Nhà Kim dễ dàng diệt Bắc Tống nhưng vì sao lại không thể tiêu diệt Nam Tống?

Năm 1127, biến cố Tĩnh Khang bùng nổ. Kỵ binh nhà Kim tiến xuống phía nam, công phá kinh đô Đông Kinh (Biện Lương) của Bắc Tống. Cung điện từng phồn hoa tráng lệ nhanh chóng sụp đổ trong khói lửa chiến tranh. Hai hoàng đế Tống Huy Tông và Tống Khâm Tông cùng bị bắt giải lên phương bắc. Cùng bị đưa đi còn có hoàng thân quốc thích, văn võ bá quan và các phi tần trong hậu cung. Triều Bắc Tống vì thế đột ngột chấm dứt, trở thành một dấu mốc bi thương trong lịch sử.

Tuy nhiên, điều mà nhà Kim không ngờ tới là, dù Bắc Tống đã diệt vong, huyết mạch hoàng tộc nhà Tống vẫn chưa chấm dứt. Triệu Cấu, con trai thứ chín của Tống Huy Tông, lên ngôi ở miền nam, tái lập triều đình, mở đầu triều Nam Tống.

Điều đáng chú ý là, mặc dù nhà Kim có thể nhanh chóng tiêu diệt Bắc Tống, họ lại không bao giờ có thể tiêu diệt hoàn toàn Nam Tống. Đây không phải là may mắn, mà là kết quả của nhiều yếu tố thực tế tác động cùng lúc.

Nhà Kim tiêu diệt Bắc Tống nhanh đến khó tin

Nhìn lại quá trình nhà Kim đánh bại Bắc Tống, có thể nói tốc độ diễn ra nhanh đến mức khó tin.

Năm 1120, hai nước vẫn còn là đồng minh thông qua Hải Thượng chi minh, cùng hợp sức tiêu diệt nhà Liêu.

Chỉ năm năm sau, vào 1125, nhà Liêu bị tiêu diệt. Quan hệ đồng minh lập tức tan vỡ, mâu thuẫn giữa Kim và Tống nhanh chóng bùng phát. Nhà Kim lập tức chuyển mũi nhọn tấn công sang Bắc Tống.

Chỉ trong vòng hai năm (1125–1127), một triều đại tồn tại hơn một thế kỷ đã sụp đổ.

Đối với nhà Kim, chiến thắng này gần như không gặp phải sự kháng cự đáng kể.

Thậm chí sau khi Bắc Tống diệt vong, nhà Kim còn chưa đủ khả năng trực tiếp quản lý toàn bộ vùng Trung Nguyên rộng lớn, buộc phải dựng nên các chính quyền bù nhìn như Sở giả và Tề giả để duy trì sự thống trị.

Vì sao Nam Tống không bị tiêu diệt?

Sau khi Bắc Tống mất nước, Triệu Cấu dựng nên chính quyền Nam Tống.

So với Bắc Tống, lãnh thổ Nam Tống thu hẹp đáng kể khi mất gần như toàn bộ miền bắc. Trọng tâm quốc gia chuyển hẳn xuống phía nam.

Nếu xét về quân sự cũng như tổng thể quốc lực, Nam Tống đều yếu hơn Bắc Tống.

Theo logic thông thường, nếu nhà Kim có thể dễ dàng tiêu diệt Bắc Tống thì cũng phải đủ sức nghiền nát Nam Tống.

Nhưng lịch sử lại diễn ra hoàn toàn ngược lại.

Nam Tống không những tồn tại lâu dài mà về sau còn liên minh với người Mông Cổ, góp phần đưa nhà Kim đến chỗ diệt vong.

1. Địa hình phía Nam khiến kỵ binh nhà Kim mất ưu thế

Nguyên nhân đầu tiên chính là yếu tố địa lý.

Miền bắc Trung Quốc chủ yếu là đồng bằng rộng lớn, khí hậu khô ráo, rất thích hợp cho các đội kỵ binh cơ động tác chiến.

Trong khi đó, miền nam lại có núi non chằng chịt, sông ngòi dày đặc, khí hậu nóng ẩm và mưa nhiều.

Đây là môi trường cực kỳ bất lợi đối với quân Kim, vốn lấy kỵ binh làm lực lượng chủ lực.

Ưu thế về tốc độ và khả năng xung kích của họ bị hạn chế nghiêm trọng giữa địa hình núi rừng và sông nước.

Bên cạnh đó, khí hậu nóng ẩm của phương nam cũng khiến những binh sĩ người Nữ Chân vốn quen sống ở vùng lạnh phương bắc rất khó thích nghi, làm sức chiến đấu giảm đáng kể.

2. Trọng tâm kinh tế chuyển xuống phía Nam

Một nguyên nhân quan trọng khác là sự thay đổi về trung tâm kinh tế.

Trước thời Tống, trung tâm kinh tế của Trung Quốc chủ yếu nằm ở miền bắc.

Nhưng từ thời Tống trở đi, tình hình dần thay đổi.

Miền nam phát triển nhanh chóng nhờ:

- Điều kiện thủy lợi thuận lợi.

- Nông nghiệp năng suất cao.

- Thương mại và thủ công nghiệp phát triển mạnh.

- Dân số không ngừng tăng lên.

Đặc biệt sau biến cố Tĩnh Khang, lượng lớn dân cư miền bắc di cư xuống phía nam càng thúc đẩy kinh tế Nam Tống phát triển bùng nổ.

Vì vậy, dù diện tích lãnh thổ thu hẹp, Nam Tống vẫn sở hữu nền kinh tế rất mạnh, đủ khả năng nuôi dưỡng một cuộc chiến lâu dài với nhà Kim.

3. Thể chế chính trị ổn định

Hệ thống chính trị của nhà Tống cũng góp phần quan trọng giúp Nam Tống tồn tại.

Triều Tống có mức độ tập quyền cao, quyền lực địa phương bị kiểm soát chặt chẽ, tránh được tình trạng các phiên trấn cát cứ như cuối thời Đường.

Các địa phương phụ thuộc nhiều vào triều đình trung ương.

Khi ngoại xâm xuất hiện, họ càng cần một chính quyền thống nhất để điều phối quân đội, tài chính và hậu cần.

Vì thế, sau khi Bắc Tống sụp đổ, phần lớn địa phương nhanh chóng chấp nhận triều đình mới do Triệu Cấu thành lập nhằm duy trì trật tự.

4. Xã hội vẫn còn tương đối ổn định

Cuối thời Bắc Tống tuy xuất hiện một số cuộc khởi nghĩa nông dân nhưng quy mô không lớn.

Hoàn toàn khác với cảnh chiến tranh loạn lạc cuối đời Đường hay cuối đời Minh.

Điều này cho thấy đời sống xã hội nhìn chung vẫn còn chấp nhận được, đa số người dân chưa hoàn toàn mất niềm tin vào triều đình.

Do đó, khi một thành viên chính thống của hoàng tộc đứng lên khôi phục chính quyền, ông nhanh chóng nhận được sự ủng hộ rộng rãi.

Nam Tống nhờ vậy có thể nhanh chóng thống nhất miền nam và xây dựng chính quyền ổn định.

5. Vai trò của Triệu Cấu

Triệu Cấu là nhân tố quyết định sự ra đời và tồn tại của Nam Tống.

Là con trai thứ chín của Tống Huy Tông, sau biến cố Tĩnh Khang ông trở thành một trong số rất ít thành viên hoàng tộc còn đủ tư cách kế vị.

Điều này giúp việc ông lên ngôi gần như không gặp sự phản đối đáng kể.

Trong bối cảnh không còn ứng cử viên hợp pháp hơn, quan lại và tầng lớp sĩ đại phu đều nhanh chóng thừa nhận tính chính danh của ông.

Ngoài tính chính danh, Triệu Cấu còn thể hiện khả năng điều phối quốc gia.

Chiến tranh không chỉ là chuyện của các tướng lĩnh mà còn là cuộc huy động tổng lực về: Lương thực; Quân đội; Tài chính; Hậu cần.

Chính Triệu Cấu là người điều phối các nguồn lực từ trung ương để hỗ trợ các danh tướng như Nhạc Phi, giúp Nam Tống nhiều lần giành thế chủ động trước quân Kim.

Dĩ nhiên, về sau vì những toan tính chính trị và sự cân bằng quyền lực trong triều, Triệu Cấu đã lựa chọn xử lý Nhạc Phi bằng biện pháp cực đoan, trở thành một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất lịch sử Trung Quốc.

Dẫu vậy, không thể phủ nhận rằng chính khả năng tổ chức của Triệu Cấu đã giúp Nam Tống đứng vững trong giai đoạn đầu đầy nguy hiểm.

6. Nhà Kim cũng dần suy yếu

Một nguyên nhân quan trọng khác là bản thân nhà Kim cũng thay đổi.

Ban đầu, đây là chính quyền do người Nữ Chân xây dựng với đặc trưng quân sự của các dân tộc du mục.

Quân đội của họ nổi tiếng thiện chiến, cơ động và giàu sức chiến đấu.

Nhưng sau khi lần lượt chinh phục nhà Liêu và Bắc Tống, họ nhanh chóng tiếp thu nền văn hóa, thể chế và kinh tế phát triển của Trung Nguyên.

Điều này giúp nâng cao năng lực quản trị quốc gia nhưng đồng thời cũng làm thay đổi cấu trúc xã hội và quân đội.

Trong thời gian dài sống trong hòa bình và cai trị Trung Nguyên, tầng lớp quý tộc nhà Kim ngày càng sung túc.

Quân đội vốn dựa trên chiến tranh liên tục dần trở nên hưởng thụ.

Tinh thần chiến đấu, khả năng cơ động và sức mạnh quân sự đều giảm sút.

Quá trình này khá giống sự suy thoái của nhiều đội quân quý tộc tinh nhuệ trong lịch sử.

7. Áp lực từ sự trỗi dậy của Mông Cổ

Yếu tố quan trọng nhất có lẽ là sự xuất hiện của Mông Cổ.

Năm 1206, Thiết Mộc Chân thống nhất các bộ lạc Mông Cổ và thành lập Đại Mông Cổ.

Sức mạnh trên thảo nguyên nhanh chóng lớn mạnh.

Quan hệ giữa Mông Cổ và nhà Kim luôn căng thẳng.

Nhà Kim buộc phải điều động lượng lớn quân đội lên phòng thủ phía bắc.

Điều đó khiến họ không thể tập trung toàn bộ sức mạnh để tiêu diệt Nam Tống.

Họ rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan:

- Nếu dốc toàn lực đánh Nam Tống thì Mông Cổ sẽ nhân cơ hội đánh xuống phía bắc.

Chính thế giằng co chiến lược này khiến nhà Kim không bao giờ tạo được ưu thế áp đảo trước Nam Tống.

Kết luận

Nhà Kim không thể tiêu diệt Nam Tống không phải vì chỉ một nguyên nhân, mà là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp: Địa hình bất lợi; Trọng tâm kinh tế chuyển xuống phía nam; Hệ thống chính trị ổn định của nhà Tống; Tính chính danh của Triệu Cấu; Khả năng huy động nguồn lực của Nam Tống; Sự suy yếu nội tại của nhà Kim; Và đặc biệt là áp lực ngày càng lớn từ đế quốc Mông Cổ.

Ngay cả đế quốc Mông Cổ, với sức mạnh vượt xa nhà Kim, khi đối đầu Nam Tống cũng phải mất gần nửa thế kỷ mới hoàn thành công cuộc chinh phục.

Huống hồ nhà Kim, khi đó vừa phải điều chỉnh hệ thống cai trị, vừa phải đối mặt với nhiều sức ép trong và ngoài nước.

Dù lãnh thổ không rộng lớn như Bắc Tống, Nam Tống vẫn thể hiện sức sống và khả năng chống chịu đáng kinh ngạc trong hoàn cảnh đầy biến động. Chính sự kết hợp của nhiều yếu tố về địa lý, kinh tế, chính trị và quân sự đã giúp triều đại này tồn tại hơn 150 năm, trở thành một trong những chính quyền có sức bền đáng chú ý nhất trong lịch sử Trung Quốc.

×