Vì sao người Trung Quốc nhất định phải ăn mỳ, cá, nem rán vào Tết nguyên đán?

Theo History, Tết Nguyên đán - còn gọi là Tết âm lịch hay Lễ hội Mùa xuân – là một trong những dịp lễ quan trọng và đặc biệt nhất ở nhiều nền văn hóa châu Á như Trung Quốc, Việt Nam hay Hàn Quốc. Được xác lập là quốc lễ tại Trung Quốc từ thời nhà Hán (206 TCN – 220 SCN), dịp lễ này đánh dấu sự khởi đầu của Năm mới theo âm lịch và chào đón mùa xuân. Đây cũng là thời điểm con cháu tưởng nhớ tổ tiên, sum họp gia đình và cầu chúc cho một năm mới an lành.

Từ thời xa xưa, khi đời sống còn gắn liền với nông nghiệp, người dân đã dâng cúng thực phẩm cho thần linh và tổ tiên để cầu mong mùa màng bội thu. Ngày nay, dù Tết âm lịch đã trở thành sự kiện toàn cầu với gần một phần tư dân số thế giới tham gia, ẩm thực vẫn là trung tâm của lễ hội – và mỗi món ăn đều mang trong mình những biểu tượng sâu sắc về tài lộc, sức khỏe và sung túc.

Dưới đây là những món ăn tiêu biểu không thể thiếu trong mâm cỗ Tết của người Trung Quốc:

1. Mỳ trường thọ: Mong cầu sống lâu, sống khỏe

Mỳ trường thọ tượng trưng cho ước nguyện sống lâu và khỏe mạnh. Mỳ đã xuất hiện trong ẩm thực Trung Hoa hơn 4.000 năm, nhưng tục ăn những sợi mỳ dài, không cắt – có khi dài hơn 30cm – được cho là bắt nguồn từ thời nhà Hán.

Theo truyền thuyết, Hán Vũ Đế tin rằng gương mặt dài là dấu hiệu của tuổi thọ. Vì từ “mỳ” trong tiếng Trung phát âm gần giống từ “mặt”, nên ông cho rằng ăn mỳ dài sẽ giúp kéo dài tuổi thọ. Dù câu chuyện mang màu sắc huyền thoại, nó đã ăn sâu vào văn hóa Trung Hoa suốt hơn 1.000 năm.

2. Trái cây họ cam quýt: May mắn và thành công

Cam, quýt, bưởi là những loại quả được tin là mang lại tài lộc trong năm mới. Tên gọi của chúng trong tiếng Quan thoại gợi liên tưởng đến các từ mang ý nghĩa tốt đẹp. Cam trong tiếng quan thoại gần âm với “may mắn” còn quýt gần âm với “thành công” và bưởi gần âm với “dồi dào”.

Màu sắc rực rỡ và hình tròn đầy đặn của chúng còn tượng trưng cho sự viên mãn. Khi biếu tặng theo cặp hoặc số chẵn, ý nghĩa may mắn càng được nhân lên. Nếu còn cả cuống và lá, chúng còn tượng trưng cho trường thọ và sinh sôi.

Tại Việt Nam, mâm ngũ quả trong dịp Tết cũng mang tinh thần tương tự – mỗi loại quả đại diện cho một lời cầu chúc về thịnh vượng và đủ đầy.

3. Nem rán: Thỏi vàng của năm mới

Nem rán có màu vàng óng và hình trụ giống những thỏi vàng thời xưa, vì vậy tượng trưng cho tài lộc. Trong tiếng Trung có câu chúc khi ăn món này mang nghĩa “vàng chất đầy nhà”.

Nhân bên trong cũng mang ý nghĩa riêng: Cà rốt, bắp cải, nấm: tượng trưng cho phát triển và sung túc. Mỳ miến: tượng trưng cho trường thọ

4. Cá: Năm nào cũng dư dả

Trong tiếng Trung, “ngư” (cá) đồng âm với “dư” (dư dả). Vì thế, cá nguyên con là món không thể thiếu trên bàn tiệc Tết.

Người ta thường để nguyên con cá khi bày lên bàn và đặc biệt không ăn hết. Việc để lại một phần cá tượng trưng cho mong muốn của cải và may mắn còn “dư” sang năm sau.

5. Sủi cảo: Túi tài lộc

Sủi cảo có lịch sử từ thời nhà Hán. Hình dáng của chúng giống thỏi vàng cổ của Trung Quốc, vì vậy tượng trưng cho sự giàu sang. Tên gọi của món ăn còn gợi nghĩa “chuyển giao năm cũ sang năm mới”.

Nhân thịt lợn, tôm, rau củ bên trong đại diện cho sự đầy đủ và thịnh vượng. Theo thời gian, truyền thống làm và ăn bánh bao trong dịp Tết Nguyên đán đã lan rộng khắp Trung Quốc và ra nước ngoài.

6. Bánh gạo nếp Nian Gao: Càng ngày càng cao

Nian Gao có thể hiểu là “năm mới cao hơn”. Tên gọi này hàm ý mong muốn mọi việc ngày càng thăng tiến, tốt đẹp hơn. Vì thế, bánh gạo nếp Nian Gao thường được hiểu là "năm mới bội thu", và tên gọi của nó tượng trưng cho hy vọng về sự phát triển và vận may thăng tiến trong năm tới. Món ăn này thường có vị ngọt, nhưng một số vùng ở Trung Quốc cũng chế biến theo kiểu mặn.

Theo truyền thuyết, người Trung Quốc xưa dâng bánh này lên Táo Quân để mong ông không nói điều xấu về nhà mình khi lên trời báo cáo với Ngọc Hoàng.

7. Rau xanh: Phát tài phát lộc

Các loại rau lá xanh như cải thìa, xà lách, rau chân vịt tượng trưng cho tăng trưởng và tài lộc và sự hiện diện của chúng trong các món ăn Tết Nguyên đán không phải là ngẫu nhiên. Trong tiếng Trung, từ chỉ rau xanh phát âm gần giống từ “tài sản”, nên chúng thường xuất hiện trong các món xào, lẩu hay cuốn ngày Tết.

Ẩm thực – ngôn ngữ của niềm tin

Từ mỳ trường thọ đến cá nguyên con, từ nem rán vàng óng đến bánh gạo nếp dẻo thơm, mỗi món ăn trong dịp Tết không chỉ để thưởng thức mà còn gửi gắm ước vọng về một năm mới đủ đầy.

Bởi với người Trung Quốc và nhiều nền văn hóa Á Đông, Tết không chỉ là thời khắc chuyển giao năm cũ - mà còn là lúc niềm tin, niềm hi vọng được đặt vào từng món ăn trên bàn.

×