Ukraine lao đao trong thảm họa cực nguy hiểm: Lính đào ngũ tăng vọt, dân lật xe tuyển quân giữa phố

Thực tế, theo Euromaidanpress, điều mà đám đông lật xe tuyển quân ở Lviv phản đối không phải bản thân là cuộc chiến, mà là một "giao kèo" mà chính quyền Ukraine đã từ chối đối diện một cách thẳng thắn suốt hơn bốn năm qua: Không thể chỉ những người tình nguyện và những người không đủ tiền để tránh nghĩa vụ quân sự mới phải ra chiến trường.

Ai thực sự đang gánh cuộc chiến?

Để hiểu rõ vấn đề, cần nhìn lại những ngày đầu năm 2022.

Rất nhiều người đàn ông đã tình nguyện nhập ngũ ngay sau khi Nga phát động cuộc chiến. Khi ấy, trước các trung tâm tuyển quân xuất hiện những hàng dài người chờ đăng ký.

Bốn năm sau, rất nhiều người trong số họ vẫn còn ở chiến tuyến mà gần như không có con đường hợp pháp nào để xuất ngũ.

Ngay từ tháng 1/2025, Trung tá Maksym Zhorin, Phó chỉ huy Lữ đoàn Xung kích số 3, đã viết: "Không thể chỉ những người tình nguyện và những người không đủ tiền mua sự an toàn mới phải chiến đấu. Con cái của các chính trị gia, quan chức, blogger và những người có ảnh hưởng cũng phải thực hiện nghĩa vụ như mọi công dân khác".

Tuy nhiên, điều đó chưa xảy ra.

Trên thực tế, gánh nặng chiến tranh ngày càng tập trung vào hai nhóm người: Những người đã tình nguyện ngay từ đầu và những người không có tiền hoặc quan hệ để tránh bị động viên.

Sau hơn bốn năm, sự bất bình đẳng này đã trở thành một vấn đề nguy hiểm.

Vì sao Ukraine phải bắt người trên đường?

Theo nhiều ước tính, Ukraine hiện huy động khoảng 30.000 quân mỗi tháng.

Con số này vẫn chỉ bằng khoảng một nửa nhu cầu thực tế mà quân đội đặt ra.

Nguyên nhân nằm ở chỗ Ukraine chưa có một cơ chế xuất ngũ rõ ràng.

Đến nay vẫn chưa tồn tại luật giải ngũ toàn diện. Thời gian phục vụ của binh sĩ gắn chặt với tình trạng thiết quân luật, mà thiết quân luật sẽ chưa thể kết thúc khi chiến tranh còn tiếp diễn.

Điều đó khiến quân đội rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: Không thể cho những người đã phục vụ nhiều năm trở về vì chưa có người thay thế. Nhưng cũng không tuyển đủ quân mới để thay thế họ.

Hệ quả là nhà nước buộc phải lựa chọn phương án duy nhất còn lại: các tổ tuyển quân chặn nam giới ngay trên đường phố.

Theo Roman Kostenko, Thư ký Ủy ban Quốc phòng Quốc hội Ukraine, quân đội cần khoảng 60.000 tân binh mỗi tháng, trong khi chỉ tuyển được khoảng một nửa con số này.

Vòng luẩn quẩn ngày càng nghiêm trọng

Sự thiếu hụt nhân lực tạo ra một vòng xoáy khó thoát: Càng chặn người trên đường để động viên. Người dân càng mất lòng tin. Mất lòng tin khiến ngày càng nhiều người tìm cách trốn nghĩa vụ. Việc trốn nghĩa vụ lại khiến quân đội càng thiếu người. Thiếu người khiến các chiến dịch bắt quân trên đường càng gia tăng.

Đó chính là bối cảnh dẫn đến vụ việc ở Lviv. Nga có thể khai thác những hình ảnh như vậy để phục vụ chiến tranh thông tin.

Nhưng sự mất lòng tin này không hoàn toàn do Nga tạo ra.

Truyền thông Ukraine nhiều lần phản ánh tình trạng một số đơn vị có tỷ lệ đào ngũ rất cao. Điển hình là Lữ đoàn cơ giới số 155 "Anne of Kiev", đơn vị được Pháp huấn luyện nhưng chứng kiến số lượng lớn binh sĩ bỏ đơn vị ngay trước khi tham chiến hiệu quả.

Tin tức như vậy nhanh chóng lan truyền. Gia đình các binh sĩ tử trận kể lại trải nghiệm của họ. Những người lính cũng kể với nhau.

Trong khi đó, hình ảnh tiêu cực của một số đơn vị lan nhanh hơn nhiều so với thực tế rằng phần lớn đơn vị khác vẫn hoạt động bình thường.

Đối với một thanh niên đang cân nhắc có nên trốn nghĩa vụ hay không, việc né tránh đôi khi trở thành lựa chọn có vẻ hợp lý.

Lập luận của quân đội cũng đang phản tác dụng

Chính phủ Ukraine không phải không có lý. Nếu ngay lập tức giải ngũ hàng trăm nghìn binh sĩ giàu kinh nghiệm trong lúc chiến tranh còn diễn ra, phòng tuyến rất có thể sẽ sụp đổ.

Đó cũng là lý do Bộ chỉ huy quân đội từng yêu cầu Quốc hội loại bỏ các điều khoản về giải ngũ khỏi luật động viên năm 2024.

Nhưng vấn đề là điều đó không thể kéo dài vô thời hạn. Một người lính kiệt sức không còn là nguồn lực chiến đấu hiệu quả.

Đến một thời điểm nào đó, quân đội vẫn sẽ mất họ – không phải theo kế hoạch, mà do: tử trận, bị thương, hoặc đào ngũ.

Năm 2024, khoảng 51.000 binh sĩ Ukraine rời đơn vị không phép, cao hơn gấp đôi năm trước.

Một sĩ quan tham chiến từ ngày 24/2/2022 nói với Ukrainska Pravda: "Số lượng binh sĩ bỏ đơn vị sẽ còn lập mọi kỷ lục".

Nói cách khác, những người mà nhà nước cho rằng "không thể để họ xuất ngũ" vẫn đang rời quân đội theo cách mất kiểm soát.

Điều Ukraine thực sự cần

Theo Euromaidanpress, điều Ukraine cần không phải là tiếp tục giữ tất cả binh sĩ ở lại vô thời hạn. Ukraine cần một hệ thống luân chuyển có thể dự đoán được.

Một hệ thống như vậy sẽ giúp: những cựu binh được thay thế trước khi kiệt sức; người dân biết rõ khi nào họ sẽ được ngừng phục vụ; giảm tâm lý sợ hãi trước các đội tuyển quân trên đường phố.

Hiện nay, nhiều thanh niên ở Lviv và nhiều thành phố khác không hẳn sợ chiến tranh. Điều họ sợ là cách họ sẽ bị đưa tới chiến trường.

Cuộc cải cách vẫn chưa giải quyết tận gốc

Năm 2026, Tổng thống Volodymyr Zelensky ra lệnh cải tổ hệ thống phục vụ quân sự.

Kế hoạch bao gồm: Hợp đồng quân ngũ mới; tăng phụ cấp cho lực lượng tiền tuyến; xây dựng lộ trình xuất ngũ theo từng giai đoạn đối với những người phục vụ lâu năm.

Tuy nhiên, nhiều binh sĩ lại nhìn nhận đây không phải con đường trở về nhà. Theo họ, việc ký hợp đồng mới đồng nghĩa đồng hồ phục vụ sẽ được tính lại từ đầu.

Y tá quân y kiêm nhà văn Yaryna Chornohuz cho rằng kế hoạch hiện nay vẫn khuyến khích sai mục tiêu.

Theo bà chính phủ mới tập trung vào tiền thưởng chiến đấu trong khi lương cơ bản chỉ khoảng 700 USD/tháng; người đã phục vụ 4 năm chỉ được hưởng thời gian tạm nghỉ ngắn tương tự một tân binh.

Điều các binh sĩ cần hơn cả là sự chắc chắn về thời điểm được luân chuyển hoặc xuất ngũ. Ngoài ra, cải cách hiện nay mới chỉ giải quyết một nửa bài toán.

Nó tập trung vào những người đã ở trong quân đội. Trong khi đó, gần như không đụng tới các vấn đề gây tranh cãi nhất: việc chặn người trên đường để động viên; hệ thống miễn nghĩa vụ; các tiêu chí tuyển quân.

Đây mới chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới vụ đối đầu tại Lviv.

Cái giá của năm thứ năm chiến tranh

Theo Euromaidanpress, điều Ukraine cần nhất lúc này không phải thêm một chương trình hợp đồng mới. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống nghĩa vụ quân sự: công bằng hơn; có giới hạn thời gian rõ ràng; được lãnh đạo cấp cao giải thích thẳng thắn với toàn xã hội.

Điều này đồng nghĩa những nhóm người vốn lâu nay tránh được nghĩa vụ cũng sẽ phải chia sẻ gánh nặng. Đó là một quyết định chính trị rất tốn kém.

Chính vì khó khăn nên suốt bốn năm qua, chính quyền đã trì hoãn việc đưa ra thông điệp đó.

Theo nhà báo Peeter Helme, chiếc xe tuyển quân bị lật ở Lviv chính là lời cảnh báo về cái giá mà Ukraine sẽ phải trả nếu tiếp tục trì hoãn thêm một năm nữa.

×