Ukraine đang cạn thời gian: Giới chức Kiev phát "báo động đỏ"

Ukraine đang thất bại để chuẩn bị cho một mùa đông khắc nghiệt tiếp theo

Theo tờ Kyiv Independent, khi ánh nắng mùa xuân kéo người dân Kiev ra ngoài đường phố, ký ức về một mùa đông thiếu điện và nhiệt do các cuộc tấn công của Nga gây ra đang dần phai nhạt dần - tạo nên một sự xao nhãng nguy hiểm khỏi thất bại của chính phủ trong việc chuẩn bị cho mùa đông sắp tới.

Kiev dự đoán Moscow sẽ tiếp tục mở một chiến dịch tấn công khốc liệt khác nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine trong mùa đông năm nay.

Tuy nhiên, nhiều nguồn tin trong lĩnh vực năng lượng, bao gồm một cựu quan chức cấp cao, nói với Kyiv Independent rằng các nỗ lực đa dạng hóa nguồn điện và sưởi của thủ đô đã bắt đầu quá muộn, thậm chí hoàn toàn chưa được triển khai.

Thay vào đó, các nhà lãnh đạo Ukraine đang lãng phí thời gian vào các cuộc đấu đá nội bộ thay vì chịu trách nhiệm, đẩy thủ đô tới nguy cơ lại phải đối mặt với cảnh mất điện và mất sưởi trong mùa đông tới, các nguồn tin cho biết.

Kiev cũng chưa thể huy động đủ khoản tiền 1,4 tỷ USD mà giới chức cho là cần thiết để tăng cường an ninh năng lượng cho thủ đô, theo một cựu quan chức có hiểu biết sâu về công tác chuẩn bị cơ sở hạ tầng trọng yếu.

“Mùa đông này có thể còn tồi tệ hơn. Sưởi ấm tại Kiev sẽ là thách thức lớn nhất. Chúng tôi sẽ không thể khắc phục tình hình trong mùa đông này”, vị quan chức Ukraine giấu tên nói.

Hàng triệu cư dân Kiev phụ thuộc vào ba nhà máy nhiệt điện kết hợp để sưởi ấm nhà cửa trong mùa đông. Các cơ sở này có quy mô khổng lồ, dễ trở thành mục tiêu cho tên lửa và UAV Nga. Đồng thời, gần như không thể xây dựng các cấu trúc che chắn đủ lớn để bảo vệ chúng trước các cuộc tấn công.

Mùa đông năm ngoái, các đòn không kích của Nga đã khiến những nhà máy này ngừng hoạt động, khiến người dân phải chịu cảnh mất nhiệt giữa thời tiết dưới 0 độ C. Trong bối cảnh Ukraine không có đủ năng lực phòng không để bảo vệ các cơ sở này, nguy cơ chúng tiếp tục bị tấn công trong mùa đông tới là rất lớn.

Điều Kiev cần là các nguồn sưởi thay thế như những tổ hợp đồng phát điện phi tập trung - phiên bản nhỏ hơn của các nhà máy nhiệt điện kết hợp, vừa tạo nhiệt vừa sản xuất điện và được bố trí rải rác khắp thành phố nhằm duy trì nguồn cung năng lượng ngay cả khi lưới điện chính bị phá hủy.

Tuy nhiên, các quan chức cho biết cả chính quyền thành phố lẫn chính phủ trung ương đều chưa có bước đi đáng kể nào để triển khai mô hình này.

Ví dụ, theo cựu quan chức nói trên, các nghiên cứu khả thi cho những dự án như xây dựng đường ống khí mới kết nối các tổ hợp đồng phát phi tập trung chỉ mới được khởi động từ tháng 4. Thậm chí, nhà thầu thực hiện công việc đến nay vẫn chưa được lựa chọn.

Không chỉ hệ thống sưởi của Kiev, toàn bộ lưới điện Ukraine cũng chịu thiệt hại nghiêm trọng trong mùa đông năm ngoái. Các cuộc tấn công của Nga đã khiến Ukraine mất khoảng 9 gigawatt công suất phát điện. Tất cả các nhà máy điện, ngoại trừ điện hạt nhân, đều bị hư hại.

Volodymyr Kudrytskyi, cựu lãnh đạo công ty vận hành lưới điện quốc gia Ukraine, Ukrenergo và đồng sáng lập công ty năng lượng Nedzhen, nói với Kyiv Independent rằng Ukraine có thể sửa chữa xong các nhà máy điện trước mùa đông, nhưng nếu không có hệ thống phát điện phi tập trung, điều đó vẫn không đủ để duy trì điện cho thủ đô trong mùa đông.

“Chúng ta đã lãng phí quá nhiều thời gian và nguồn lực, và sẽ không thể khắc phục tình hình trong mùa đông này”, ông nói.

Năm ngoái, ông Kudrytskyi - người thường chỉ trích chính quyền tổng thống hiện tại - đã bị bắt với cáo buộc tham ô. Ông cùng nhiều nhà quan sát cho rằng, đây là động thái mang động cơ chính trị và nhằm biến ông thành “vật tế thần” cho các thất bại của hệ thống năng lượng.

Một vấn đề khác là các thông điệp mâu thuẫn và chính sách thiếu nhất quán từ chính phủ, theo ông Kudrytskyi. Dù chính phủ tuyên bố ủng hộ phát điện thay thế, nhưng chính sách năm nay lại khiến các công ty năng lượng tư nhân rơi vào tình trạng khó hiểu.

Ông dẫn ví dụ về quyết định hồi tháng 3 của Bộ trưởng Năng lượng Denys Shmyhal nhằm chấm dứt cơ chế giá khí đốt ưu đãi dành cho các doanh nghiệp phát điện bằng khí tự nhiên, như các nhà máy hơi nước. Chính sách ưu đãi trước đó được đưa ra để khuyến khích nhiều doanh nghiệp tham gia thị trường điện và gia tăng sản lượng điện quốc gia.

“Phát điện bằng khí là nguồn năng lượng đáng kể duy nhất có thể triển khai nhanh chóng và hỗ trợ hệ thống trong mùa đông, khi các nhà máy điện mặt trời gần như không có hiệu quả”, ông Kudrytskyi nói.

Tuy nhiên, với giá khí đốt tăng cao, nhiều công ty đã cắt giảm sản lượng, trong khi một số khác dừng hoàn toàn các dự án điện khí mới.

“Tôi không nghĩ sẽ có làn sóng triển khai lớn các dự án điện khí trong năm tới - không chỉ ở Kiev mà trên toàn quốc”, ông nói.

Cuộc chiến đổ lỗi

Trong khi đó, màn đấu khẩu chính trị - tương tự những gì diễn ra trong cuộc khủng hoảng năng lượng mùa đông trước - đã công khai bùng phát khi Thị trưởng Kiev Vitalii Klitschko công kích chính phủ trung ương trong một bài đăng Telegram ngày 6/5.

Theo ông Klitschko, chính quyền trung ương không hỗ trợ Kiev chuẩn bị cho mùa đông. Trong một trường hợp, ông cáo buộc Bộ Phát triển Cộng đồng và Lãnh thổ đã rút lại cam kết tài trợ cho việc khôi phục một nhà máy nhiệt điện trọng yếu, buộc thành phố phải tự tìm 3 tỷ hryvnia (68 triệu USD).

“Vậy lại là chính trị. Kiev đang bị dồn vào chân tường”, ông Klitschko viết. Ông từ lâu đã nhiều lần xung đột với đối thủ chính trị là Tổng thống Volodymyr Zelensky về công tác chuẩn bị cho mùa đông năm ngoái.

“Tình hình đang rất đáng lo ngại. Rốt cuộc, đây là vấn đề người dân Kiev sẽ sống sót qua mùa đông thế nào và thành phố sẽ vận hành ra sao", ông Zelensky nói.

Đáp trả, Bộ trưởng Phát triển Cộng đồng và Lãnh thổ Oleksii Kuleba cho biết nhà nước đã phân bổ gần 4 tỷ hryvnia (91,2 triệu USD) cho Kiev.

Theo ông, điều chính quyền thành phố cần làm lúc này là “ngay lập tức chuyển từ tranh luận sang hành động cụ thể”, bao gồm tìm nhà thầu cho kế hoạch chống chịu mùa đông và triển khai nguồn điện dự phòng.

Ông Kuleba cảnh báo nếu Kiev không đưa ra các giải pháp thống nhất với thời hạn rõ ràng cùng kế hoạch tài chính cụ thể trước ngày 10/5, nhà nước sẽ “đánh giá năng lực quản lý của lãnh đạo thủ đô và chuẩn bị cho các thách thức”.

Các màn đấu đá chính trị này đang khiến giới chuyên gia năng lượng thất vọng, trong đó có Olena Pavlenko, Chủ tịch tổ chức nghiên cứu năng lượng Dixi Group có trụ sở tại Kiev.

Bà cho biết hiện không tồn tại một tầm nhìn thống nhất giữa chính quyền thành phố và chính phủ trung ương.

“Chúng ta cần các nguồn điện và sưởi dự phòng tốt hơn cho mùa đông, điều đó đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn nhiều giữa thành phố và chính phủ. Riêng thành phố không đủ nhân lực và thiết bị để phát triển hệ thống sưởi phi tập trung”, bà nói với Kyiv Independent.

Theo bà Pavlenko, nếu một mùa đông băng giá kiểu Bắc Cực nữa xảy ra, người dân sẽ buộc phải tự xoay xở - hoặc rời khỏi thành phố.

×