Văn hóa làm việc vắt kiệt sức trong ngành trí tuệ nhân tạo

Trang web tuyển dụng của Rilla mang đến một diện mạo vô cùng hào nhoáng. Đây là công ty công nghệ nổi tiếng có trụ sở chính đặt tại trung tâm New York. Giao diện ngập tràn hình ảnh những nhân viên trẻ trung mang đầy nhiệt huyết. Đập vào mắt người xem là hàng loạt khẩu hiệu truyền cảm hứng mạnh mẽ như tốc độ điên cuồng, tò mò vô hạn hay lấy khách hàng làm trung tâm. Phía dưới những dòng chữ rực rỡ ấy là vô số lời hứa hẹn về môi trường làm việc trong mơ với mức đãi ngộ cạnh tranh, bữa ăn miễn phí cùng gói bảo hiểm y tế toàn diện.

Tuy nhiên, ẩn sau bề ngoài hấp dẫn đó là một lời cảnh báo vô cùng đanh thép. Thông báo tuyển dụng ghi rõ ứng viên tuyệt đối không nộp hồ sơ nếu không sẵn sàng làm việc trực tiếp tại văn phòng 70 giờ mỗi tuần. Rilla chuyên phát triển các hệ thống trí tuệ nhân tạo tiên tiến giúp doanh nghiệp theo dõi nhân viên bán hàng. Công ty này đang trở thành ví dụ điển hình cho mô hình làm việc cường độ cao thường được biết tới với tên gọi 996. Thuật ngữ này ám chỉ việc nhân viên phải có mặt tại công sở 12 tiếng mỗi ngày, 6 ngày mỗi tuần.

Nhiều người đánh giá lịch trình làm việc như vậy là một sự bóc lột. Tuy nhiên, ông Will Gao - trưởng bộ phận tăng trưởng của Rilla lại có góc nhìn hoàn toàn khác biệt. Ông cho biết đội ngũ nhân sự không hề cảm thấy áp lực. Vị lãnh đạo này khẳng định công ty luôn tìm kiếm những cá nhân mang tố chất giống hệt các vận động viên Olympic, bị ám ảnh bởi mục tiêu to lớn cùng tham vọng vô hạn. Ông Gao cũng nhấn mạnh công ty không hề áp đặt khuôn khổ giờ giấc cứng nhắc. Nếu một người đang có ý tưởng đột phá, người đó có thể thức làm việc tới hai hoặc ba giờ sáng hôm sau rồi mới đến văn phòng vào lúc giữa trưa.

Văn hóa 996 thực chất bùng nổ tại Trung Quốc cách đây khoảng một thập kỷ. Khi đó, quốc gia tỷ dân nỗ lực vươn lên vị thế dẫn đầu về công nghệ cao. Hàng loạt tập đoàn lớn đều coi việc làm thêm giờ triền miên là động cơ chính duy trì sự tăng trưởng. Mô hình này từng nhận được sự ủng hộ nhiệt liệt từ tỷ phú Jack Ma. Ông từng công khai gọi 996 là một phúc lành lớn lao. Ông lập luận rằng hầu hết những cá nhân kiệt xuất đều làm việc theo mô hình này. Theo ông, sự cống hiến đó xuất phát từ lòng đam mê mãnh liệt với sự nghiệp.

Ông Richard Liu nhà sáng lập tập đoàn bán lẻ JD cũng thể hiện thái độ gay gắt khi tuyên bố những kẻ lười biếng không xứng đáng làm anh em của mình. Những phát ngôn mang tính áp đặt này nhanh chóng vấp phải làn sóng phẫn nộ dữ dội. Người lao động liên tục lên tiếng than phiền về việc doanh nghiệp cố tình phớt lờ luật lao động. Dù bị phản đối, bóng ma 996 vẫn chưa bao giờ thực sự biến mất. Cựu giám đốc truyền thông của Baidu là bà Qu Jing từng lớn tiếng tuyên bố bản thân không phải mẹ của nhân viên. Dù sau đó đã xin lỗi chính thức, bà vẫn phải trả giá bằng việc mất đi chiếc ghế lãnh đạo.

Hệ lụy khôn lường sau những giờ làm việc vắt kiệt sức

Không phải chuyên gia nào cũng đồng tình với quan điểm làm việc nhiều giờ sẽ mang lại hiệu suất cao hơn. Ông Deedy Das, đại diện quỹ đầu tư mạo hiểm Menlo Ventures chỉ ra rằng sai lầm phổ biến nhất của giới khởi nghiệp chính là mù quáng đánh đồng số giờ làm việc với năng suất thực tế. Theo góc nhìn của vị chuyên gia này, mô hình 996 đang gián tiếp đẩy những người đã lập gia đình hoặc nhóm lao động lớn tuổi ra khỏi thị trường. Mặc dù nhóm nhân sự này làm việc ít giờ hơn nhưng hiệu quả đem lại thường vượt trội.

Những lo ngại xoay quanh tác động tàn phá của việc làm việc quá giờ đối với sức khỏe hoàn toàn không phải là chủ đề mới mẻ. Tại Nhật Bản, hiện tượng đột tử do làm việc quá sức thậm chí còn được định danh bằng một thuật ngữ riêng. Một báo cáo phân tích toàn diện được công bố năm 2021 của Tổ chức Y tế Thế giới đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo khẩn cấp. Dữ liệu chỉ ra việc làm việc vượt mức 55 giờ mỗi tuần sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong do các bệnh lý tim mạch hay chứng đột quỵ.

Nhiều nghiên cứu khoa học cũng chứng minh con người chỉ đạt được điểm rơi phong độ tốt nhất ở ngưỡng 40 giờ mỗi tuần. Một khi vượt qua ranh giới này, hiệu quả công việc sẽ bắt đầu lao dốc do cơ thể tích tụ sự mệt mỏi. Đối với giới chủ doanh nghiệp, cống hiến 80 giờ mỗi tuần có thể được xem như lựa chọn cá nhân mang tính đánh bạc với vinh quang. Nhưng một khi mô hình vắt kiệt sức lao động đó bị áp đặt lên hàng ngàn nhân viên vô tội, xã hội cần đặc biệt lưu tâm tới cái giá thảm khốc mà họ phải gánh chịu.

×