Từ vụ án cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình: Góc nhìn nhân văn khi "người bị hại" lại đứng ra bảo vệ bị cáo

Vụ cựu Hiệu trưởng THCS Ba Đình (Hà Nội) bị phạt 3 năm tù vì dạy thêm 15.000 đồng/tiết: Chia nhóm lớp, thu tiền theo tiết là phù hợp với thực tế?

Chiều 27/3, TAND khu vực 1 - Hà Nội xử phạt bị cáo Nguyễn Thị Bình (cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình) và Phạm Thị Minh Nguyệt (cựu Kế toán trưởng nhà trường) lần lượt mức án 3 năm tù và 2 năm tù treo về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Theo cáo trạng, trong năm học 2013-2014, bà Bình đã chỉ đạo kế toán và giáo viên chủ nhiệm các khối lớp 7, 8, 9 thu tiền dạy thêm, học thêm theo một mức là 15.000 đồng/tiết/học sinh, thu hơn 2 tỷ đồng của học sinh 24 lớp thuộc khối 7, 8, 9, trong đó số tiền thu cao hơn quy định là hơn 1 tỷ đồng.

Cựu Hiệu trưởng khẳng định mình bị oan bởi việc mức thu tiền học được thống nhất giữa phụ huynh, thay vì thu số tiền theo sĩ số mỗi nhóm lớp như Quyết định số 22 của UBND Thành phố Hà Nội thì thu chung theo đầu học sinh để phù hợp thực tế hơn và việc này có tiền lệ từ trước khi bà là Hiệu trưởng.

Trao đổi với PV Báo Dân Việt, một giáo viên tại Trường THCS Ba Đình, phường Ngọc Hà, Hà Nội - nơi xảy ra vụ việc - cho biết: “Việc tổ chức dạy thêm trong trường xuất phát từ nhu cầu thực tế và đã duy trì ổn định qua nhiều năm, từ Hiệu trưởng trước đó. Mức thu 15.000 đồng/tiết dựa trên cơ sở có sự thỏa thuận với phụ huynh. Việc chia nhóm học sinh theo năng lực là phù hợp với thực tế và mức thu vẫn được giữ nguyên tính theo số tiết, không phân biệt lớp đông hay ít.

Mặc dù tổ chức dạy thêm ở các lớp nhưng cô Hiệu trưởng vẫn quan tâm đến những đối tượng học sinh khó khăn, yếu kém để thành lập lớp bổ trợ, cử giáo viên dạy riêng. Lớp bổ trợ này không thu tiền. Một số nhóm học sinh giỏi bồi dưỡng để đi thi cấp quận, thành phố, các con cũng được bồi dưỡng hoàn toàn miễn phí.

Giáo viên dạy nhóm ít học sinh như tôi dưới 10 học sinh thì nhà trường tạo điều kiện để giáo viên được hưởng 85 - 90%, thay vì 70% theo quy định”.

"Cô Bình là một người có chuyên môn rất vững và tâm huyết với nghề. Cô thể hiện năng lực chuyên môn toàn diện, có thể góp ý, nhận xét sâu về cả các môn khoa học tự nhiên. Cô còn là người có năng lực quản lý tốt. Trong thời gian giữ vai trò hiệu trưởng, cô đã góp phần xây dựng nền nếp, kỷ cương cho nhà trường, tạo ra môi trường học tập nghiêm túc, ổn định. Vì vậy, việc một cán bộ có năng lực như vậy không còn cơ hội tiếp tục cống hiến khiến nhiều giáo viên cảm thấy tiếc nuối", giáo viên này bày tỏ.

Theo chia sẻ của một giáo viên phường Giảng Võ, trước khi có Thông tư 29, việc dạy thêm và thu phí trong nhà trường là câu chuyện đã tồn tại nhiều năm và xuất phát từ nhu cầu thực tế của cả giáo viên lẫn học sinh. Trong đó, mức thu khoảng 15.000 đồng mỗi tiết tại Hà Nội được xem là phổ biến. So với các lớp học thêm bên ngoài, mức thu trong trường vẫn thấp hơn đáng kể.

Giáo viên này cũng bày tỏ, việc quy định chia mức học phí theo sĩ số lớp áp dụng từ Quyết định số 22 của UBND TP.Hà Nội về quản lý dạy thêm, học thêm bộc lộ nhiều bất cập khi áp dụng vào thực tế.

"Số lượng học sinh đăng ký học thêm mỗi tháng thường xuyên biến động, khiến việc áp dụng trở nên khó khăn. Đồng thời, giữa các lớp, các môn lại có sự chênh lệch nhau dù chỉ 1 học sinh. Vì vậy, tôi cho rằng nên có một mức thu thống nhất cho mỗi học sinh để thuận tiện hơn trong triển khai trong toàn trường", cô giáo cho biết.

Cô giáo cũng nhấn mạnh, không phải tất cả học sinh đều học thêm mà hoàn toàn phụ thuộc vào nhu cầu từng môn và năng lực mỗi em. Những môn như Toán, Văn thường đông học sinh, trong khi các môn khác có thể ít hơn. Việc tổ chức dạy thêm còn giúp giáo viên phân loại học lực, bồi dưỡng nhóm học sinh yếu và nâng cao cho nhóm khá giỏi – điều khó thực hiện trong lớp học chính khóa đông tới 40–50 em. Do đó, các lớp học thêm thường được chia nhỏ, dưới 20 học sinh để đảm bảo chất lượng giảng dạy. Bên cạnh yếu tố chuyên môn, dạy thêm cũng góp phần cải thiện thu nhập cho giáo viên trong bối cảnh lương khi đó còn hạn chế. Trong khi đó, không ít thầy cô vẫn sẵn sàng dạy miễn phí cho học sinh yếu mà không được ghi nhận đầy đủ.

Về cơ chế tổ chức, việc thu phí không phải do cá nhân hiệu trưởng tự quyết mà thường được thống nhất giữa Hội đồng nhà trường và phụ huynh, sau đó triển khai thông qua giáo viên chủ nhiệm. Dù quy định yêu cầu thu qua bộ phận tài vụ, nhưng trên thực tế, nhiều trường vẫn linh hoạt thực hiện qua giáo viên để phù hợp điều kiện cụ thể.

Nhiều tâm tư về mức phạt 3 năm tù cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình

Một cựu giảng viên tại Trường Đại học Thủ đô Hà Nội cho biết: Trước đó, cả cấp quận và thành phố đều đã có kết luận "Xem xét, điều chỉnh mức thu dạy thêm, học thêm cho phù hợp với quy định tại theo Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND ngày 25/06/2013 của UBND Thành phố Hà Nội. Đưa phần còn tồn quỹ hơn 263 triệu đồng tiền dạy thêm, học thêm vào hệ thống sổ kế toán chung của nhà trường, nguồn thu dạy thêm, học thêm".

Cũng theo giảng viên này, hoạt động dạy thêm trong giai đoạn đó diễn ra phổ biến tại nhiều trường, với mức thu linh hoạt tùy theo thỏa thuận của phụ huynh. Trong vụ án này, không có người bị hại đứng ra tố cáo, thậm chí nhiều phụ huynh còn lên tiếng bảo vệ, cho rằng con em họ vẫn được hưởng lợi từ việc học thêm.

Bên cạnh đó, việc quy toàn bộ trách nhiệm cho hiệu trưởng là chưa thật sự hợp lý. Theo thực tế quản lý trong nhà trường, các hoạt động như dạy thêm – học thêm đều được triển khai trên cơ sở tập thể, có sự tham gia của ban giám hiệu, giáo viên và các bộ phận liên quan chứ không phải quyết định cá nhân của riêng hiệu trưởng. Việc thu – chi cũng được thực hiện thông qua hệ thống tài vụ, có sự phân chia rõ ràng.

Từ những phân tích trên, vị giảng viên bày tỏ cần xem xét lại toàn diện để đảm bảo đánh giá đúng bản chất và tính chất vụ việc.

Ông Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó giám đốc Sở GDĐT TP.HCM, cho rằng: "Theo tôi cần nhìn nhận vụ việc trong khuôn khổ chuẩn mực của nghề giáo. Nhà giáo không chỉ tuân thủ pháp luật chung mà còn phải giữ những nguyên tắc, chuẩn mực riêng, bởi họ có vai trò nêu gương và giáo dục nhân cách cho học sinh. Do đó, mọi hành vi, cách làm đều cần minh bạch, đúng quy định và có tính mẫu mực. Nếu ai sai phạm thì sẽ bị xử lý.

Tuy nhiên, các cơ quan chức năng cần cân nhắc đầy đủ bối cảnh, tính chất và mức độ vi phạm để đảm bảo hài hòa giữa lý và tình. Việc áp dụng hình thức xử lý cần vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa phù hợp với thực tế, tránh cứng nhắc, bởi giáo dục là một ngành đặc thù riêng".

TS Hoàng Ngọc Vinh, Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GDĐT, tham gia Tổ Tư vấn của Uỷ ban Quốc gia Đổi mới Giáo dục Đào tạo, nhiệm kỳ 2016-2021, nêu quan điểm: "Bản chất của hoạt động dạy thêm – học thêm mang nhiều yếu tố của một giao dịch dân sự, khi có sự thỏa thuận giữa nhà trường, giáo viên và phụ huynh. Đáng chú ý, trong vụ án không xuất hiện người bị hại đứng ra tố cáo; ngược lại, chính học sinh và phụ huynh – những đối tượng trực tiếp tham gia học thêm – lại có ý kiến bảo vệ cho các bị cáo. Điều này khiến tính chất hình sự của vụ việc trở nên gây tranh cãi.

Ngay việc định khung giá học thêm, tôi cho rằng rất có thể cơ quan quản lý cũng thiếu cơ sở hạch toán chi phí thực tế chi phí vận hành. Ngoài công sức giảng dạy, còn nhiều khoản như điện, nước, vệ sinh, cơ sở vật chất (đặc biệt là điều hòa) cần được tính đến. Trong khi đó, mức thu khoảng hơn 15.000 đồng/tiết được đánh giá là không lớn và học sinh thực tế đã nhận được lợi ích từ việc học thêm theo nhu cầu.

Tôi cho rằng việc áp dụng mức án 3 năm tù theo khung một cách lạnh lùng như thế rất không nên, nhất là khi chưa phát hiện dấu hiệu tư lợi cá nhân hay tham ô và toàn bộ quá trình thu – chi được thực hiện công khai. Do đó, tôi kiến nghị không xử lý hình sự nhằm đảm bảo tính hợp lý và phù hợp với bản chất vụ việc bởi không có bị hại mà các bên đều hưởng lợi từ dịch vụ đó".

Thông tư 17 của Bộ GDĐT quy định về dạy thêm, học thêm

Vụ án cựu hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình được xem xét trong bối cảnh Thông tư 17 của Bộ GDĐT đang có hiệu lực. Theo đó, ngày 16/5/2012, Bộ GDĐT ban hành Thông tư số 17/2012/TT-BGDĐT quy định về dạy thêm, học thêm.

Tại Điều 5, Chương II về Tổ chức dạy thêm, học thêm trong nhà trường nêu: Học sinh có nguyện vọng học thêm phải viết đơn xin học thêm gửi nhà trường; cha mẹ học sinh hoặc người giám hộ (sau đây gọi chung là cha mẹ học sinh) có con em xin học thêm trực tiếp ký, ghi cam kết với nhà trường về dạy thêm, học thêm vào đơn xin học thêm và chịu trách nhiệm thực hiện cam kết.

Hiệu trưởng nhà trường tiếp nhận đơn xin học thêm của học sinh, tổ chức phân nhóm học sinh theo học lực, phân công giáo viên phụ trách môn học và tổ chức dạy thêm theo nhóm học lực của học sinh.

Giáo viên có nguyện vọng dạy thêm phải có đơn đăng ký dạy thêm; trong đơn có cam kết với nhà trường về việc hoàn thành tốt tất cả các nhiệm vụ của giáo viên theo quy định chung và các nhiệm vụ khác do nhà trường phân công, đồng thời thực hiện nghiêm túc các quy định về dạy thêm, học thêm trong nhà trường.

Hiệu trưởng nhà trường xét duyệt danh sách giáo viên dạy thêm, phân công giáo viên dạy thêm, xếp thời khoá biểu dạy thêm phù hợp với học lực của học sinh.

Việc Thu và quản lý tiền học thêm được quy định tại Điều 7 đối với dạy thêm, học thêm trong nhà trường. Theo đó, thu tiền học thêm để chi trả thù lao cho giáo viên trực tiếp dạy thêm, công tác quản lý dạy thêm, học thêm của nhà trường; chi tiền điện, nước và sửa chữa cơ sở vật chất phục vụ dạy thêm, học thêm;

Mức thu tiền học thêm do thỏa thuận giữa cha mẹ học sinh với nhà trường; Nhà trường tổ chức thu, chi và công khai thanh, quyết toán tiền học thêm thông qua bộ phận tài vụ của nhà trường; giáo viên dạy thêm không trực tiếp thu, chi tiền học thêm.

Quyết định số 22 của UBND TP.Hà Nội về quản lý dạy thêm, học thêm

Hơn một năm sau khi có Thông tư 17, ngày 25/6/2013, UBND TP.Hà Nội ban hành Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND về quản lý dạy thêm học thêm.

Tại Điều 12, Chương IV quy định thu, sử dụng và quản lý tiền dạy thêm, học thêm như sau: Thu tiền học thêm để chi trả thù lao cho giáo viên trực tiếp dạy thêm, công tác quản lý dạy thêm, học thêm; chi tiền điện, nước và sửa chữa cơ sở vật chất phục vụ dạy thêm, học thêm.

Mức thu tiền học thêm do thỏa thuận bằng văn bản giữa cha mẹ học sinh với nhà trường đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế ở địa phương, cụ thể:

Mức thu tiền học thêm tối đa hàng năm theo tỷ lệ với mức lương tối thiểu tại cùng thời điểm.

UBND TP.Hà Nội cũng quy định rõ: Tỷ lệ chi 70% chỉ thù lao giáo viên trực tiếp giảng dạy; 15% chi công tác quản lý dạy thêm học thêm của nhà trường; 15% hỗ trợ chi tiền điện, nước, vệ sinh và sửa chữa cơ sở vật chất phục vụ dạy thêm, học thêm.

Việc quản lý, sử dụng tiền học thêm thực hiện theo quy định tại Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập, các văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định số 43/2006/NĐ-CP và các văn bản qui định tài chính hiện hành.

Nhà trường tổ chức thu, chi và công khai thanh, quyết toán tiền học thêm thông qua bộ phận tài vụ của nhà trường; giáo viên dạy thêm không trực tiếp thu, chi tiền học thêm. Mức chi và tỷ lệ phân bổ chi phải được thông qua Hội đồng giáo dục trường và được quy định cụ thể trong quy chế chi tiêu nội bộ hàng năm của đơn vị.

×