Hệ thống tuyên truyền viên được hình thành từ lực lượng Hội Nông dân, Hội Phụ nữ và các tổ chức đoàn thể ở từng ấp.

Tại các khu dân cư tập trung, người dân được hướng dẫn sử dụng riêng thùng chứa rác thực phẩm và thùng chứa rác sinh hoạt còn lại. Đối với khu vực vườn rẫy, nhiều tuyến đường được bê tông hóa để xe thu gom tiếp cận tận nơi, bảo đảm việc thu gom diễn ra thường xuyên.

Địa phương cũng xây dựng mạng lưới tổ tự quản môi trường tại các ấp. Đây là lực lượng trực tiếp vận động người dân, theo dõi việc phân loại rác thải tại nguồn, thống kê các hộ tham gia và kết nối với đơn vị thu gom.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp, công tác môi trường từng gặp không ít khó khăn do lực lượng phụ trách đa phần kiêm nhiệm, khối lượng công việc lớn. Tuy nhiên, việc phân công trách nhiệm cụ thể cho từng đơn vị đã giúp duy trì hiệu quả chương trình.

Theo thống kê của UBND xã Sông Ray, đến nay, cả 16/16 ấp trên địa bàn đều có người dân tiếp cận và áp dụng phương pháp IMO. Toàn bộ 9/9 trường học sử dụng chế phẩm này để xử lý mùi nhà vệ sinh và ủ rác hữu cơ chăm sóc cây xanh.

Đáng chú ý, xã hiện có 4.748/6.784 hộ tham gia phân loại rác thải tại nguồn, đạt khoảng 70% tổng số hộ dân. Lượng rác được thu hồi, tái chế đạt khoảng 15/25 tấn phát sinh, tương đương 60%.

Theo ông Phan Tấn Tài - Chủ tịch UBND xã Sông Ray, kết quả này cho thấy hướng đi gắn phân loại rác thải tại nguồn với sản xuất nông nghiệp hữu cơ đang phát huy hiệu quả. Tuy vậy, một bộ phận người dân vẫn chưa duy trì việc phân loại thường xuyên do chưa hình thành thói quen lâu dài.

Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tăng cường tuyên truyền, giám sát, hoàn thiện hạ tầng thu gom và từng bước xử lý các trường hợp vi phạm để nâng cao tỷ lệ tham gia, hướng tới xây dựng môi trường nông thôn xanh, sạch và phát triển bền vững, ông Tài chia sẻ.

×