Từ vụ Huấn “Hoa Hồng” có dấu hiệu sử dụng sai hàng chục tỷ tiền từ thiện: Luật sư kiến nghị việc cần làm ngay

Huấn “Hoa Hồng” huy động từ thiện hàng chục tỷ, có dấu hiệu sử dụng sai mục đích

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố, tạm giam Bùi Xuân Huấn (tức Huấn Hoa Hồng), về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản", theo khoản 4 điều 174 và Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng, theo khoản 3 điều 221 Bộ luật Hình sự.

Cùng vụ án với Huấn, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố Hoàng Ngọc Cường (Tổng Giám đốc Công ty CP Sản xuất và thương mại Chara), Trương Thị Thương (Giám đốc Công ty cổ phần Thương mại và Dịch vụ Tam Đại Mộc), Phạm Thị Ngọc Linh (vợ Huấn, chủ hộ kinh doanh Phạm Thị Ngọc Linh) và Kiều Thị Hồng (vợ Cường) để điều tra theo khoản 3 điều 221 Bộ luật Hình sự.

Theo cáo buộc, từ năm 2015 đến nay, Huấn thông qua hoạt động cá nhân trên không gian mạng, chủ yếu ở Facebook, TikTok để tạo ảnh hưởng với cộng đồng mạng, bán hàng online... Từ đó, Bùi Xuân Huấn chiếm đoạt tiền của nhiều cá nhân, tổng hơn 3 tỷ đồng.

Huấn cùng vợ và các đồng phạm còn bị cáo buộc mua bán nước hoa với tổng doanh thu hơn 300 tỷ đồng, nhưng không xuất hóa đơn giá trị gia tăng, để doanh thu ngoài sổ sách kế toán gây thiệt hại nhiều tỷ đồng cho Ngân sách Nhà nước.

Theo cơ quan điều tra, Huấn còn huy động tiền từ thiện của nhiều tổ chức, cá nhân, tổng cộng hàng chục tỷ đồng, song có dấu hiệu sử dụng sai mục đích. Huấn còn bị cáo buộc có phát ngôn, truyền bá nội dung phản cảm, tạo ra những tranh cãi, mâu thuẫn với những cá nhân khác có ảnh hưởng trên không gian mạng.

Điều này làm ảnh hưởng đến nhận thức, tư tưởng của nhiều thành phần trong xã hội. Đặc biệt là ảnh hưởng đến thế hệ trẻ, gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực, bức xúc trong xã hội.

Chưa bao quát hết hoạt động từ thiện tự phát

Sau thông tin Huấn “Hoa Hồng” có dấu hiệu sử dụng sai hàng chục tỷ tiền từ thiện, nhiều bạn đọc đặt câu hỏi, đã có quá nhiều vụ việc lùm xùm liên quan đến hoạt động kêu gọi từ thiện của các cá nhân, nhưng vì sao mãi chưa giải quyết được dứt điểm. Vậy “điểm nghẽn” của hoạt động này nằm ở đâu?

Trao đổi với PV Dân Việt, luật sư Hoàng Hà – Đoàn luật sư TP.HCM cho biết, một cá nhân có thể thường xuyên kêu gọi công chúng chuyển tiền, huy động hàng tỷ đồng rồi tự tiếp nhận, phân phối và công khai kết quả.

Nhưng nếu mục đích vận động nằm ngoài cứu trợ thiên tai, dịch bệnh, sự cố hoặc hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo thì hoạt động ấy chưa nằm trọn trong một khuôn khổ pháp lý chuyên biệt.

Nếu chỉ xét các văn bản trực tiếp điều chỉnh hoạt động từ thiện, hiện nay có ba lớp quy định chính và một lớp chế tài.

Một là Nghị định 03/2026. Nghị định này điều chỉnh việc thành lập, tổ chức và hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện có tư cách pháp nhân, được cấp phép và công nhận điều lệ.

Nó không điều chỉnh trực tiếp một cá nhân không thành lập quỹ nhưng thường xuyên sử dụng tài khoản của mình để kêu gọi cộng đồng đóng góp.

Hai là Nghị định 93/2021. Nghị định này cho phép cá nhân có đầy đủ năng lực hành vi dân sự vận động, tiếp nhận và phân phối tiền đóng góp, nhưng chỉ trong phạm vi hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố và hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo.

Nghị định này ra đời từ hồi bê bối kêu gọi từ thiện năm 2020, có liên quan đến giới nghệ sĩ.

Ba là Thông tư 41/2022/TT-BTC. Thông tư này hướng dẫn Chế độ kế toán áp dụng cho các hoạt động xã hội, từ thiện. Điều 1 và Điều 2 của Thông tư mở rộng nghĩa vụ ghi sổ, lập báo cáo và công khai đối với cả cá nhân tiếp nhận đóng góp để hỗ trợ người khó khăn, yếu thế.

Tuy nhiên đây chỉ là quy định về kế toán. Thông tư không thiết lập đầy đủ cơ chế khai báo chiến dịch, mở tài khoản chuyên dùng, kiểm tra độc lập, giám sát dòng tiền hay xử lý tiền còn dư đối với mọi hình thức từ thiện tự phát.

Cuối cùng là Nghị định 98/2026. Đây là Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em. Điều 12 xử phạt hành vi làm thất thoát, sử dụng hoặc phân phối tiền, hàng cứu trợ sai mục đích, sai đối tượng.

Nhưng đây là chế tài áp dụng khi vi phạm đã xảy ra, không phải một khuôn khổ quản lý đầy đủ cho toàn bộ quá trình huy động tiền từ thiện của cá nhân.

Như vậy pháp luật không hoàn toàn bỏ trống, nhưng các quy định đang phân tán và chỉ bao phủ từng loại chủ thể, từng mục đích hoặc từng khâu riêng lẻ.

Theo luật sư Hoàng Hà, trong thực tế, một người có hàng triệu người theo dõi có thể kêu gọi hàng chục tỷ đồng chỉ trong thời gian ngắn. Tiền được chuyển vào tài khoản đứng tên cá nhân. Người kêu gọi tự lựa chọn người thụ hưởng, tự quyết định mức hỗ trợ, tự công bố sao kê và tự giải trình.

Nếu hoạt động đó nằm ngoài phạm vi của Nghị định 93 thì những nghĩa vụ như thông báo với chính quyền, mở tài khoản riêng, ghi chép thu chi, công khai kết quả và xử lý tiền còn dư không có một cơ chế pháp lý chuyên biệt để áp dụng thống nhất.

Bởi vậy, không thể chỉ chờ đến khi có dấu hiệu chiếm đoạt mới sử dụng các quy định về dân sự, hành chính hoặc hình sự để xử lý. Pháp luật cần có cơ chế phòng ngừa từ khi dòng tiền bắt đầu được huy động.

Luật sư Hoàng Hà cho rằng, cần sửa đổi Nghị định 93/2021 theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với mọi cuộc vận động từ thiện công khai hướng đến cộng đồng, không phụ thuộc vào việc mục đích đó có phải là cứu trợ thiên tai, dịch bệnh hay bệnh hiểm nghèo hay không.

Mỗi cuộc vận động nên được kiểm toán và tài khoản riêng. Người kêu gọi phải công khai mục đích, thời gian tiếp nhận, đối tượng thụ hưởng, tổng số tiền thu được, kết quả phân phối và khoản tiền còn dư.

Những chiến dịch có số tiền lớn cần được đối soát hoặc kiểm toán độc lập. Đồng thời phải có chế tài đối với hành vi trộn tiền từ thiện với tiền cá nhân, không công khai, công khai sai hoặc tự ý thay đổi mục đích sử dụng.

Đây không phải là quản lý lòng tốt hay buộc người dân phải xin phép mới được làm từ thiện. Nhưng khi một cá nhân đứng ra huy động tiền từ niềm tin của công chúng, số tiền đó không thể chỉ được quản lý bằng uy tín cá nhân.

Từ phân tích trên, vị luật sư nêu quan điểm, câu chuyện Huấn “Hoa Hồng” huy động hàng chục tỷ đồng tiền từ thiện và bị cho là có dấu hiệu sử dụng sai mục đích mới chỉ là kết quả điều tra ban đầu, chưa phải kết luận của bản án có hiệu lực pháp luật.

Tuy nhiên, vụ việc gợi ra một nghịch lý đáng bàn. Hoạt động kêu gọi từ thiện trên mạng xã hội có thể đã trở thành một “nghề”, tạo ra dòng tiền rất lớn và được thực hiện liên tục, nhưng pháp luật hiện hành vẫn chưa bao quát hết các hình thức từ thiện tự phát này.

×