Vị hoàng đế nhà Minh cả đời ham mê tửu sắc, nhưng khiến hậu thế phải gật đầu tấm tắc

Vị hoàng đế nhà Minh cả đời ham mê tửu sắc, nhưng khiến hậu thế phải gật đầu tấm tắc

Ông là vị hoàng đế béo nhất trong lịch sử nhà Minh, béo đến mức đi lại phải có hai thái giám dìu, thỉnh thoảng còn bị ngã. Cha ông là Minh Thành Tổ Chu Đệ chê ông nhu nhược, hai em trai nhiều lần tìm cách hãm hại, còn các đại thần thì thẳng thừng khuyên ông phải "tiết chế dục vọng". Có lần ông tức giận đến mức suýt sai người đánh chết vị đại thần dám can gián mình.

Thế nhưng, chính người từng bị chế giễu là "kẻ vô dụng" ấy lại chỉ mất mười tháng trị vì để xoay chuyển cục diện chính trị đầy rối ren cuối thời Vĩnh Lạc, đồng thời cùng con trai mở ra thời kỳ "Nhân Tuyên chi trị" – một giai đoạn thịnh trị được đánh giá sánh ngang với "Văn Cảnh chi trị" của nhà Hán.

Năm Hồng Vũ thứ 11 (1378), Chu Cao Sí chào đời tại Nam Kinh. Cha ông là Yên vương Chu Đệ, mẹ là trưởng nữ của danh tướng khai quốc Từ Đạt. Với xuất thân như vậy, đáng lẽ ông phải là người được yêu chiều nhất. Nhưng sự thật lại hoàn toàn trái ngược.

Chu Cao Sí là người con mà Chu Đệ ít yêu thích nhất. Lý do rất đơn giản: ông quá béo và không thích luyện võ.

Trong hoàng tộc nhà Minh, nơi cưỡi ngựa bắn cung được coi là chuẩn mực của nam nhi, các hoàng tử cùng trang lứa đều giỏi võ nghệ. Riêng Chu Cao Sí lại say mê kinh điển Nho giáo, suốt ngày ôm sách. Điều khiến Chu Đệ càng thất vọng hơn là thân hình ông ngày càng đồ sộ, đi lại phải có hai nội thị đỡ hai bên, chỉ sơ ý là ngã. Đối với một vị hoàng đế cả đời chinh chiến như Chu Đệ, người con trưởng như vậy chẳng khác nào nỗi hổ thẹn.

Ngược lại, ông đặc biệt yêu quý người con thứ Chu Cao Hú và con thứ ba Chu Cao Toại. Hai người này đều dũng mãnh, thiện chiến, nhất là Chu Cao Hú, người nhiều lần lập công lớn trong cuộc chiến Tĩnh Nan. Có lần Chu Đệ vỗ vai Chu Cao Hú và nói:

"Hãy cố gắng lên, Thế tử nhiều bệnh tật”.

Hàm ý của câu nói ấy rất rõ ràng: người anh cả sức khỏe yếu, ngôi Thái tử sau này chưa chắc đã thuộc về ông.

Thế nhưng, Chu Cao Sí lại có một ưu điểm mà ngay cả Chu Đệ cũng phải thừa nhận: ông cực kỳ thông minh và có thiên bẩm về chính trị.

Khi Chu Nguyên Chương còn sống, ông từng trực tiếp khảo nghiệm người cháu này. Có lần sai Chu Cao Sí sáng sớm đi duyệt binh, trở về ông thưa: "Trời quá lạnh, nên để binh sĩ ăn sáng xong rồi hãy kiểm duyệt”.

Lần khác, ông được giao xem xét một chồng tấu chương. Chu Cao Sí nhanh chóng phân loại rõ việc quân sự và việc dân sự rồi trình bày rành mạch. Chu Nguyên Chương lập tức nhận xét: "Đứa trẻ này có tư chất của một bậc quân vương"

Năm Hồng Vũ thứ 28 (1395), Chu Cao Sí được lập làm Thế tử của Yên vương.

Điều khiến tất cả phải nhìn ông bằng con mắt khác lại chính là trận phòng thủ Bắc Bình nổi tiếng năm Kiến Văn thứ nhất (1399).

Sau khi Chu Đệ phát động cuộc chiến Tĩnh Nan, ông đem chủ lực lên phía bắc liên kết với Ninh vương, gần như để trống thành Bắc Bình. Người được giao trấn giữ chỉ có Chu Cao Sí cùng khoảng một vạn quân già yếu.

Trong khi đó, tướng Lý Cảnh Long của triều Kiến Văn dẫn tới năm mươi vạn quân bao vây thành.

Một vạn chống năm mươi vạn – chênh lệch lực lượng lên tới 1:50, chẳng khác nào trận Hồng Đô năm xưa của Chu Văn Chính chống Trần Hữu Lượng.

Nếu là người khác, có lẽ đã đầu hàng hoặc bỏ chạy. Nhưng Chu Cao Sí đã làm ba việc.

Thứ nhất, nghe theo lời khuyên của mưu sĩ Diêu Quảng Hiếu, cố thủ trong thành, tận dụng tường thành kiên cố để tiêu hao quân địch.

Thứ hai, ông đích thân lên thành chỉ huy, thậm chí còn đưa con trai mới sinh là Chu Chiêm Cơ ra trước cổng thành để khích lệ sĩ khí.

Thứ ba, lợi dụng mùa đông phương Bắc giá rét, ông sai quân đổ nước ngoài thành tạo thành lớp băng trơn khiến quân công thành không thể tiếp cận.

Lý Cảnh Long bao vây suốt một tháng vẫn không thể hạ nổi Bắc Bình.

Sau khi thu phục được quân của Ninh vương, Chu Đệ quay về giải vây và đánh tan quân Kiến Văn trong trận Trịnh Thôn Bá.

Chính trận phòng thủ Bắc Bình đã cứu toàn bộ sự nghiệp của Chu Đệ. Nếu Bắc Bình thất thủ, dù có thu phục được quân Ninh vương thì ông cũng không còn căn cứ để xoay chuyển cục diện.

Đó cũng là lý do Chu Đệ tuy không thích con trưởng nhưng chưa bao giờ dám dễ dàng phế bỏ ngôi Thái tử của ông.

Từ đó, Chu Cao Sí chứng minh một điều: Ông có thể không giỏi đánh trận, nhưng giữ cơ nghiệp thì thuộc hàng xuất sắc.

Nếu trận Bắc Bình giúp Chu Cao Sí khẳng định năng lực thì hai mươi năm làm Thái tử lại là quãng thời gian khổ sở nhất cuộc đời ông.

Năm Vĩnh Lạc thứ hai (1404), Chu Đệ chính thức lập ông làm Hoàng thái tử. Nhưng ngôi Thái tử ấy vô cùng chông gai.

Trong suốt 22 năm trị vì, Chu Đệ năm lần thân chinh phương Bắc, mỗi lần đều giao cho Chu Cao Sí giám quốc. Bề ngoài đây là sự tín nhiệm. Thực chất lại là một phép thử đầy nguy hiểm. Nếu giám quốc tốt, công lao thuộc về hoàng đế. Nếu xảy ra sai sót, mọi trách nhiệm đều đổ lên đầu Thái tử.

Trong khi đó, Chu Cao Hú luôn tìm mọi cách hạ bệ anh trai. Dựa vào công lao trong cuộc chiến Tĩnh Nan, ông nhiều lần bôi nhọ Chu Cao Sí trước mặt Chu Đệ, thậm chí còn tự ví mình với Đường Thái Tông Lý Thế Dân, ngụ ý Chu Cao Sí chẳng khác nào Lý Kiến Thành.

Điều đáng nói là Chu Đệ không những không trừng phạt Chu Cao Hú mà còn nhiều lần dao động ý định đổi Thái tử.

Trong thời Vĩnh Lạc, Chu Cao Sí ít nhất ba lần suýt bị phế. Một lần vì đón giá chậm. Một lần vì bị vu là chuyên quyền. Một lần khác, em trai Chu Cao Toại còn âm mưu làm giả di chiếu để cướp ngôi. Sau khi sự việc bại lộ, chính Chu Cao Sí lại đứng ra xin tha cho em.

Hai mươi năm làm Thái tử, có lẽ hiếm ai trong lịch sử Trung Hoa phải chịu nhiều hiểm nguy như ông. Điều giúp ông sống sót chỉ có hai chữ: Nhẫn nhịn.

Ông không tranh, không cãi, không phản kích. Cha trách mắng thì nhận lỗi. Em vu khống thì im lặng. Thuộc hạ bị giết, ông chỉ âm thầm ghi nhớ, đợi đến khi lên ngôi mới lần lượt minh oan. Đó không phải là sự nhu nhược, mà là một sự tỉnh táo hiếm có.

Tháng 7 năm Vĩnh Lạc thứ 22 (1424), Chu Đệ qua đời trên đường trở về sau lần Bắc chinh thứ năm. Chu Cao Sí nhanh chóng ổn định triều cục, lên ngôi Hoàng đế, đổi niên hiệu thành Hồng Hy. Lúc ấy ông đã 46 tuổi.

Từ khi được lập làm Thế tử năm 18 tuổi đến lúc đăng cơ, ông đã chờ đợi suốt 28 năm. Đời tư nhiều tranh cãi, nhưng công lao trị quốc thì không thể phủ nhận Ngay sau khi lên ngôi, Chu Cao Sí bắt tay vào chỉnh đốn đất nước.

Cuối thời Vĩnh Lạc, nhà Minh tuy bề ngoài hùng mạnh nhưng quốc khố gần như cạn kiệt vì năm lần Bắc chinh, xây dựng Bắc Kinh, đào Đại Vận Hà và các chuyến hạ Tây Dương của Trịnh Hòa.

Ông nhanh chóng thực hiện hàng loạt cải cách.

Về chính trị, ông minh oan cho nhiều người bị hại thời Vĩnh Lạc, trọng dụng nhóm "Tam Dương" gồm Dương Sĩ Kỳ, Dương Vinh và Dương Phổ, đặt nền móng cho chế độ Nội các sau này.

Về kinh tế, ông giảm thuế, dừng nhiều công trình tốn kém và chấm dứt các chuyến hạ Tây Dương để tập trung phục hồi quốc lực.

Về quân sự, ông từ bỏ chính sách liên tục chinh phạt của cha, chuyển sang củng cố biên phòng.

Chính sử nhà Minh nhận xét: "Điều thiện ông làm nhiều đến mức không thể ghi hết”.

Nhiều sử gia cho rằng nếu Chu Cao Sí không tiến hành cuộc cải cách trong mười tháng ấy thì sẽ không có thời kỳ Nhân Tuyên chi trị sau này dưới thời con trai Chu Chiêm Cơ. Tuy nhiên, đời tư của ông vẫn gây nhiều tranh luận.

Một số ghi chép dã sử cho rằng ông ham mê nữ sắc, thậm chí chết vì "âm chứng". Có lần đại thần Lý Thời Miễn dâng sớ khuyên ông tiết chế dục vọng, khiến ông nổi giận, sai đánh vị đại thần này gần chết.

Song cần nhấn mạnh rằng những ghi chép này chủ yếu xuất hiện trong dã sử và các ghi chép tư nhân ra đời hàng chục năm sau. Minh Thực lục và Minh sử hoàn toàn không xác nhận điều đó.

Nguyên nhân cái chết của Chu Cao Sí đến nay vẫn còn gây tranh cãi. Có người cho rằng do béo phì dẫn tới bệnh tim mạch, có người cho rằng ông lao lực sau nhiều năm giám quốc rồi trị vì.

Ngày 29 tháng 5 năm Hồng Hy thứ nhất (1425), Chu Cao Sí qua đời tại điện Khâm An, hưởng dương 48 tuổi. Ông chỉ trị vì 10 tháng, nhưng đã giám quốc suốt 20 năm. Cuộc đời Chu Cao Sí là minh chứng cho một điều: Lịch sử không đánh giá anh hùng bằng vóc dáng hay thời gian trị vì.

Người đàn ông béo phì, cả đời bị cha chê trách ấy đã dùng hai mươi tám năm nhẫn nhịn để giữ vững ngôi Thái tử, rồi dùng mười tháng ngắn ngủi để cứu vãn một đế quốc đang kiệt quệ. Như Minh sử từng nhận xét: "Nếu trời cho ông thêm thời gian, thành tựu của ông hoàn toàn có thể sánh với thời Văn Cảnh của nhà Hán”.

Chu Cao Sí đã chứng minh rằng, người gánh vác được thiên hạ chưa chắc là người mạnh mẽ nhất, nhưng nhất định phải là người biết nhẫn nhịn và tỉnh táo nhất.

×