"Vẽ lại bản đồ" nông nghiệp Điện Biên: Cà phê Arabica, mắc ca, dứa, chanh leo, dược liệu - "mỏ vàng" hướng đến xuất khẩu

Ngày 18/7, tại tỉnh Điện Biên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn: "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên".

Điện Biên có rất nhiều tiềm năng, lợi thế phát triển nông nghiệp đa giá trị

Tại Diễn đàn, các nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp đều khẳng định, Điện Biên có rất nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển nông nghiệp, nhất là một số cây trồng như cà phê Arabica, mắc ca, dứa, chanh leo, dược liệu...

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu trên, cần phải có một cuộc "cách mạng" trong nông nghiệp ở Điện Biên.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên Lò Văn Cương cho biết, tỉnh có diện tích tự nhiên hơn 950.000 ha, trong đó đất nông, lâm nghiệp chiếm hơn 90%.

Những năm gần đây, tỉnh đã cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững. Trọng tâm là phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chuỗi giá trị nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Trong một số cây trồng chủ lực, Điện Biên đặt mục tiêu mở rộng vùng cà phê Arabica lên 20.000 ha trong những năm tới.

"Điện Biên coi đây là một trong những trụ cột của quá trình chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, gắn chặt với khoa học, chế biến và thị trường xuất khẩu", ông Cương cho hay.

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên chia sẻ, định hướng của tỉnh là không phát triển dàn trải mà tập trung vào một số cây trồng chủ lực có lợi thế cạnh tranh như cà phê Arabica, mắc ca và dứa.

Các vùng sản xuất đều được định hướng phát triển theo quy mô lớn, gắn với doanh nghiệp thu mua và chế biến thay vì sản xuất manh mún như trước.

Hiện, tỉnh có khoảng 12.000 ha mắc ca, đứng thứ hai cả nước sau Lâm Đồng; 8.500 ha cà phê Arabica, đứng thứ ba sau Sơn La và Lâm Đồng; cùng khoảng 1.200 ha dứa.

Riêng năm 2026, Điện Biên đặt mục tiêu phát triển thêm 6.000 ha mắc ca và 6.000 ha cà phê. Tuy nhiên, theo tính toán của địa phương, diện tích cà phê trồng mới có thể đạt tới 8.000 ha, tương đương tổng diện tích mở rộng của nhiều năm trước cộng lại.

Theo ông Cảnh, dư địa để thực hiện mục tiêu này còn rất lớn. Điện Biên hiện có khoảng 300.000 ha đất trống cùng nhiều diện tích trồng lúa, ngô và sắn có thể chuyển đổi sang các cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Nếu xét riêng về quỹ đất có khả năng chuyển đổi, địa phương thuộc nhóm lớn nhất cả nước.

Dưới góc nhìn quản lý, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quý Dương khẳng định: Nếu tận dụng tốt lợi thế về đất đai và tập trung phát triển 4 cây trồng chủ lực (cà phê Arabica, mắc ca, dứa và cây dược liệu), Điện Biên hoàn toàn có thể tạo ra bước chuyển của ngành nông nghiệp tương tự những gì Sơn La đã làm được với cây ăn quả trên đất dốc cách đây khoảng 15 năm.

Theo ông Dương, Điện Biên hoàn toàn có cơ sở để tự tin nếu kiên định với định hướng phát triển các cây trồng có giá trị kinh tế cao và xây dựng được vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Đồng quan điểm, TS Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam cho hay, cà phê Arabica Điện Biên là một điểm sáng nổi bật, có tiềm năng xây dựng sản phẩm đặc sản và nâng cao giá trị. Cùng với đó, cây chè là một lợi thế lớn khi khoảng 70% diện tích là các giống chè chất lượng cao, việc cơ giới hóa trong chăm sóc, đốn, hái đang được đẩy mạnh.

“Điện Biên đang có những lợi thế rất rõ để phát triển nông nghiệp đa giá trị, trong đó cà phê và mắc ca là những sản phẩm giàu tiềm năng”, TS Lê Văn Đức khẳng định.

Ngoài cà phê, chè, các cây trồng như cao su - gắn với vùng biên giới, mắc ca, xoài, chuối, cam, bưởi, cùng các sản phẩm đặc trưng phía Bắc như mận, lê đang mở ra hướng phát triển đa dạng cho nông nghiệp địa phương.

"Vẽ lại bản đồ" nông nghiệp Điện Biên

Để nông nghiệp Điên Biên phát triển theo hướng xanh, bền vững, ông Nguyễn Quý Dương cho rằng, sau khi đã xác định được cây trồng chủ lực, Ban Thường vụ Tỉnh ủy cần phải ban hành một Nghị quyết để làm "đầu kéo".

Ông Dương lấy ví dụ từ cây dứa đang rất phát triển ở Nghệ An. Theo đó, tỉnh này đã xây dựng nhiều chính sách khuyến khích phát triển vùng nguyên liệu gắn với doanh nghiệp chế biến. Trong khi đó, Bắc Giang (nay thuộc Bắc Ninh) là địa phương có nhiều kinh nghiệm trong xây dựng thương hiệu và tổ chức sản xuất nông sản quy mô lớn. Riêng đối với cà phê, Đắk Lắk cho thấy cách kết hợp giữa phát triển sản xuất với quảng bá hình ảnh thông qua các hoạt động xúc tiến và lễ hội chuyên ngành.

Ông Dương cho rằng, việc học hỏi những mô hình thành công không nhằm sao chép nguyên trạng mà để lựa chọn các chính sách phù hợp với điều kiện thực tế của Điện Biên.

Đối với cây cà phê, theo ông Dương, việc mở rộng diện tích cần đi cùng định hướng thị trường. Hiện nay, cà phê Arabica vẫn là phân khúc có nhiều dư địa phát triển do giá trị cao hơn cà phê Robusta. Chính vì vậy, Điện Biên cần đầu tư đúng hướng về giống, chế biến và xây dựng thương hiệu đối với cà phê Arabica.

Trong khi đó, GS.TS Ngô Xuân Bình, Phó Chủ tịch Hội Khoa học và công nghệ lương thực, thực phẩm Việt Nam cho rằng, sản xuất nông nghiệp Điện Biên còn phân tán, nhỏ lẻ, gây hạn chế việc hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn và thu hút đầu tư. Vì vậy, để triển khai định hướng phát triển vùng nguyên liệu tập trung, tỉnh cần xem xét hình thành khu công nghiệp chế biến nông sản.

Theo ông Bình, hiện nay nhiều doanh nghiệp mới chỉ đến địa phương thu mua nguyên liệu, trong khi chi phí vận chuyển nguyên liệu thô đến các nhà máy ở tỉnh khác rất lớn, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản. Việc xây dựng khu chế biến tập trung không chỉ giúp giảm chi phí logistics mà còn tạo môi trường thuận lợi về hạ tầng, thủ tục để thu hút các doanh nghiệp đầu tư lâu dài.

Còn theo ông Đỗ Quang Tùng, Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc, Điện Biên có quỹ đất phù hợp để trồng nhiều loại nông sản để xuất khẩu sang Trung Quốc.

"Điện Biên chủ động kết nối với các nhà phân phối lớn của Trung Quốc thay vì phụ thuộc vào khâu trung gian", ông Tùng nói và cho biết thêm, Điện Biên cần sớm xây dựng danh mục các sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu sang Trung Quốc, trong đó nêu rõ sản lượng, thời vụ thu hoạch và khả năng cung ứng. Đây sẽ là cơ sở để các cơ quan thương vụ giới thiệu với các nhà nhập khẩu, nhà phân phối và nhà đầu tư Trung Quốc.

Ông Lê Đức Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng thành viên Simexco Daklak thì cho rằng, với quy mô chưa đến 20.000 ha cà phê trong những năm tới, Điện Biên phải xây dựng đồng bộ cơ sở dữ liệu vùng trồng, tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

“Nếu làm được điều này, Điện Biên sẽ trở thành tỉnh số hóa ngành cà phê đầu tiên của Việt Nam. Chỉ riêng điều đó cũng đủ tạo nên một thương hiệu rất khác biệt”, ông nhấn mạnh.

×