Vi phạm đất đai, xây dựng, môi trường: Thời hiệu xử phạt kéo dài bao lâu?

Những lĩnh vực nào có thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính kéo dài 2 năm?

Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng sau một hoặc hai năm kể từ khi thực hiện hành vi vi phạm thì cơ quan chức năng sẽ không còn quyền xử phạt. Tuy nhiên, quy định của pháp luật hiện hành không áp dụng chung một mốc thời gian cho tất cả các lĩnh vực.

Trao đổi với Dân Việt, Luật sư Hoàng Anh Sơn - Đoàn Luật sư TP.HCM cho biết, Điều 6 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 88/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026), quy định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính được phân chia theo từng nhóm lĩnh vực.

Theo đó, phần lớn các hành vi vi phạm hành chính có thời hiệu xử phạt là 1 năm kể từ ngày hành vi vi phạm được thực hiện.

Tuy nhiên, khoản 1 Điều 6 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định nhiều lĩnh vực đặc thù có thời hiệu xử phạt lên tới 2 năm, trong đó có các lĩnh vực được người dân đặc biệt quan tâm như:

Đất đai; Xây dựng; Bảo vệ môi trường; Khoáng sản; Tài nguyên nước; Điều tra, quy hoạch, thăm dò, khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên; Kinh doanh bất động sản; Quản lý, phát triển nhà ở; Quản lý sử dụng nhà và công sở; Hoạt động đầu tư; Quản lý rừng, lâm sản; Thuế, phí, lệ phí; Chứng khoán; Sở hữu trí tuệ;

Đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và nhiều lĩnh vực khác theo quy định của pháp luật.

Luật sư Hoàng Anh Sơn phân tích, việc kéo dài thời hiệu xử phạt lên 2 năm xuất phát từ đặc thù của các lĩnh vực này. Nhiều hành vi vi phạm rất khó phát hiện ngay hoặc chỉ được phát hiện thông qua thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc rà soát hồ sơ sau một thời gian dài.

Chẳng hạn, hành vi xây dựng công trình không phép, lấn chiếm đất công, tự ý chuyển mục đích sử dụng đất, san lấp ao hồ, xả chất thải gây ô nhiễm môi trường... có thể tồn tại trong thời gian dài trước khi được cơ quan chức năng phát hiện. Do đó, việc áp dụng thời hiệu xử phạt dài hơn nhằm bảo đảm tính răn đe, tránh tình trạng cố tình kéo dài thời gian để "né" xử phạt.

Luật sư cũng lưu ý, ngoài việc bị xử phạt tiền, người vi phạm còn có thể phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật chuyên ngành, như buộc khôi phục lại hiện trạng ban đầu, buộc tháo dỡ công trình vi phạm, buộc trả lại đất đã lấn chiếm, buộc xử lý chất thải hoặc thực hiện các nghĩa vụ khác theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Cố tình trốn tránh, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính được tính lại thế nào?

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn, nhiều người cho rằng chỉ cần “trốn” đủ 2 năm thì sẽ không còn bị xử phạt. Tuy nhiên, cách hiểu này không đúng với quy định hiện hành.

Khoản 2 Điều 6 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định, trường hợp cá nhân hoặc tổ chức cố tình trốn tránh, cản trở việc xử phạt thì thời hiệu xử phạt sẽ được tính lại kể từ thời điểm hành vi trốn tránh hoặc cản trở chấm dứt.

Điều này đồng nghĩa, nếu trong thời gian cơ quan chức năng đang xác minh vụ việc, người vi phạm cố tình che giấu hành vi, bỏ trốn, không chấp hành yêu cầu làm việc hoặc có hành vi cản trở hoạt động kiểm tra, thanh tra thì khoảng thời gian đó sẽ không được tính vào thời hiệu xử phạt.

Luật sư Hoàng Anh Sơn cho biết, quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng quy định về thời hiệu để kéo dài thời gian, gây khó khăn cho cơ quan quản lý nhà nước và trốn tránh trách nhiệm pháp lý.

Bên cạnh đó, Luật số 88/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung nhiều quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính theo hướng nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bổ sung cơ chế cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt, tăng cường ứng dụng dữ liệu điện tử trong quá trình lập biên bản, xác minh và tổ chức thi hành quyết định xử phạt.

Đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực đất đai, xây dựng, môi trường, việc phát hiện vi phạm hiện nay không chỉ thông qua kiểm tra trực tiếp mà còn được hỗ trợ bởi hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai, ảnh viễn thám, camera giám sát, phản ánh của người dân và các nền tảng số. Vì vậy, khả năng phát hiện hành vi vi phạm sau một thời gian dài ngày càng cao.

Ngoài quy định về thời hiệu tại Luật Xử lý vi phạm hành chính, khi xác định mức xử phạt cụ thể đối với từng hành vi trong lĩnh vực an ninh mạng, bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử, cơ quan có thẩm quyền còn áp dụng Nghị định số 174/2026/NĐ-CP cùng các nghị định xử phạt chuyên ngành tương ứng đối với đất đai, xây dựng, bảo vệ môi trường và các lĩnh vực liên quan.

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn, người dân không nên chủ quan cho rằng “để lâu sẽ hết bị xử phạt”. Thay vào đó, khi phát hiện hành vi vi phạm của mình, cá nhân, tổ chức nên chủ động chấm dứt vi phạm, hợp tác với cơ quan chức năng và thực hiện đầy đủ các yêu cầu khắc phục hậu quả. Đây không chỉ là nghĩa vụ theo quy định của pháp luật mà còn là yếu tố được xem xét trong quá trình xử lý, góp phần hạn chế những hậu quả pháp lý phát sinh về sau.

×