Từ vụ đường dây trộm cắp "thú cưng" ở Hà Nội: Ăn thịt chó mèo có phải là "lựa chọn cá nhân" cần tôn trọng?

10 triệu con chó mèo bị giết mổ mỗi năm, 600 tỷ đồng thiệt hại vì bệnh dại

Bà Ninh Thị Phương Thảo, Điều phối viên chương trình Chấm dứt buôn bán thịt chó mèo tại Việt Nam của Tổ chức Phúc lợi động vật toàn cầu (FOUR PAWS), cung cấp con số đáng báo động: “Hàng năm, ước tính có khoảng 10 triệu cá thể chó, mèo bị bắt, vận chuyển và giết mổ để lấy thịt ở Campuchia, Việt Nam và Indonesia. Phần lớn số động vật này là do trộm cắp trong cộng đồng, hoặc đánh bắt động vật đi lạc để bán và tiêu thụ”.

Việc buôn bán thịt chó mèo không chỉ gây đau đớn cho động vật mà còn để lại hậu quả nghiêm trọng cho con người. Theo bà Thảo, đây là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng vì những nguy cơ từ bệnh dại. “Theo đánh giá từ Cục thú y thì mỗi năm Việt Nam mất khoảng 600 tỷ đồng vì bệnh dại và một người, một khi mang virus bệnh dại lên cơn, thì tỷ lệ tử vong gần như 100%”, bà Thảo nói.

Rủi ro vệ sinh an toàn thực phẩm từ thịt chó mèo bị trộm

Thịt chó mèo chết do bị đánh bả (thường dùng thuốc diệt chuột, thuốc trừ sâu) được làm thịt và bán ngay mà không qua kiểm dịch. Mèo trộm không được kiểm tra dịch bệnh nguy cơ lây truyền bệnh dại, toxoplasmosis, giun sán... Thuốc gây mê/bả còn tồn dư trong thịt tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cho người tiêu dùng.

Điều 6 Luật An toàn thực phẩm 2010 cấm kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, không đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, thiếu cơ chế kiểm tra định kỳ đối với các cơ sở giết mổ tự phát. Nghị định 115/2018 phạt đến 40 triệu đồng nếu kinh doanh thực phẩm gây ngộ độc thực phẩm nhưng gần như chưa được áp dụng với các cơ sở giết mổ chó mèo.

Phóng viên đặt câu hỏi về rủi ro dịch bệnh đối với những người trực tiếp ra tay giết mổ chó mèo, bà Thảo cảnh báo: “Buôn bán, vận chuyển và giết mổ thịt chó mèo để lấy thịt gây ra rất nhiều những nguy cơ về dịch bệnh. Trong đó, chính những người trực tiếp tham gia vào chuỗi hoạt động đấy sẽ có nguy cơ cao bị lây nhiễm các bệnh thông qua vết cắn, trầy xước hoặc là tiếp xúc đối với các nước bọt hay là mô nhiễm bệnh”.

Nghiêm trọng hơn, hoạt động trộm cắp chó mèo ảnh hưởng đến trật tự an ninh xã hội.

Bà Thảo cho biết: “Buôn bán thịt chó mèo và nhu cầu tiêu thụ thịt chó và mèo đã và đang làm ảnh hưởng đến an ninh xã hội khi có nhiều đối tượng ăn trộm chó với nhiều hình thức rất tinh vi và vô nhân đạo. Có những trường hợp, kẻ trộm bị chủ vật nuôi đánh bị thương nghiêm trọng và phá hủy xe”.

Trong một cuộc khảo sát được thực hiện vào đầu năm 2021 của FOUR PAWS trên khắp Việt Nam, có tới 88% người được hỏi ủng hộ lệnh cấm buôn bán thịt chó, mèo; 95% người được hỏi khẳng định ăn thịt chó, mèo không phải là một phần của văn hóa Việt Nam.

Trước những ý kiến cho rằng ăn thịt chó mèo là “tự do cá nhân”, Bà Julie Sanders đại diện Tổ chức Thế giới Nhân đạo cho Động vật (Humane World for Animals - HWA) thẳng thắn: “Người ta thường nói rằng việc ăn thịt chó và thịt mèo là một truyền thống. Tuy nhiên, điều quan trọng cần hiểu là truyền thống cũng tiến hóa theo thời gian và theo các tiêu chuẩn hiện đại. Vì vậy, những truyền thống gây hại cho con người, cho động vật và cho môi trường giờ đây cần được thay đổi”.

“Điều này đặc biệt đúng với thế hệ trẻ, những người có nuôi thú cưng, họ không muốn thú cưng của mình bị trộm, họ không muốn thú cưng của mình bị hại, thực tế là họ không muốn chó và mèo bị đối xử theo cách như vậy” - bà Julie Sanders cho hay.

Về vấn đề “lựa chọn cá nhân” mà nhiều người tiêu thụ thịt chó mèo thường đưa ra, đại diện HWA cho rằng: “Thường thì những người ăn thịt chó và thịt mèo nói với tôi rằng đó là tự do cá nhân của họ, là lựa chọn cá nhân của họ.

Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ là ở Việt Nam, hầu hết các con vật bị lấy cho ngành buôn bán này đều là thú cưng bị trộm. Vậy thì những chủ nuôi thú cưng đó có lựa chọn nào không? Họ không có lựa chọn nào cả”.

Rủi ro từ việc buôn bán thịt chó và thịt mèo vẫn rất quan trọng, đặc biệt là nguy cơ lây lan các bệnh truyền từ động vật sang người, trong đó có bệnh dại, một căn bệnh cực kỳ nguy hiểm. Riêng hoạt động buôn bán thịt chó thì lại càng góp phần làm lây lan bệnh dại và các bệnh truyền nhiễm khác.

Đề xuất ba giải pháp then chốt

Đại diện HWA đề xuất ba nhóm giải pháp có thể giúp giảm mạnh hoạt động buôn bán thịt chó mèo ở Việt Nam.

Thứ nhất là cần đẩy mạnh tuyên truyền rộng rãi cho người dân về những nguy cơ của việc buôn bán này, đặc biệt là nguy cơ lây lan bệnh dại và các bệnh truyền từ động vật sang người, rồi còn chuyện rất nhiều chó mèo nuôi trong nhà bị bắt trộm để bán thịt nữa.

Thứ hai, rất quan trọng là phải có chương trình hỗ trợ chuyển đổi sinh kế, giúp những người đang phụ thuộc vào nghề này có cơ hội chuyển sang làm những công việc bền vững, an toàn và hợp pháp hơn.

Thứ ba là cần ban hành luật cấm hẳn việc buôn bán này. Khi kết hợp cả ba nhóm giải pháp trên thì sẽ tạo ra tác động rất lớn, giúp giảm rõ rệt hoạt động buôn bán thịt chó mèo ở Việt Nam.

Về mặt pháp lý, chuyên gia HWA cho rằng: “Quy định luật pháp không thôi thì chưa đủ, chúng ta còn cần có mức phạt nghiêm khắc và việc thực thi hiệu quả để làm yếu tố răn đe đối với những kẻ trộm chó cũng như những người buôn lậu chó”.

Có rất nhiều quy định có thể được sử dụng để “chống” lại hoạt động buôn bán cho mèo, chẳng hạn như các quy định về an toàn thực phẩm, quy định về sức khỏe cộng đồng, quy định về giết mổ, quy định về môi trường...

Bài học từ Hàn Quốc và chương trình chuyển đổi sinh kế tại Việt Nam

Có một số quốc gia và vùng lãnh thổ ở châu Á đã ban hành lệnh cấm buôn bán thịt chó và thịt mèo, bao gồm Đài Loan (Trung Quốc), Hồng Kông (Trung Quốc), Philippines, Thái Lan và gần đây nhất là Hàn Quốc. Hiện nay Hàn Quốc sẽ áp dụng lệnh cấm kể từ đầu năm 2027 và họ đã chọn cách tiếp cận kết hợp giữa lệnh cấm với việc nâng cao nhận thức công chúng và chương trình chuyển đổi sinh kế cho những người phụ thuộc vào ngành nghề này để kiếm thu nhập.

Ở nước ta, một Tổ chức Quốc tế đã phát triển chương trình hướng tới giải pháp bền vững bằng cách tạo cơ hội việc làm mới, đào tạo nghề và hỗ trợ chuyển đổi sang các hoạt động kinh doanh hợp pháp, an toàn hơn, giúp các chủ kinh doanh chó mèo chuyển đổi ra khỏi ngành nghề này sang những sinh kế an toàn, bền vững và nhân đạo. Chương trình đã triển khai tỉnh Đồng Nai và Thái Nguyên vào năm 2022.

×