Vì sao Chu Nguyên Chương kiên quyết không truyền ngôi cho Chu Đệ?

Vì sao Chu Nguyên Chương kiên quyết không truyền ngôi cho Chu Đệ?

Năm Hồng Vũ thứ 31, một vị hoàng đế già nằm trên long sàng, dùng chút sức lực cuối cùng để trao ngôi báu cho người cháu nội. Người con trai thứ tư của ông lúc ấy đang ở Bắc Bình, cách kinh thành hàng trăm dặm, chứng kiến tất cả. Người con ấy chính là Chu Đệ – văn võ song toàn, chiến công hiển hách. Còn người cháu được chọn là Chu Doãn Văn, mới 21 tuổi, chưa từng trải qua chiến trận.

Vì sao Chu Nguyên Chương lại lựa chọn như vậy? Đằng sau quyết định ấy là một trong những mâu thuẫn sâu sắc nhất của cả đế quốc Đại Minh.

Thái tử qua đời, cả vương triều nhà Minh rơi vào khủng hoảng

Năm Hồng Vũ thứ 25 (1392), cái chết của Thái tử Chu Tiêu đã làm thay đổi hoàn toàn vận mệnh nhà Minh. Chu Tiêu mất khi mới 38 tuổi. Đây không phải sự ra đi của một vị thái tử bình thường. Ông là người kế vị được Chu Nguyên Chương dày công bồi dưỡng từ trước khi lập quốc, là trung tâm của toàn bộ hệ thống chính trị, đồng thời cũng là người mà hầu hết các công thần khai quốc đều trung thành.

Trong 25 năm trị vì, Chu Nguyên Chương đã dành hơn một nửa thời gian để chuẩn bị cho ngày Chu Tiêu lên ngôi. Chu Tiêu làm thái tử suốt 25 năm nhưng không chỉ mang danh nghĩa. Từ năm Hồng Vũ thứ 10, Chu Nguyên Chương quy định mọi việc triều chính trước hết đều phải do thái tử xử lý rồi mới tấu lên hoàng đế. Điều đó đồng nghĩa với việc Chu Tiêu đã trực tiếp điều hành chính sự suốt khoảng 15 năm.

Nhiều quan lại trong triều thậm chí quen biết Chu Tiêu còn lâu hơn cả Chu Nguyên Chương. Những công thần lớn nhất như Lý Thiện Trường, Từ Đạt, Thường Ngộ Xuân đều lần lượt đảm nhiệm chức vụ thầy dạy hoặc cố vấn của thái tử.

Chu Nguyên Chương đã gắn những vị tướng mạnh nhất với người kế vị. Đó là một sự bố trí đầy tính toán.

Xuất thân từ tầng lớp bình dân, ông hiểu rất rõ rằng ngai vàng không phải muốn trao cho ai thì trao. Muốn người kế vị ngồi vững trên ngai vàng thì phải chuẩn bị sẵn bộ máy, nhân sự và loại bỏ mọi đối thủ tiềm tàng. Nhưng tất cả những gì ông xây dựng đã sụp đổ khi Chu Tiêu đột ngột qua đời.

Sau chuyến tuần sát Thiểm Tây trở về, Chu Tiêu lâm bệnh nặng rồi mất không lâu sau đó. Trung tâm của cả hệ thống quyền lực bỗng chốc biến mất.

Lúc ấy Chu Nguyên Chương đã 64 tuổi. Ông hiểu thời gian của mình không còn nhiều. Thái tử đã mất nhưng ngai vàng vẫn phải có người kế vị. Câu hỏi ấy khiến ông trăn trở còn nhiều hơn cả nỗi đau mất con.

Những người con còn lại đều có vấn đề

Thoạt nhìn, Chu Nguyên Chương vẫn còn hơn hai mươi người con trai để lựa chọn. Nhưng trên thực tế, hầu như ai cũng tồn tại những nhược điểm chí mạng.

Người con thứ hai là Tần vương Chu Sảng. Thuở nhỏ ông khá thông minh và được phụ hoàng yêu quý. Nhưng sau khi ra trấn thủ phiên quốc, Chu Sảng trở nên ngang ngược. Ông cho xây dựng cung điện xa hoa khiến dân chúng khổ cực. Sau khi bị Chu Nguyên Chương quở trách, thay vì sửa đổi, ông lại chuyển sang tuyển thêm rất nhiều phi tần.

Trong một lần được lệnh đi bình định các bộ tộc thiểu số, Chu Sảng còn bắt phụ nữ của đối phương mang về làm thiếp, khiến Chu Nguyên Chương vô cùng tức giận. Chỉ nhờ Chu Tiêu cầu xin mà ông mới không bị phế. Một người như vậy đương nhiên không thể kế vị.

Người con thứ ba là Tấn vương Chu Cương. Ông đẹp trai, thông minh, giỏi cầm quân nhưng lại nổi tiếng tàn bạo. Ngay trên đường tới đất phong, chỉ vì đầu bếp mắc lỗi nhỏ mà Chu Cương cho đánh đập dã man.

Chu Nguyên Chương phải viết thư cảnh cáo, nhắc nhở rằng đối xử quá hà khắc với người hầu sẽ dễ chuốc lấy họa bị đầu độc. Thế nhưng Chu Cương không thay đổi. Sau khi đến phiên quốc, ông thường xuyên dùng cực hình với dân thường, thậm chí lấy đó làm thú vui.

Chu Nguyên Chương từng nổi giận tuyên bố sẽ phế tước vương của ông. Một lần nữa, Chu Tiêu lại đứng ra cầu tình. Một người nhiều lần phải nhờ anh trai cứu mới giữ được tước vị thì càng không thể trở thành hoàng đế.

Chu Đệ – quá xuất sắc nên lại không được chọn

Vấn đề của Chu Đệ không nằm ở chỗ ông kém cỏi. Ngược lại, chính vì ông quá xuất sắc nên Chu Nguyên Chương càng không thể truyền ngôi. Ngay từ nhỏ, Chu Đệ đã nổi bật trong các hoàng tử. Ông học quân sự giỏi nhất, văn chương cũng không hề thua kém.

Chu Nguyên Chương rất yêu quý người con này. Ông còn đích thân tác thành hôn sự giữa Chu Đệ và Từ Diệu Vân, con gái danh tướng Từ Đạt. Sau khi đến Bắc Bình trấn thủ, Chu Đệ liên tục lập chiến công. Ông nhiều lần đánh bại quân Bắc Nguyên, bắt sống tướng Nãi Nhi Bất Hoa, được phụ hoàng nhiều lần gửi thư khen ngợi. Nhưng chính những thành tích ấy lại khiến ông mất cơ hội kế vị. Các nhà sử học cho rằng có ít nhất bốn nguyên nhân.

Thứ nhất: Theo chế độ tông pháp, Chu Đệ không có tư cách

Khi Chu Nguyên Chương quyết định người kế vị vào năm 1392, Chu Sảng và Chu Cương đều vẫn còn sống. Theo nguyên tắc đích trưởng kế thừa, Chu Đệ xếp sau hai người anh này. Ngay cả tư cách cạnh tranh ông cũng không có.

Đến khi hai người anh lần lượt qua đời thì Chu Doãn Văn đã được lập làm Hoàng thái tôn nhiều năm. Chu Nguyên Chương cũng chỉ còn sống thêm vài tháng. Không còn thời gian để thay đổi toàn bộ sự sắp xếp.

Thứ hai: Thân thế của Chu Đệ vẫn còn nhiều tranh cãi

Chu Đệ cả đời khẳng định mình là con của Mã Hoàng hậu. Tuy nhiên nhiều sử gia hiện đại cho rằng mẹ ruột của ông có thể là Cống phi chứ không phải Mã Hoàng hậu. Nếu đúng như vậy, địa vị của Chu Đệ trong hệ thống tông pháp sẽ thấp hơn nhiều so với những người anh được công nhận là con chính thất.

Thứ ba: Chu Đệ thiếu thế lực trong triều

Chu Đệ quanh năm trấn thủ Bắc Bình. Ông rất ít quan hệ với quan lại tại Nam Kinh. Trong khi đó, Chu Tiêu đã làm thái tử suốt 25 năm. Toàn bộ phe cánh Đông cung đều tự nhiên ủng hộ Chu Doãn Văn – con trai của Chu Tiêu. Ngay cả đại thần Lưu Tam Ngô cũng từng khuyên Chu Nguyên Chương rằng: "Hoàng tôn kế thừa dòng đích, đó là đúng lễ”. Gần như không có đại thần nào công khai ủng hộ Chu Đệ.

Thứ tư: Chu Đệ quá giỏi đánh trận

Đây mới là nguyên nhân quan trọng nhất. Chu Nguyên Chương chinh chiến cả đời. Đến cuối đời, điều ông mong muốn nhất không phải mở rộng lãnh thổ mà là ổn định đất nước. Ông hy vọng người kế vị sẽ là một vị quân vương nhân hậu, dùng đức trị quốc. Chu Tiêu chính là mẫu người như vậy.

Còn Chu Đệ thì khác. Ông sinh ra để chiến đấu. Tư duy của ông là tiến công, mở rộng và chinh phục. Nếu Chu Đệ làm hoàng đế, toàn bộ chiến lược mà Chu Nguyên Chương chuẩn bị suốt mấy chục năm sẽ bị đảo lộn.

Vì sao cuối cùng lại chọn Chu Doãn Văn?

Chu Nguyên Chương không chọn Chu Doãn Văn vì người cháu này xuất sắc nhất. Ông chọn vì đó là phương án an toàn nhất. Nếu chọn một người con trai, các hoàng tử còn lại chắc chắn sẽ không phục. Nhưng nếu lập cháu nội của thái tử Chu Tiêu thì vẫn có thể dựa vào uy tín của người con cả để trấn an toàn bộ hoàng tộc. Hơn nữa, toàn bộ bộ máy Đông cung vốn đã quen phục vụ Chu Tiêu cũng sẽ tự nhiên chuyển sang ủng hộ Chu Doãn Văn.

Chu Nguyên Chương còn tiến hành hàng loạt cuộc thanh trừng lớn như vụ Hồ Duy Dung, Lam Ngọc, tiêu diệt những thế lực có thể uy hiếp ngai vàng sau này. Ông tin rằng mình đã dọn sạch mọi chướng ngại cho cháu. Nhưng ông đã tính sai hai điều. Một là đánh giá thấp tham vọng và năng lực của Chu Đệ. Hai là đánh giá quá cao khả năng của Chu Doãn Văn.

Tĩnh Nan chi biến gần như không thể tránh khỏi

Sau khi Chu Nguyên Chương mất năm 1398, Chu Doãn Văn lên ngôi. Chỉ một năm sau, ông bắt đầu chính sách giảm quyền các phiên vương. Liên tiếp nhiều thân vương bị phế bỏ. Chu Đệ hiểu rằng mình sẽ là mục tiêu tiếp theo.

Năm 1399, ông phát động Tĩnh Nan chi biến, lấy danh nghĩa "thanh quân trắc" để khởi binh. Sau bốn năm chiến tranh, Chu Đệ đánh vào Nam Kinh, lật đổ cháu mình và lên ngôi, tức Minh Thành Tổ.

Kết luận

Các nhà sử học cho rằng Chu Nguyên Chương không truyền ngôi cho Chu Đệ không phải vì không yêu quý hay không tin tưởng người con này. Ngược lại, ông hiểu rõ Chu Đệ tài năng đến mức nào. Chính vì vậy, Chu Đệ càng không phù hợp với toàn bộ kế hoạch kế vị mà ông đã xây dựng suốt nhiều thập kỷ.

Xét trong hoàn cảnh lúc bấy giờ, việc lập Chu Doãn Văn là lựa chọn hợp lý nhất để duy trì tính chính thống và sự ổn định của triều đình.

Sai lầm lớn nhất của Chu Nguyên Chương có lẽ không nằm ở việc chọn ai kế vị, mà ở việc vẫn duy trì chế độ phiên vương nắm binh quyền. Chừng nào các thân vương còn sở hữu quân đội và quyền lực lớn trong tay, xung đột giữa hoàng quyền và phiên quyền sớm muộn cũng sẽ bùng nổ.

Lịch sử cuối cùng chứng minh rằng, dù Chu Nguyên Chương đã tính toán rất nhiều, ông vẫn không thể kiểm soát được cục diện sau khi qua đời. Chỉ bốn năm sau ngày ông mất, toàn bộ kế hoạch truyền ngôi mà ông dày công sắp đặt đã bị cuộc chiến Tĩnh Nan phá vỡ hoàn toàn, mở ra một chương mới trong lịch sử nhà Minh dưới triều đại của Minh Thành Tổ Chu Đệ.

×