Văn bia khắc trên núi đá gần 700 năm ở Nghệ An có gì mà trở thành Bảo vật Quốc gia?

Xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An vừa tổ chức Lễ công bố Quyết định và trao Bằng công nhận Bảo vật Quốc gia đối với bia Ma Nhai – di sản lịch sử đặc biệt có niên đại từ thời Trần, gắn với hành trình bảo vệ biên cương Đại Việt cách đây gần 7 thế kỷ.

“Ma nhai kỷ công bi ký” được khắc trên vách núi Thành Nam tại xã Con Cuông. Văn bia có niên đại năm 1335 dưới triều Trần, mang giá trị đặc biệt về lịch sử quân sự và quá trình bảo vệ vùng biên viễn phía Tây của quốc gia Đại Việt trong thế kỷ XIV. Dù đã trải qua gần 700 năm, từng nét chữ trên tấm bia Ma Nhai vẫn như trường tồn cùng thời gian.

Tấm bia cổ kỳ bí nằm ẩn khuất sau dãy núi đá vôi trùng điệp. Đây cũng là tấm bia được khắc trực tiếp lên núi cổ nhất tại Việt Nam.

Theo sử sách ghi chép, văn bia do Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn biên soạn và khắc lên vách núi. Tấm bia nhằm kỷ niệm chiến công của Thái thượng hoàng Trần Minh Tông (1300 đến 1357) chống giặc Ai Lao.

Năm 1329, sau 15 năm trị vì đất nước, Trần Minh Tông nhường ngôi cho Thái tử Trần Vượng (vua Trần Hiến Tông) rồi lui về làm Thái thượng hoàng.

Vào đầu thế kỷ XIV, quan hệ bang giao giữa Đại Việt với nước láng giềng Ai Lao có nhiều mối bất hòa. Lợi dụng tình hình đó, một số bộ tộc ở phía Tây Nghệ An được sự hậu thuẫn của Ai Lao đã nhiều lần đem quân đánh chiếm, cướp phá khiến người dân vô cùng cực khổ.

Năm Ất Hợi niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (năm 1335), Thái thượng hoàng Trần Minh Tông quyết định thân chinh chỉ huy quân đội, tiến đánh Ai Lao. Thấy binh hùng tướng mạnh của nhà Trần, giặc Ai Lao thất thế nên rút quân, từ bỏ ý định xâm phạm bờ cõi Đại Việt.

Trên đường hồi kinh, trong lúc nghỉ ngơi dưới chân núi Thành Nam, ông lệnh cho Phát vận sứ Nguyễn Trung Ngạn soạn văn, khắc chữ ghi lại chiến công đánh đuổi quân Ai Lao trên vách đá.

Nội dung tấm bia thể hiện "Cuối Thu năm Ất Hợi (năm 1335), nhà vua thống lĩnh lục quân đi tuần ở cõi Tây. Thế tử nước Chiêm Thành, nước Chân Lạp, nước Xiêm và tù trưởng đạo thần là Quỳ, Cầm, Xa, Lặc rồi các bộ mán mới phụ thuộc là tù trưởng rợ Bôi Bồn và rợ Thanh Xa đều dâng sản vật của địa phương mình và tranh nhau đón rước.

Chỉ một mình tên giặc Bổng cứ giữ thói u mê, sợ tội mà chưa tới chầu ngay. Đến cuối Đông, vua đóng quân ở cánh đồng Cự Đồn thuộc Mật Châu, rồi lệnh cho các tướng cùng với quân lính vào tận nơi ở của chúng. Tên giặc Bổng nghe uy thế liền trốn chạy, vua bèn xuống chiếu đem quân về".

Bia Ma nhai được giới nghiên cứu xếp vào hàng bia đá có nét chữ lớn nhất Việt Nam. Trung bình mỗi chữ cái có đường kính khoảng 10,5cm trên tổng diện tích gần 3,5m2. Tấm bia được khắc ở độ cao gần 100m.

Bia Ma Nhai được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 2011. Chính quyền đã làm biển chỉ dẫn, bảng giới thiệu, xây lối lên xuống bằng bê tông.

Ông Nguyễn Hoài An - Bí thư Đảng ủy xã Con Cuông khẳng định, việc bia Ma Nhai được công nhận là Bảo vật Quốc gia không chỉ là niềm tự hào của người dân miền Tây Nghệ An mà còn là dấu mốc quan trọng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.

Bia Ma Nhai không đơn thuần là văn tự khắc trên đá mà là “lời non sông vọng về từ lịch sử”, là biểu tượng của ý chí độc lập, tự cường và khát vọng bảo vệ biên cương dân tộc.

Ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An nhấn mạnh, việc bia Ma Nhai được công nhận là Bảo vật Quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng đối với một di sản đặc biệt quý giá của Nghệ An và cả nước. Đây không chỉ là niềm tự hào mà còn đặt ra trách nhiệm lớn trong việc bảo tồn nguyên trạng, phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục truyền thống lịch sử và phát triển du lịch văn hóa.

Lãnh đạo tỉnh Nghệ An cũng đề nghị các ngành chức năng, chính quyền địa phương tiếp tục quan tâm công tác bảo vệ di tích, xây dựng quy hoạch tổng thể khu vực bia Ma Nhai, đầu tư hạ tầng phục vụ nghiên cứu, tham quan; đồng thời, đẩy mạnh quảng bá để di sản trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá miền Tây Nghệ An.

Thời gian tới, Nghệ An sẽ tiếp tục gắn công tác bảo tồn bia Ma Nhai với phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch văn hóa, lịch sử miền Tây Nghệ An, góp phần quảng bá hình ảnh Con Cuông - vùng đất giàu truyền thống và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.

×