Tục treo chân gà trước cửa ngày Tết để làm gì? Vì sao cúng gà trống mà không cúng gà mái?

Tục treo chân gà trước cửa ngày Tết là gì?

Tục treo chân gà trước cửa ngày Tết là nét văn hóa tâm linh lâu đời của người Việt, nhằm trừ tà ma, xua đuổi điềm xui và đón may mắn, tài lộc vào nhà trong năm mới.

Cụ thể, sau khi cúng Giao thừa, chân gà (thường là chân gà trống) được rửa sạch, phơi khô, thường uốn cong các ngón chân và treo ở cửa chính, mang ý nghĩa bảo vệ gia đạo.

Chân gà trống cúng giao thừa hoặc mùng 3 Tết được cho là có khả năng trấn trạch, xua đuổi tà khí và bảo vệ ngôi nhà khỏi những điều không may.

Tín ngưỡng: Dân gian quan niệm chân gà bên phải đại diện cho tài lộc (vật chất, tiền bạc), còn chân bên trái đại diện cho mệnh (sức khỏe, thời vận).

Sau khi cúng, chân gà được giữ lại, rửa sạch, ngâm nước muối, sau đó phơi khô và treo lên trước cửa nhà. Tục treo chân gà trước cửa ngày Tết này phổ biến ở một số dân tộc như Mông, Tày... và cũng xuất hiện trong văn hóa người Kinh, liên quan đến quan niệm gà trống là vật tế linh thiêng mang lại năng lượng tích cực.

Tại sao tục treo chân gà trước cửa ngày Tết lại phải là chân gà trống?

Theo đó gà là một trong 12 con giáp, mang trong mình nhiều ý nghĩa sâu sắc và luôn được người Việt coi trọng. Vì vậy, trong các dịp Tết hay ngày giỗ, con gà luôn có mặt trên bàn thờ tổ tiên, thể hiện lòng tri ân và kính trọng đối với ông bà, tổ tiên.

Theo quan niệm dân gian, tiếng gà gáy có thể xua đuổi ma quái. Tiếng gáy của gà được xem là tượng trưng cho ánh sáng, báo hiệu sự bắt đầu của một ngày mới, làm cho ma quái phải biến mất. Trong những ngày Tết, không có gà trên bàn thờ giống như cá thiếu nước, vì vậy, dù gia đình giàu hay nghèo, một con gà dâng cúng tổ tiên là điều không thể thiếu.

Theo các bức tranh dân gian truyền thống, các họa sĩ xưa đã thể hiện hình ảnh con gà qua năm đức tính “văn, vũ, dũng, nhân, tín”, mỗi đức tính đều mang một ý nghĩa sâu sắc, phản ánh tinh thần dân tộc và làm nổi bật thêm tục cúng gà ngày Tết.

Đầu tiên là “văn”, thể hiện qua mào đỏ uy nghi của gà, được ví như chiếc mũ quan triều, biểu trưng cho sự tôn kính và trí tuệ. Tiếp theo là “vũ”, thể hiện qua dáng đi mạnh mẽ của gà, với hai bộ cựa như hai đôi song kiếm, tạo nên hình ảnh vũ bão, đầy sức mạnh và khí phách.

Sau đó là “dũng”, đặc trưng qua tính cách háo thắng và dũng mãnh của gà, chúng thường được dùng để đá gà, biểu trưng cho tinh thần hiên ngang, sẵn sàng đối đầu với mọi thử thách. “Nhân” là đức tính thể hiện qua tình yêu thương của gà mẹ dành cho gà con, luôn chăm sóc, bảo vệ và chia sẻ mồi cho con, biểu trưng cho lòng nhân ái và sự chia sẻ trong cuộc sống.

Cuối cùng là “tín”, được thể hiện qua tiếng gáy đúng giờ vào sáng sớm, báo hiệu một ngày mới bắt đầu, thể hiện lòng trung thành và sự chính xác. Chỉ qua hình ảnh đơn giản của con gà, các họa sĩ dân gian đã khắc họa được những phẩm chất tinh thần mang đậm tính cách Việt Nam.

Vì sao cúng gà trống mà không cúng gà mái?

Trong văn hóa Việt Nam, việc cúng gà trống thay vì gà mái có ý nghĩa đặc biệt và liên quan đến các tín ngưỡng tâm linh. Gà trống được xem là biểu tượng của sức mạnh, dũng khí và các phẩm chất vững chãi, mang lại may mắn và thịnh vượng.

Theo quan niệm dân gian, gà trống có mào đỏ uy nghi và tiếng gáy vang dội, được coi là thủ lĩnh của đàn, tượng trưng cho sự lãnh đạo, quyền lực và bảo vệ gia đình, do đó, thường được chọn làm vật cúng dâng lên tổ tiên, thần linh.

Trong khi đó, gà mái thường gắn liền với tính chăm sóc, nuôi dưỡng và tình yêu thương, nhưng lại không có sự mạnh mẽ và dũng mãnh như gà trống. Vì vậy, gà mái không được dùng để cúng trong các nghi lễ quan trọng, mà chủ yếu xuất hiện trong những bữa ăn gia đình, mang tính thực tế hơn là tâm linh.

Điều này cũng thể hiện quan niệm rằng, cúng gà trống không chỉ là để cầu sức khỏe, may mắn, mà còn là sự mạnh mẽ, quyết đoán của gia chủ, giúp xua đuổi tà khí và mang lại bình an cho gia đình.

Trong thực tế, nhiều gia đình cúng gà mái, nhưng thay vì dâng cả con gà như gà trống, họ thường chặt miếng, bày đĩa như một món ăn trong mâm cúng. Một số người tin rằng cúng gà mái tơ sẽ mang lại may mắn, bình an cho gia đình.

Trong các dịp cúng như ngày rằm, cúng tháng cô hồn, cúng gia tiên, hay thắp hương cửa hàng, gà mái cũng là lựa chọn phổ biến để dâng cúng. Với mâm cúng mang ý nghĩa dâng hương, gà mái luộc không chỉ mang lại hương vị thơm ngon mà còn được ưa chuộng vì sự tinh tế và thân thiện trong các nghi lễ cúng bái.

×