Tỳ kheo là gì? Điều kiện nhất định để thọ giới Tỳ kheo và các danh xưng theo cấp bậc Phật giáo mà phật tử nên biết

Tỳ kheo là gì?

Trong các tài liệu Phật giáo Việt Nam, “tỳ kheo” hoặc “tỷ kheo” là cách phiên âm từ bhikkhu trong tiếng Pali; tiếng Phạn tương ứng là bhikṣu. Thuật ngữ này dùng để chỉ nam giới xuất gia đã thọ Đại giới, còn gọi là giới Cụ túc, khác với sa di – người đang ở giai đoạn tập sự xuất gia và chưa thọ đầy đủ giới pháp của tỳ kheo.

Trong Phật giáo, nam giới xuất gia sau khi thọ giới đầy đủ được gọi là Tỳ kheo, còn nữ giới xuất gia tương ứng được gọi là Tỳ kheo ni. Chữ tỳ kheo thường được diễn giải với ba ý nghĩa là khất sĩ, phá ác và bố ma.

- “Khất sĩ” chỉ đời sống nương vào sự cúng dường hợp pháp để duy trì thân mạng và chuyên tâm tu học; trong cách giải thích Phật học còn có nghĩa “trên cầu Phật pháp, dưới nhận vật thực của tín thí”.

- “Phá ác” nói đến việc tu tập nhằm đoạn trừ những tâm niệm và hành vi bất thiện.

- “Bố ma” là cách giải thích mang tính tôn giáo truyền thống, nói đến người xuất gia tinh tấn tu hành khiến các chướng ngại đối với con đường giải thoát phải khiếp sợ.

Theo giới luật, một người muốn trở thành tỳ kheo phải hội đủ những điều kiện nhất định, trong đó tuổi tối thiểu để thọ giới Cụ túc là 20. Ngày nay, người đã xuất gia ở bậc sa di và đủ điều kiện sẽ phải thọ giới Cụ túc theo nghi thức của Tăng đoàn; không có trường hợp tự mình tuyên bố thọ giới để trở thành tỳ kheo.

Sau khi thọ giới, tỳ kheo sống theo hệ thống giới luật. Trong Phật giáo Nam truyền sử dụng Luật Pali, giới bổn tỳ kheo gồm 227 điều học; trong truyền thống Bắc truyền sử dụng Luật Tứ phần, con số thường được nói tới là 250 điều. Sự khác nhau này xuất phát từ các hệ luật được truyền thừa khác nhau.

Dù sống độc cư hay cùng đại chúng, mỗi vị Tỳ kheo đều phải thuộc về một Tăng đoàn, ít nhất là cùng Tăng chúng tham dự lễ bố-tát và tụng giới định kỳ nửa tháng một lần, đồng thời tiếp nhận sự chỉ dạy, giáo huấn từ các vị trưởng thượng trong Tăng đoàn. Hằng ngày, vị Tỳ kheo ôm bát khất thực, giữ gìn oai nghi, chánh hạnh trong từng hành động; bên trong không ngừng chuyên tâm tu tập Giới – Định – Tuệ, tinh tấn quán chiếu và từng bước đoạn trừ tham, sân, si.

Một Tỳ kheo muốn làm thầy, thu nhận đệ tử phải đủ 5 điều kiện sau đây: 1. Phải đủ 10 tuổi hạ; 2. Phải am tường giới luật, biết rõ các trường hợp trì phạm và khinh trọng; 3. Phải có kiến thức văn hóa tổng quát. 4. Phải có kinh nghiệm tu tập để hướng dẫn đệ tử có kết quả; 5. Phải có chánh kiến để đoạn trừ tà kiến cho đệ tử

Ngoài ra, kinh này còn để cập đến 7 điều kiện như sau: 1. Biết có phạm; 2. Biết không phạm; 3. Biết phạm nhẹ; 4. Biết phạm nặng; 5. Đầy đủ uy nghi chánh hạnh; 6. Chứng đắc tứ thiền; 7. Đoạn trừ các lậu hoặc, giác ngộ giải thoát.

Các bậc xuất gia và cách xưng hô trong Phật giáo

Trong đời sống Phật giáo, cần phân biệt rõ ba khái niệm: giới luật, giáo phẩm và chức vụ trong tự viện. Đây là những phạm trù khác nhau, dù trong giao tiếp thường ngày đôi khi được gọi chung là “cấp bậc”.

Người phát tâm xuất gia thường bắt đầu quá trình tu học từ khi còn nhỏ. Những người mới vào chùa, chưa thọ giới đầy đủ, thường được gọi là chú tiểu, điệu. Đây là những người đồng chân nhập đạo, vừa học kinh kệ, nghi lễ, vừa được hướng dẫn các công việc phù hợp trong chùa. Khi đủ điều kiện, người nam thọ 10 giới trở thành Sa di, còn người nữ là Sa di Ni. Riêng bên Ni còn có giai đoạn Thức xoa ma na, tức thời kỳ học tập và thực hành giới pháp trước khi chính thức thọ giới Tỳ kheo Ni.

Khi đủ 20 tuổi đời và hội đủ các điều kiện về giới hạnh, tu học, người xuất gia có thể thọ giới Cụ túc. Nam giới sau khi thọ giới trở thành Tỳ kheo, nữ giới trở thành Tỳ kheo Ni. Đây là giới đầy đủ và viên mãn dành cho người xuất gia, không có một giới pháp nào cao hơn giới Cụ túc. Theo truyền thống luật tạng, Tỳ kheo thọ trì 250 giới, còn Tỳ kheo Ni thọ trì 348 giới.

Cần lưu ý rằng Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni là danh xưng gắn với giới pháp, trong khi Đại đức, Thượng tọa, Hòa thượng, Sư cô, Ni sư, Ni trưởng thuộc phạm trù giáo phẩm. Vì vậy, không nên xem tất cả những danh xưng này là một hệ thống “cấp bậc” theo nghĩa đơn giản.

Trong hệ thống giáo phẩm của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đối với chư Tăng, các danh xưng phổ biến gồm Đại đức, Thượng tọa và Hòa thượng. Đối với chư Ni, thường sử dụng các danh xưng Sư cô, Ni sư và Ni trưởng.

Thông thường, sau khi thọ giới Tỳ kheo, vị xuất gia nam được gọi là Đại đức. Khi đủ 45 tuổi đời và có 25 hạ lạp, vị Tỳ kheo có thể được xét tấn phong Thượng tọa. Đến 60 tuổi đời và đủ 40 hạ lạp, cùng những điều kiện cần thiết về đạo hạnh và hoạt động Phật sự, có thể được xét tấn phong Hòa thượng.

Đối với chư Ni, sau khi thọ giới Tỳ kheo Ni thường được gọi là Sư cô. Khi đủ 45 tuổi đời và 25 hạ lạp, có thể được xét tấn phong Ni sư; đến 60 tuổi đời và đủ 40 hạ lạp, cùng các điều kiện theo quy định, có thể được xét tấn phong Ni trưởng.

Hạ lạp được hiểu là số năm một vị Tỳ kheo hoặc Tỳ kheo Ni đã trải qua quá trình tu học và an cư kiết hạ kể từ khi thọ giới. Đây là một trong những yếu tố được sử dụng để xác định tuổi đạo và xem xét giáo phẩm.

Những danh xưng giáo phẩm này không phải là danh hiệu mà người xuất gia có thể tự ý sử dụng hoặc tự phong cho mình. Việc tấn phong phải được thực hiện theo quy định của Giáo hội, thông qua cơ quan và hội đồng giáo phẩm có thẩm quyền, sau khi xét đến tuổi đời, tuổi đạo, giới hạnh, quá trình tu học và đóng góp cho Phật sự. Giáo phẩm được chính thức xác lập thông qua giáo chỉ tấn phong, thường nhân các dịp Đại lễ, Đại hội Phật giáo, giới đàn hoặc những sự kiện Phật sự thích hợp.

Trong hàng ngũ chư Tăng, những vị Hòa thượng cao niên, có nhiều năm tu hành và đảm nhận trọng trách tại các cơ sở Giáo hội, Đại tùng lâm, Phật học viện, tu viện... đôi khi được tôn xưng là Đại lão Hòa thượng hoặc Trưởng lão Hòa thượng. Đây là cách thể hiện sự tôn kính đối với những vị có tuổi đời, tuổi đạo và uy tín lớn trong Tăng đoàn.

Bên cạnh giáo phẩm, trong sinh hoạt Phật giáo còn có nhiều cách xưng hô dựa trên thầy trò, pháp phái và tông môn. Người xuất gia thường xưng “con” khi giao tiếp với bậc trưởng thượng, đồng thời gọi vị đối diện là “thầy” hoặc sử dụng pháp danh, pháp hiệu, giáo phẩm hay chức vụ của vị ấy. Trong quan hệ thầy trò, người đệ tử có thể gọi vị truyền dạy mình là thầy, sư phụ, Tôn sư hoặc Ân sư.

Những người cùng một tông môn, cùng thầy truyền pháp thường sử dụng các cách gọi như sư huynh, sư đệ, sư tỷ, sư muội để xác định vai vế. Những vị có vai vế ngang hàng với sư phụ có thể được gọi là sư thúc, sư bá.

Trong Phật giáo cũng có những danh xưng thể hiện mối quan hệ đồng tu như đạo hữu, nghĩa là người cùng theo đạo, và pháp hữu, tức người cùng tu học theo giáo pháp. Một số cách gọi như “tín hữu” hay “tâm hữu” không phải là những danh xưng phổ biến trong sinh hoạt Phật giáo.

Đối với người Phật tử tại gia, khi gặp chư Tăng Ni, cách xưng hô thường được sử dụng khá đơn giản. Nếu không biết rõ pháp danh, giáo phẩm hoặc chức vụ của vị xuất gia, Phật tử có thể kính trọng gọi là thầy hoặc cô, đồng thời xưng “con”. Cách xưng hô này cũng thường được thân quyến của chư Tăng Ni sử dụng khi giao tiếp với người xuất gia.

Ngoài ra, trong truyền thống Phật giáo còn có những danh xưng mang tính tôn kính đặc biệt. Sư Tổ thường được dùng để chỉ những bậc tôn đức có vị trí cao trong dòng truyền thừa, tông phái. Trong khi đó, Tổ sư thường được dùng để chỉ những bậc cao tăng đã viên tịch, được hậu thế tôn kính và suy tôn vì những đóng góp lớn lao đối với sự phát triển của một tông phái hoặc nền Phật giáo

×