Vì sao "Hội chứng búa tạ ở lò mổ" tại DABACO Thanh Hóa lại nguy hiểm hơn khí metan trong các vụ ngạt hầm biogas?

H2S là loại khí cực độc tương tự như xyanua

Mới đây, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình đã tiếp nhận cấp cứu 8 bệnh nhân nam bị ngộ độc khí sunphua hydro (H2S) trong vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng tại trang trại chăn nuôi lợn thuộc Công ty TNHH DABACO (Thạch Quảng, Thanh Hóa).

Tai nạn bắt đầu khi một công nhân rơi xuống bể chứa nước phân ngầm, sâu khoảng 2 mét, miệng bể hẹp và không thông thoáng. Đây là môi trường lý tưởng để khí H2S tích tụ với nồng độ rất cao. Hậu quả là 5 người tử vong tại chỗ. 8 người khác được chuyển khẩn cấp đến Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình trong tình trạng đau đầu dữ dội, xung huyết kết mạc, nhiễm toan lactic và tiêu cơ vân.

Về mức độ nguy hiểm của loại khí này, tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết, thuật ngữ y khoa gọi hiện tượng ngộ độc cấp H2S liều cao trong không gian kín là "hội chứng búa tạ ở lò mổ".

Theo TS Nguyên, H2S là một loại khí cực độc, có độc tính ức chế hô hấp tế bào nhanh và mạnh tương tự như xyanua. Khí này tấn công trực tiếp tất cả các cơ quan, đặc biệt là hệ thần kinh trung ương và tim mạch. Ở nồng độ thấp, H2S có mùi trứng thối đặc trưng. Tuy nhiên, ở nồng độ cao, nó có thể làm liệt dây thần kinh khứu giác, khiến nạn nhân hoàn toàn không còn cảm nhận được mùi.

Trao đổi với PV Dân Việt, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Thể thao dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, H2S nguy hiểm hơn nhiều loại khí độc khác vì không chỉ làm giảm lượng oxy trong không khí. Loại khí này còn xâm nhập vào cơ thể và ức chế trực tiếp hoạt động của ty thể - bộ phận được ví như "nhà máy năng lượng" của tế bào.

Khi hô hấp hiếu khí bị cắt đột ngột, tế bào buộc phải chuyển sang tạo năng lượng theo con đường kỵ khí (đường phân), vốn kém hiệu quả và sinh nhiều axit lactic. Axit lactic tích tụ gây nhiễm toan chuyển hóa, làm môi trường máu trở nên quá axit.

"Tim và não là hai cơ quan tiêu thụ năng lượng lớn bị ảnh hưởng sớm nhất. Người phơi nhiễm nặng có thể ngừng thở, ngừng tim, co giật, hôn mê và tử vong chỉ trong vài nhịp thở", bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.

H2S - Sát thủ đánh lừa khứu giác

Bác sĩ Hoàng chia sẻ, ở nồng độ rất thấp, từ 0,01 ppm, con người đã có thể ngửi thấy mùi trứng thối nồng nặc. Đây là “ngưỡng mùi” (odor threshold). Nhiều người tin rằng cứ còn ngửi thấy mùi là còn an toàn. Nhưng với H2S, niềm tin đó rất nguy hiểm.

"Khi nồng độ tăng lên khoảng 100 ppm, H2S bắt đầu gây độc trực tiếp lên dây thần kinh khứu giác. Các thụ thể mùi trong mũi bị tê liệt hoặc “mệt mỏi”, hiện tượng này là tê liệt khứu giác. Nạn nhân đang ngửi thấy mùi khó chịu có thể đột ngột thấy mùi biến mất, và tưởng rằng khí độc đã tan. Chính ảo giác này khiến họ yên tâm ở lại trong vùng khí độc hoặc tiếp tục bước sâu hơn xuống hầm.

Thực tế, nồng độ H2S lúc đó đang tiến sát ngưỡng gây tổn thương phổi và hệ thần kinh trung ương. Ở nồng độ rất cao, thường trên 700 ppm, H2S có thể khiến nạn nhân ngã gục chỉ sau một đến hai nhịp thở. Hiện tượng này được giới an toàn lao động gọi là “hội chứng búa tạ ở lò mổ”. Người bước vào vùng khí độc sâu, hít vài hơi, trung tâm hô hấp ở hành não bị đánh gục. Họ mất ý thức và ngã xuống sàn như bị một chiếc búa tạ giáng vào đầu, không kịp phản ứng hay tìm đường thoát", bác sĩ Hoàng phân tích.

An toàn trong không gian hạn chế: Không thể dựa vào kinh nghiệm

Từ vụ tai nạn ở Thanh Hóa, theo bác sĩ Hoàng, câu chuyện an toàn lao động tại các “không gian hạn chế” như hầm biogas, bể chứa phân không thể tiếp tục dựa vào kinh nghiệm truyền miệng.

Trước hết, người lao động tuyệt đối không được dùng mũi để “thăm dò” hầm chứa. Công cụ bắt buộc là máy dò khí đa chỉ tiêu (multi-gas detector), có khả năng đo H2S, oxy, metan và CO. Máy phải được thả xuống đáy hố, giữa hố và gần miệng, để ghi nhận giá trị trong ít nhất 10–15 giây. Chỉ khi H2S dưới 10 ppm, oxy trên 19,5% và không có khí dễ cháy vượt ngưỡng thì mới được xem xét xuống hầm.

Thứ hai, phải tiến hành thông gió cưỡng bức. Quạt công nghiệp hoặc máy thổi khí sạch cần hoạt động liên tục trước và trong thời gian công nhân ở dưới. Mục tiêu là đẩy lớp khí nặng H2S ra khỏi đáy, tránh tích tụ.

Thứ ba, thiết bị bảo hộ bảo vệ đường thở phải đạt chuẩn. Khẩu trang y tế, khẩu trang vải, thậm chí mặt nạ than hoạt tính loại thông thường hầu như vô tác dụng trước H2S. Người xuống hầm cần mang mặt nạ phòng độc kết hợp bình dưỡng khí độc lập (SCBA), tức bộ thiết bị cung cấp khí thở riêng, không dùng không khí xung quanh.

Bên cạnh đó, mỗi người phải mang dây đai an toàn toàn thân, nối với cáp chịu lực gắn vào khung ba chân trên miệng hố. Sợi cáp này cho phép đội cứu hộ trên bờ kéo người gặp nạn lên mà không phải nhảy xuống.

"Nguyên tắc vàng trong cứu hộ là “không thâm nhập nếu không có SCBA”. Khi thấy người ngã gục dưới hầm, bản năng lao xuống cứu là điều dễ hiểu nhưng cực kỳ nguy hiểm. Cách đúng là dùng dây đai, ròng rọc, thiết bị kéo. Chỉ những người được đào tạo bài bản, có SCBA và dây an toàn mới được phép xuống", bác sĩ Hoàng khuyên.

×