Vì sao Tần Nhị Thế Hồ Hợi bị coi vị hoàng đế ngu ngốc bậc nhất lịch sử Trung Quốc?

Vì sao Tần Nhị Thế Hồ Hợi bị coi vị hoàng đế ngu ngốc bậc nhất lịch sử Trung Quốc?

Năm 221 TCN, sau hơn mười năm chinh phạt sáu nước chư hầu, Doanh Chính thống nhất thiên hạ, trở thành Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên trong lịch sử Trung Hoa. Ông xây dựng một đế quốc tập quyền chưa từng có, thống nhất văn tự, tiền tệ, đơn vị đo lường, mở mang giao thông, xây dựng Vạn Lý Trường Thành và kỳ vọng triều Tần sẽ trường tồn "truyền đến muôn đời vạn thế".

Thế nhưng, chỉ tám năm sau ngày thống nhất thiên hạ, Tần Thủy Hoàng qua đời trong chuyến tuần du phía Đông. Chỉ ba năm sau đó, đế quốc hùng mạnh nhất châu Á khi ấy cũng sụp đổ hoàn toàn.

Người khiến cơ nghiệp ấy tan thành mây khói chính là Tần Nhị Thế Hồ Hợi.

Trong mắt nhiều sử gia, Hồ Hợi không chỉ là một vị vua bất tài, mà còn được xem là một trong những hoàng đế ngu ngốc và thiếu năng lực nhất lịch sử Trung Quốc. Sự cả tin, nhu nhược và hoàn toàn xa rời thực tế của ông đã khiến cả đế quốc sụp đổ với tốc độ đáng kinh ngạc.

Bi kịch của nhà Tần bắt đầu ngay từ việc Hồ Hợi bước lên ngai vàng.

Theo ghi chép trong Sử ký, người thừa kế hợp pháp của Tần Thủy Hoàng vốn là trưởng công tử Phù Tô. Phù Tô nổi tiếng nhân hậu, được nhiều đại thần kính trọng và đang cùng danh tướng Mông Điềm chỉ huy hơn 30 vạn quân trấn giữ biên giới phía Bắc chống Hung Nô.

Thế nhưng khi Tần Thủy Hoàng đột ngột qua đời tại Sa Khâu năm 210 TCN, Thừa tướng Lý Tư, hoạn quan Triệu Cao cùng Hồ Hợi đã bí mật che giấu cái chết của hoàng đế. Ba người giả mạo chiếu thư, ép Phù Tô và Mông Điềm phải tự sát.

Tin rằng đó là ý chỉ cuối cùng của phụ hoàng, Phù Tô không hề chống cự mà bình thản kết liễu sinh mạng. Mông Điềm ban đầu nghi ngờ chiếu thư là giả, nhưng cuối cùng cũng bị bắt rồi chết trong ngục. Con đường lên ngôi của Hồ Hợi vì thế hoàn toàn dựa trên một âm mưu chính trị.

Nhưng chính từ giây phút ấy, số phận của nhà Tần cũng đã được định đoạt. Sau khi đăng cơ, thay vì dựa vào những công thần từng giúp Tần Thủy Hoàng dựng nên đế quốc, Hồ Hợi lại đặt trọn niềm tin vào Triệu Cao.

Triệu Cao vốn hiểu rõ rằng mình là người đứng sau vụ ngụy tạo chiếu thư, nên nếu những đại thần cũ còn sống, bí mật này sớm muộn cũng sẽ bị phơi bày. Vì vậy, ông ta liên tục gieo vào đầu Hồ Hợi rằng tất cả những người từng phục vụ Tần Thủy Hoàng đều là mối đe dọa đối với ngai vàng.

Hồ Hợi không chút nghi ngờ. Ông lần lượt hạ lệnh giết hại hàng loạt anh em ruột, các hoàng tử, công chúa, rồi đến những đại thần kỳ cựu của triều đình.

Người đầu tiên phải chết là danh tướng Mông Điềm, vị thống soái từng đánh bại Hung Nô, xây dựng Vạn Lý Trường Thành và được xem là trụ cột quân sự của nhà Tần.

Tiếp đó, chính Lý Tư, người từng góp công thống nhất thiên hạ và cũng là đồng phạm đưa Hồ Hợi lên ngôi, cũng không tránh khỏi số phận bi thảm. Triệu Cao vu cho Lý Tư tội phản nghịch. Hồ Hợi lập tức tin lời, ra lệnh xử tử vị Thừa tướng lừng danh bằng hình phạt yêu trảm (chém ngang lưng), đồng thời tru di tam tộc.

Chỉ trong thời gian ngắn, gần như toàn bộ tầng lớp tinh hoa chính trị và quân sự của nhà Tần đều bị loại bỏ. Triều đình không còn người đủ năng lực điều hành đất nước.

Nếu sự cả tin là sai lầm đầu tiên thì việc giao toàn bộ quyền lực cho Triệu Cao chính là bước ngoặt khiến Hồ Hợi mất hoàn toàn quyền kiểm soát.

Khác với Tần Thủy Hoàng, người nổi tiếng chăm lo chính sự, mỗi ngày xử lý hàng trăm tấu chương, Hồ Hợi ngày càng chìm đắm trong cuộc sống xa hoa trong cung điện. Ông phó mặc mọi việc triều chính cho Triệu Cao.

Chính trong thời kỳ này đã xuất hiện điển tích nổi tiếng "Chỉ hươu bảo ngựa" (指鹿为马). Một ngày nọ, Triệu Cao dắt một con hươu vào triều rồi ngang nhiên nói với Hồ Hợi: "Đây là một con ngựa."

Hồ Hợi vô cùng ngạc nhiên nên quay sang hỏi các đại thần. Một số người thành thật trả lời đó là con hươu. Một số khác vì sợ Triệu Cao nên lập tức hùa theo, khẳng định đó là ngựa. Sau buổi chầu, tất cả những người nói đúng sự thật đều bị Triệu Cao bí mật ghi tên rồi lần lượt giết sạch.

Điều đáng sợ nhất không nằm ở hành động của Triệu Cao. Điều đáng sợ là Hồ Hợi không hề nhận ra quyền lực của mình đang bị cướp đoạt ngay trước mắt. Ông không trừng trị Triệu Cao mà ngược lại còn bắt đầu nghi ngờ chính mình, cho rằng có lẽ mắt mình đã nhìn nhầm. Kể từ đó, Triệu Cao gần như trở thành người cai trị thực sự của đế quốc.

Trong khi triều đình chìm trong những cuộc thanh trừng đẫm máu thì bên ngoài, toàn bộ đế quốc bắt đầu rơi vào khủng hoảng.

Các công trình khổng lồ mà Tần Thủy Hoàng để lại như lăng mộ Ly Sơn, A Phòng Cung, Vạn Lý Trường Thành cùng vô số công trình phòng thủ đã khiến hàng triệu dân phu phải lao dịch liên tục. Sau khi lên ngôi, Hồ Hợi không những không giảm bớt gánh nặng cho dân mà còn tiếp tục duy trì chính sách lao dịch và thuế khóa cực kỳ hà khắc.

Luật pháp nhà Tần vốn nổi tiếng nghiêm khắc, chỉ cần chậm trễ hoặc phạm lỗi nhỏ cũng có thể bị xử tử. Chính hoàn cảnh ấy đã châm ngòi cho cuộc khởi nghĩa của Trần Thắng - Ngô Quảng năm 209 TCN.

Câu nói nổi tiếng của Trần Thắng: "Vương hầu khanh tướng há phải sinh ra đã cao quý?" đã nhanh chóng lan truyền khắp thiên hạ. Chỉ trong vài tháng, khởi nghĩa nông dân bùng phát khắp nơi. Hạng Lương, Hạng Vũ, Lưu Bang cùng vô số lực lượng chống Tần đồng loạt nổi dậy.

Thế nhưng Hồ Hợi vẫn không chịu đối diện thực tế. Theo Tư trị thông giám, những sứ giả mang tin báo về các cuộc khởi nghĩa thường bị Hồ Hợi xử tử ngay lập tức vì ông cho rằng họ cố tình gieo rắc hoang mang.

Ngược lại, những quan lại nói dối, khẳng định rằng đó chỉ là vài toán cướp nhỏ và tình hình vẫn hoàn toàn trong tầm kiểm soát, lại được trọng thưởng. Ông chỉ muốn nghe những điều mình thích nghe.

Khi các đội quân khởi nghĩa lần lượt đánh chiếm từng quận huyện, Hồ Hợi vẫn tiếp tục tổ chức yến tiệc, săn bắn và tiêu tiền vào những công trình xa hoa. Đến khi quân khởi nghĩa tiến sát Hàm Dương, quân đội triều đình gần như đã tan rã hoàn toàn. Không còn danh tướng, không còn trung thần, cũng chẳng còn lòng dân.

Triệu Cao hiểu rõ rằng nhà Tần đã không thể cứu vãn. Để bảo toàn tính mạng, ông ta lập tức phản bội chính con rối mà mình dựng lên. Năm 207 TCN, Triệu Cao dẫn quân bao vây cung điện, ép Hồ Hợi phải tự sát.

Ban đầu, Hồ Hợi van xin được làm một quận vương để giữ mạng sống. Không được chấp nhận. Ông lại xin được làm một thường dân. Triệu Cao vẫn từ chối. Cuối cùng, vị hoàng đế thứ hai của nhà Tần buộc phải tự kết liễu đời mình khi mới khoảng 23 hoặc 24 tuổi. Từ lúc lên ngôi đến khi chết, Hồ Hợi chỉ trị vì được khoảng ba năm.

Không lâu sau, Triệu Cao cũng bị Doanh Tử Anh giết chết. Nhưng tất cả đều đã quá muộn. Cuối năm 207 TCN, quân của Lưu Bang tiến vào Hàm Dương. Nhà Tần chính thức diệt vong.

Điều đáng suy ngẫm là đế quốc mà Tần Thủy Hoàng phải mất hàng chục năm chinh chiến mới xây dựng được lại chỉ mất ba năm để sụp đổ. Nhiều sử gia cho rằng, nguyên nhân khiến nhà Tần diệt vong không hoàn toàn chỉ vì Hồ Hợi.

Những chính sách hà khắc, thuế khóa nặng nề và lao dịch quá mức từ thời Tần Thủy Hoàng đã gieo mầm bất mãn trong dân chúng. Tuy nhiên, nếu người kế vị là Phù Tô – vị công tử nổi tiếng khoan hòa, được Mông Điềm và nhiều đại thần ủng hộ – rất có thể nhà Tần vẫn còn cơ hội cải cách và kéo dài vận mệnh.

Trái lại, Hồ Hợi đã phạm gần như mọi sai lầm mà một vị quân vương có thể mắc phải: lên ngôi bằng âm mưu, giết sạch nhân tài, giao quyền cho gian thần, xa rời thực tế, không lắng nghe sự thật và đàn áp cả những người dám báo tin xấu.

Bởi vậy, trong lịch sử Trung Hoa, cái tên Tần Nhị Thế Hồ Hợi không chỉ gắn liền với sự sụp đổ nhanh nhất của một đế quốc hùng mạnh, mà còn trở thành biểu tượng kinh điển về một vị hoàng đế bất tài, nhu nhược và là lời cảnh tỉnh rằng chỉ một người đứng đầu thiếu năng lực cũng có thể phá hủy cơ nghiệp mà nhiều thế hệ đã dày công gây dựng.

×