Ukraine đang bị nhấn chìm trong một thảm họa ngày càng nguy hiểm

Theo Responsible Statecraft, cuộc chiến ở Ukraine trong nhiều năm qua thường đi kèm những làn sóng lạc quan rằng Nga đang suy yếu, còn Ukraine thì chỉ còn cách chiến thắng một bước ngắn. Và hiện nay, dường như thế giới lại đang bước vào một giai đoạn “hưng phấn” như vậy.

Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb tuyên bố Ukraine đang “ở thế thượng phong” và “ở vị thế tốt hơn bất kỳ giai đoạn nào trong cuộc chiến khủng khiếp này”, đồng thời cho rằng Nga không thể tuyển đủ binh sĩ để bù đắp tổn thất.

Một cựu đại sứ Mỹ nhận định, người Ukraine đang có “sự tự tin ngày càng tăng” nhờ các vùng lãnh thổ mà họ được cho là đã giành lại. Một số ý kiến khác thậm chí khẳng định “vòng vây đang siết chặt” quanh quân Nga.

Nói cách khác, nhiều quan điểm cho rằng bước ngoặt quân sự của Ukraine đang tới rất gần và người dân nước này vẫn sẵn sàng chiến đấu vô thời hạn. Nhưng điều đó lại mâu thuẫn với cuộc khủng hoảng tuyển quân ngày càng nghiêm trọng ở Ukraine, thể hiện rõ nhất qua làn sóng chống đối bạo lực đang gia tăng nhằm vào chính sách cưỡng bức nhập ngũ.

Trong nhiều năm, mạng xã hội liên tục xuất hiện video ghi lại cảnh những người đàn ông Ukraine bị “cưỡng bức nhập ngũ” - hay nói thẳng hơn là bị các nhóm người, đôi khi đeo mặt nạ, bắt ngay trên đường phố hoặc tại nhà riêng rồi kéo lên xe tải nhỏ để đưa đi. Đây là một phần trong chiến dịch động viên quân sự vốn gây tranh cãi lớn, liên quan đến nhiều vụ bê bối hối lộ, cáo buộc lạm quyền và cả việc gọi nhập ngũ những người khuyết tật về thể chất lẫn tinh thần.

Theo Responsible Statecraft, chính sách cưỡng bức tuyển quân của Ukraine trở nên cực kỳ mất lòng dân. Một bản kiến nghị yêu cầu chấm dứt hoạt động động viên tại nơi công cộng nhanh chóng vượt ngưỡng 25.000 chữ ký để buộc chính quyền phải phản hồi. Sau đó, các sĩ quan tuyển quân bắt đầu đối mặt với những cuộc biểu tình giận dữ từ cộng đồng địa phương.

Năm ngoái, Thanh tra Nhân quyền Ukraine Dmytro Lubinets công khai gọi đây là một “hệ thống cưỡng ép”, đồng thời tiết lộ số đơn khiếu nại nhằm vào các trung tâm tuyển quân lãnh thổ đã tăng hơn 33.000% kể từ đầu chiến tranh - từ chỉ 18 vụ năm 2022 lên hơn 6.000 vụ vào năm 2025.

Khi chiến sự kéo dài, sự chống đối ngày càng chuyển sang bạo lực. Hàng loạt vụ sát hại sĩ quan tuyển quân đã xảy ra trên khắp Ukraine trong bối cảnh số người tình nguyện nhập ngũ giảm mạnh.

Bạo lực nhắm vào các quan chức tuyển quân tiếp tục leo thang trong năm nay.

Cuối tháng 1/2026, một người đàn ông giết một sĩ quan tuyển quân rồi giải cứu người lính nghĩa vụ mà người này đang áp giải. Tháng 2 xảy ra ít nhất hai vụ tấn công khác nhằm vào nhân viên tuyển quân tại Kharkov và tỉnh Lviv. Tháng sau đó, một nhóm người chặn chiếc xe tải nhỏ của lực lượng tuyển quân bên đường rồi phá cửa giải thoát người bị bắt đi nhập ngũ.

Tuần đầu tháng 4 chứng kiến ba vụ đâm dao chỉ trong bốn ngày, trong đó có một sĩ quan tuyển quân bị đâm vào cổ bởi một nhân viên hải quan, người cáo buộc lực lượng này cố cưỡng ép em trai mình nhập ngũ.

Vài ngày sau, một nhóm thiếu niên tấn công sĩ quan tuyển quân để bảo vệ một người đàn ông đang bị bắt đi nghĩa vụ. Cuối tháng, một binh sĩ 48 tuổi đào ngũ đã dùng súng tự động bắn vào chiếc xe chở nhân viên tuyển quân và cảnh sát, khiến hai người phải nhập viện.

Chỉ vài ngày trước, một người bị nghi trốn nghĩa vụ tiếp tục đâm trọng thương hai nhân viên tuyển quân khi họ cố kiểm tra giấy tờ của anh ta.

Theo số liệu chính phủ Ukraine, đây chỉ là một phần trong hơn 600 vụ tấn công nhằm vào lực lượng tuyển quân kể từ đầu chiến tranh. Số vụ hành hung gần như tăng gấp ba từ năm 2024 sang 2025, với 341 vụ được ghi nhận. Chỉ riêng bốn tháng đầu năm 2026 đã có ít nhất 117 vụ - cao gấp hơn 20 lần so với chỉ 5 vụ trong năm đầu tiên của cuộc chiến.

Điều này đặt ra câu hỏi: tại sao các cuộc khảo sát vẫn cho thấy người dân Ukraine sẵn sàng chiến đấu tới cùng?

Nhà nghiên cứu Volodymyr Ishchenko cho rằng, phần lớn khảo sát chỉ được thực hiện tại các vùng do chính phủ Ukraine kiểm soát. Điều đó đồng nghĩa hàng triệu người Ukraine tại Crimea, Donbass, các vùng bị Nga kiểm soát, Liên minh châu Âu hoặc tị nạn ở Nga hoàn toàn không được hỏi ý kiến.

Các chỉ số khác cũng cho thấy sự miễn cưỡng âm thầm trong xã hội Ukraine. Bộ trưởng Quốc phòng nước này từng tiết lộ có tới 2 triệu người trốn nghĩa vụ và khoảng 200.000 trường hợp đào ngũ. Nếu như những tháng đầu chiến tranh dựa chủ yếu vào lực lượng tình nguyện, thì hiện nay 70% quân số mới đến từ chế độ nghĩa vụ bắt buộc.

Những người Ukraine chạy trốn sang châu Âu khi chiến tranh bắt đầu đã chống lại những nỗ lực của châu Âu nhằm đưa họ trở về, trong một số trường hợp là để bị gọi nhập ngũ theo yêu cầu của chính phủ Ukraine.

Trong khi những người Ukraine giàu có có thể dùng tiền hối lộ để tránh bị gọi nhập ngũ, chỉ huy Lực lượng Vệ binh Quốc gia Ukraine đã kêu gọi những người “gặp khó khăn về tài chính” gia nhập quân đội. Theo một phân tích về số liệu thương vong của Ukraine, phần lớn những người thiệt mạng trong chiến đấu đến từ các thị trấn nhỏ, nơi tỷ lệ nghèo đói thường cao hơn.

Ukraine, vốn được duy trì nhờ các khoản vay khổng lồ từ châu Âu, đang gánh một khoản nợ trị giá hàng tỷ euro cho gia đình các binh sĩ tử trận, mà số lượng ngày càng tăng cao.

Theo Responsible Statecraft, cuộc chiến kéo dài không chỉ đe dọa khả năng chiến thắng của Ukraine mà còn khiến nước này đối mặt cuộc khủng hoảng kinh tế và nhân khẩu học nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng lâu dài tới tương lai của quốc gia này. Tuy nhiên, nhìn chung, phần lớn những điều này không được công chúng phương Tây biết đến.

×