Vì sao người Mường cúng cá diếc vào đêm giao thừa?

Vì sao người Mường cúng cá diếc vào đêm giao thừa?

Trong đời sống văn hóa truyền thống, dân tộc Mường, đặc biệt là người Mường ở Hòa Bình, vẫn gìn giữ phong tục cúng cá diếc vào đêm giao thừa như một nghi lễ không thể thiếu trong lễ cúng ngoài trời. Mâm lễ thường gồm một con cá diếc và một chiếc bánh chay, mang ý nghĩa tiễn đưa năm cũ, cầu chúc cho năm mới an lành và đủ đầy.

Theo quan niệm của người Mường xưa, cá diếc tượng trưng cho ước vọng mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no và sự giao hòa giữa con người với thiên nhiên. Nghi lễ này thường được thực hiện tại sân nhà hoặc không gian ngoài trời, vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.

Phong tục cúng cá diếc vào đêm giao thừa phổ biến nhất tại bốn vùng Mường lớn của tỉnh Hòa Bình gồm Mường Bi, Mường Vang, Mường Thàng và Mường Động, trở thành nét văn hóa đặc sắc, phản ánh tín ngưỡng lâu đời và bản sắc riêng của cộng đồng người Mường.

Theo quan niệm của người Mường ở Hòa Bình, Tết Nguyên đán không chỉ được tính bằng lịch mà còn gắn chặt với chu trình sản xuất nông nghiệp. Tết bắt đầu khi người nông dân cất bừa, khép lại một năm cày ải, vỡ đất, dẫn nước vào ruộng và kết thúc khi mùa Xuân nắng ấm trở lại, mở ra vụ mùa mới. Trong cách gọi của người Mường, Tết Nguyên đán được gọi là Tết năm mới, kéo dài từ ngày 27 tháng Chạp của năm cũ đến hết ngày mùng 7 tháng Giêng của năm mới.

Trong những ngày Tết, lễ cúng gia tiên là nghi thức quan trọng và được người Mường ở Hòa Bình tổ chức trang trọng. Lễ cúng diễn ra liên tục từ 30 tháng Chạp đến hết mùng 3 tháng Giêng, hương khói được thắp đều đặn suốt những ngày Tết, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và lòng biết ơn đối với tổ tiên, ông bà.

Mâm cơm Tết của người Mường

Mâm cỗ cúng tổ tiên ngày Tết của người Mường được chuẩn bị công phu với các món ăn truyền thống như xôi ngũ sắc, thịt gà, thịt lợn, bánh chưng, bánh giày, rượu cần, hoa quả. Mỗi món ăn không chỉ mang giá trị ẩm thực mà còn hàm chứa ý nghĩa biểu trưng cho sự no đủ, gắn kết và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trên bàn thờ ngày Tết năm mới, người Mường bày mâm ngũ quả và dựng hai cây mía ở hai bên, với quan niệm đó là “gậy chống” để ông bà tổ tiên trở về sum họp cùng con cháu, đồng thời dẫn linh hồn tổ tiên từ trời về hạ giới. Mâm lễ cúng thường gồm gà luộc, bánh chưng, bánh ống, rượu, cơm nếp, thịt luộc, bát nước lã, trầu cau, mắm muối…, tất cả được bày trên lá chuối cắt hình tròn, đúng theo phong tục làm mâm cỗ lá quen thuộc của người Mường trong các dịp lễ hội.

Đối với người Mường, việc cúng tổ tiên trong dịp Tết Nguyên đán phải do thầy mo thực hiện. Thầy mo có thể là người trong dòng họ hoặc người ngoài, nhưng bắt buộc phải thuộc lời cúng và nắm vững cung cách diễn xướng. Các nghi thức cúng luôn có sự tham gia của người lớn trong gia đình, cùng lời khấn cầu tổ tiên phù hộ cho con cháu sức khỏe, bình an và may mắn trong năm mới. Theo quan niệm truyền thống, người Mường không chấp nhận hình ảnh thầy mo vừa cầm sách đọc vừa làm lễ, ngoại trừ phần đọc địa chỉ mộ phần của gia tiên gia chủ.

Bên cạnh lễ cúng tổ tiên trong dịp Tết Nguyên đán, người Mường còn duy trì nhiều nghi lễ và lễ hội truyền thống gắn với đời sống sản xuất và tín ngưỡng dân gian, như lễ mừng cơm mới, các lễ hội mùa xuân, lễ cúng thần linh hay lễ hội xuống đồng (khai hạ). Những nghi lễ này không chỉ phản ánh nhịp sống nông nghiệp mà còn thể hiện quan niệm sâu sắc về sự gắn kết giữa con người với thiên nhiên và các lực lượng tâm linh, góp phần duy trì bản sắc văn hóa trong đời sống hằng ngày của cộng đồng người Mường.

Mo Mường đặc biệt như thế nào?

Mo Mường là thầy cúng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống tín ngưỡng và văn hóa truyền thống của người Mường.

Đây là người được cộng đồng thừa nhận là cầu nối giữa con người với tổ tiên, thần linh và thế giới tâm linh. Mo Mường có nhiệm vụ chủ trì các nghi lễ quan trọng như cúng tổ tiên dịp Tết, lễ cầu an, lễ mừng cơm mới, lễ xuống đồng, lễ tang và nhiều nghi thức gắn với vòng đời con người.

Trong mỗi nghi lễ, mo Mường phải thuộc lời cúng, thực hiện diễn xướng mo theo hình thức truyền miệng, kết hợp ngôn từ, nhịp điệu và động tác nghi lễ, thể hiện sự am hiểu sâu sắc về phong tục, tín ngưỡng và tri thức dân gian của người Mường.

×