Vì sao các trọng tài không ngắt còi ngay khi phát hiện việt vị?

Vì sao các trọng tài không ngắt còi ngay khi phát hiện việt vị?

Theo Luật 11 của Luật Bóng đá do IFAB (International Football Association Board) ban hành và được FIFA áp dụng, việt vị (offside) được hiểu như sau:

Một cầu thủ ở vị trí việt vị nếu, tại thời điểm đồng đội chạm hoặc chuyền bóng, có bất kỳ phần nào của đầu, thân hoặc chân ở phần sân đối phương, và phần cơ thể đó gần đường biên ngang khung thành đối phương hơn cả bóng và cầu thủ phòng ngự áp chót (thường là hậu vệ cuối cùng, nhưng không nhất thiết là thủ môn). Tay và cánh tay không được tính khi xác định việt vị.

Cầu thủ chỉ bị phạt nếu, khi đang ở vị trí việt vị, họ tham gia tích cực vào pha bóng bằng một trong các cách sau: Can thiệp vào pha bóng: chạm hoặc chơi bóng do đồng đội chuyền. Can thiệp vào đối phương: cản trở tầm nhìn của thủ môn, tranh chấp bóng, gây ảnh hưởng đến khả năng chơi bóng của đối phương. Được hưởng lợi từ vị trí việt vị: nhận bóng bật ra từ cột dọc, xà ngang hoặc sau một pha cản phá (save) của đối phương.

Một cầu thủ không thể bị việt vị nếu nhận bóng trực tiếp từ: Quả phát bóng (goal kick). Quả ném biên. Quả phạt góc. Ngoài ra, nếu cầu thủ nhận bóng từ một pha chủ động chơi bóng của đối phương (deliberate play), thì thông thường cũng không bị coi là việt vị. Tuy nhiên, nếu bóng chỉ bật ra hoặc bị cản phá (save) thì vẫn có thể bị thổi việt vị.

Do vậy, trọng tài biên sẽ căng cờ báo hiệu, trọng tài chính sẽ cắt còi dừng trận đấu và cho đội phòng thủ được hưởng quả đá phạt khi phát hiện cầu thủ tấn công rơi vào thế việt vị tại điểm cầu thủ tấn công rơi vào thế việt vị. Vấn đề là gần đây, các trọng tài thường chỉ căng cờ bào việt vị khi kết thúc tình huống, đôi khi là qua rất nhiều đường bóng. Tại sao trọng tài không cắt còi ngay mà lại để các cầu thủ tiếp tục đuổi theo bóng, tiếp tục các tranh chấp, rất mất sức và mất thời gian?

Việc trợ lý trọng tài không phất cờ ngay mà chờ tình huống kết thúc không phải là thay đổi bản thân Luật việt vị (Luật 11), mà là thay đổi trong hướng dẫn điều hành trận đấu, gắn liền với sự xuất hiện của VAR. Trước khi có VAR (trước khoảng 2018 ở các giải lớn), nếu trợ lý trọng tài tin chắc có việt vị thì thường phất cờ ngay để dừng trận đấu. Từ khi VAR được áp dụng rộng rãi (đặc biệt từ FIFA World Cup 2018), IFAB hướng dẫn các trợ lý trọng tài sử dụng kỹ thuật "wait and see" (chờ và quan sát) trong những tình huống việt vị sít sao.

Đến Luật bóng đá 2020/21, hướng dẫn này được ghi rõ trong Nghị định thư VAR (VAR Protocol): Nếu có một cơ hội ghi bàn rõ ràng và tình huống việt vị không quá rõ ràng, trợ lý trọng tài không nên phất cờ ngay. Họ sẽ đợi pha bóng kết thúc (ví dụ: bóng vào lưới, thủ môn bắt được bóng, bóng ra ngoài hoặc hậu vệ phá bóng dứt khoát). Sau đó mới phất cờ để nếu cần, VAR có thể kiểm tra chính xác bằng các đường kẻ việt vị.

Lý do là giả sử trợ lý trọng tài phất cờ ngay, trọng tài chính thổi còi và dừng trận đấu. Nếu xem VAR sau đó phát hiện thực ra không việt vị, thì pha bóng đã bị dừng, đội tấn công mất cơ hội ghi bàn và trọng tài không thể cho đá lại tình huống đó.

Ngược lại, nếu để tình huống diễn ra hết như chúng ta đang thấy, thì tình huống VAR kết luận không việt vị, bàn thắng sẽ được công nhận, còn nếu việt vị thì hủy bàn thắng.

Cách làm này giúp không để các sai sót làm mất cơ hội ghi bàn hợp lệ của các đội bóng. Tuy nhiên, chúng ta vẫn thỉnh thoảng thấy các trọng tài vẫn phất cờ dừng trận đấu ngay khi phát hiện việt vị. Đó là do trợ lý trọng tài thấy việt vị quá rõ ràng, họ vẫn được phép phất cờ ngay để tránh kéo dài tình huống không cần thiết. Chỉ những pha rất sít sao hoặc khó xác định mới áp dụng nguyên tắc trì hoãn.

Tóm lại, đây là một thay đổi về quy trình điều hành của trọng tài, xuất hiện khi công nghệ VAR đước áp dụng để hỗ trợ trọng tài, được áp dụng ở các giải đấu lớn từ năm 2018 và được IFAB chính thức chuẩn hóa trong Nghị định thư VAR của Luật bóng đá 2020/21.

×