Vì sao trận lũ quét lịch sử ở Mường Than, tỉnh Lai Châu lại có sức tàn phá khủng khiếp?

Người dân Mường Than nghe thấy tiếng nổ lớn trước khi xảy ra trận lũ quét lịch sử

Theo báo cáo của tỉnh Lai Châu, từ đầu tháng 7 đến ngày 20/7/2026, trên địa bàn tỉnh Lai Châu đã có nhiều điểm mưa lớn từ 700-800 mm, cục bộ có nơi trên 900 mm; một số trạm mưa lớn như: Hua Bum 937 mm; Nậm Sò 849 mm; Pắc Ta 809 mm; Phúc Than 768 mm; Tủa Sín Chải 760 mm.

Từ đêm 15/7 đến 19/7, trên địa bàn tỉnh Lai Châu đã có mưa to đến rất to, phổ biến từ 150-300 mm; một số trạm quan trắc được lượng mưa rất lớn như: Pắc Ta 397 mm; Hua Bum 389 mm; Tủa Sín Chải 387 mm; Phúc Than 372 mm.

Mưa lớn đã gây lũ quét lịch sử tại xã Mường Than, tỉnh Lai Châu vào khoảng 7 giờ sáng ngày 17/7, hậu quả làm 7 người chết, 1 người mất tích, 8 người bị thương.

Ông Lò Văn Só, một trong những người cao tuổi ở bản Chít, xã Mường Than, tỉnh Lai Châu, vẫn chưa hết ám ảnh khi nhớ lại thời khắc trận lũ quét lịch sử xảy ra vào sáng 17/7.

Ông Só chia sẻ: Khoảng 7 giờ sáng hôm đó, mưa trút xuống như trút nước. Giữa tiếng mưa xối xả, tôi bất ngờ nghe liên tiếp hai tiếng nổ lớn vọng từ phía núi cao. Tôi nhìn lên thì thấy từng mảng đồi trên đỉnh núi sạt xuống.

Chỉ trong chốc lát, nước lũ cuồn cuộn kéo theo đất đá, cây cối từ các khe suối đổ ập xuống bản.

Mọi thứ diễn ra quá nhanh, bà con không kịp trở tay. Đây là cảnh tượng kinh hoàng mà từ nhỏ đến giờ, người dân chúng tôi chưa bao giờ chứng kiến.

Theo người dân sinh sống dưới chân núi xã Mường Than, khu vực xảy ra sạt lở nằm trên các sườn núi thuộc rừng phòng hộ, giáp ranh với khu vực Vườn quốc gia Hoàng Liên (tỉnh Lào Cai), với độ dốc lớn.

Sau nhiều giờ mưa lớn kéo dài, đất đá từ khu vực đỉnh núi mất ổn định, đổ xuống các khe suối, tạo thành dòng lũ quét mang theo lượng lớn bùn đất, đá tảng và cây gỗ, tràn thẳng xuống đường, các khu dân cư dưới chân núi, gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về người và tài sản.

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Dân Việt, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Chủ tịch UBND xã Mường Than, tỉnh Lai Châu cho biết: Đến thời điểm hiện tại, địa phương vẫn chưa thể xác định chính xác chiều dài tuyến sạt lở từ khu vực đỉnh núi gây ra lũ quét xuống khu dân cư.

Về thiệt hại sản xuất nông nghiệp, hiện có hơn 300 ha diện tích lúa, hoa màu bị ảnh hưởng, trong đó, nhiều diện tích lúa mới cấy bị bùn đất vùi lấp hoặc bị dòng lũ cuốn trôi. Hầu hết các bản trên địa bàn xã đều chịu tác động, mức độ thiệt hại khác nhau.

Trước mắt, diện tích nào còn khả năng khôi phục, xã sẽ vận động bà con tự cải tạo để tiếp tục sản xuất.

Tuy nhiên, phần lớn diện tích bị thiệt hại rất nặng còn trơ đá sau lũ, gần như không thể khôi phục ngay. UBND xã Mường Than sẽ rà soát cụ thể để hướng dẫn người dân chuyển đổi sang trồng cây trồng phù hợp khác.

Chuyên gia nói gì về thiên tai tại xã Mường Than?

GS.TS Đỗ Minh Đức, Trường đại học Khoa học tự nhiên - Trường Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng: Trước hết có thể đánh giá trận lũ quét lịch sử vừa qua tại xã Mường Than, tỉnh Lai Châu thuộc loại hình đa thiên tai hay tai biến phức hợp.

Địa hình khu vực chịu tác động trực tiếp thuộc cánh đồng Mường Than ở cao độ khoảng 500 m, bên dìa khu vực đỉnh dãy Hoàng Liên Sơn – ranh giới tự nhiên giữa hai tỉnh Lai Châu và Lào Cai.

Địa hình khu vực có mức độ phân cắt lớn. Các suối đổ xuống cánh đồng Mường Than từ cao độ 1500 đến 2.500 m. Trong đó, suối Nậm Sáng có lưu vực từ độ cao 1.600m. Diện tích lưu vực khoảng 6 km2, chiều dài khoảng 5 km. Góc dốc trung bình khoảng 11-12 độ.

Cùng với đó, địa hình suối Nậm Sáng, thôn Nậm Sáng, xã Mường Than có độ dốc lớn, nhưng không liên tục, một số đoạn mở rộng tự nhiên và tương đối thoải, thuận lợi cho việc tích tụ các vật liệu sạt lở cũng như tích nước trên sườn dốc.

Dòng chảy của suối có một số đoạn uốn quanh trên đoạn ngắn, chứng tỏ trong quá khứ suối đã nhiều lần bị sạt lở quy mô lớn lấp dòng.

Khu vực xảy ra sạt lở, lũ quét có đặc điểm địa chất phức tạp với sự xuất hiện của các thành tạo đá magma và nhiều hệ thống đứt gãy lớn. Đá gốc bị nứt nẻ, vỡ vụn mạnh, đất phong hóa hình thành có chiều dày lớn, thuận lợi cho việc phát sinh hiện tượng trượt lở.

Lý giải về lượng mưa tại một số tỉnh miền núi phía Bắc, GS.TS Đỗ Minh Đức nhấn mạnh, trước hết, theo thống kê của các cơ quan về khí tượng thủy văn, lượng mưa tháng 6 năm nay ở khu vực miền núi phía Bắc lớn hơn nhiều so với trung bình dài hạn.

Khu vực xảy ra thiên tai, từ cuối tháng 6, đầu tháng 7 đã nhiều lần xảy ra sạt lở với quy mô nhỏ đến trung bình do mưa lớn trong thời gian ngắn (ví dụ như đèo Khau Cọ ngày 10/7).

Mưa lớn cực đoan trong thời gian ngắn ở các thời gian trước đã gây ra nhiều khối sạt lở quy mô nhỏ, trung bình gia tăng tải trọng, tăng khả năng chứa nước trên mái dốc và làm ách tắc dòng chảy.

Ngày 17/7 tiếp tục xảy ra mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn, diễn ra cục bộ. Tại khu vực Mường Than mưa 3h trước hơn 120 mm và 4 giờ đến thời điểm xảy ra đạt 150mm.

Mưa lớn như vậy đã dồn lượng nước khổng lồ trong thời gian ngắn, đẩy trôi tất cả vật liệu đất, đá, than cây có trong dòng chảy từ trước và gây ra lũ quét, lũ bùn đá với sức tàn phá khủng khiếp.

Theo GS.TS Đỗ Minh Đức, Trường đại học Khoa học tự nhiên - Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, trong điều kiện, sạt lở, lũ quét đã và đang diễn ra như hiện nay, các dấu hiệu cảnh báo sớm có thể nhận biết như nước đột ngột rỉ ra hoặc phun lên bùn lầy từ các sườn dốc, bờ vách đất.

Tiếng cành cây gãy răng rắc, tiếng đá tảng va đập vào nhau trầm đục. Một số trường hợp sẽ phát sinh tiếng nổ lớn.

Nước suối từ trong hoặc đục nhẹ đột ngột chuyển sang màu đục ngầu của bùn đất. 

Thêm một lưu ý là thiên tai thường xảy ra rất bất ngờ trong đêm tối, từ nửa đêm đến rạng sáng hôm sau.

Khi có mưa lớn cần thường xuyên kiểm tra các dòng chảy có khu dân cư ở lân cận, khoảng 15-30 phút/lần.

Trường hợp thông thường, mực nước lên nhanh thì phải di chuyển ngay. Nếu mưa lớn tiếp diễn mạnh mà mực nước không tăng, thậm chí giảm thì cũng cần cần cảnh báo ngay và di chuyển đến địa hình cao hơn dòng chảy ít nhất 10-12 mét.

Trận lũ quét lịch sử tại xã Mường Than, tỉnh Lai Châu, ngoài thiệt hại về người, cơn lũ dữ đã làm khoảng 200 ngôi nhà bị thiệt hại, ảnh hưởng; khoảng 300 ha lúa, hoa màu, thủy sản bị cuốn trôi, vùi lấp bởi đất đá, gần như không thể phục hồi; đường QL32 chiều dài khoảng 800m bị hư hỏng nặng gây ách tắc giao thông; Đường QL 279 có 3 điểm sạt lở gây tắc đường cục bộ; khoảng 1.830m đường giao thông nội bản bị ảnh hưởng.

Trường Tiểu học Phúc Than bị bùn đất vùi lấp sân trường, lớp học, 40m tường rào và hệ thống cửa lớp học, cổng trường bị hư hỏng; Trường Mầm non Phúc Than đổ khoảng 150m tường rào, sập 1 nhà kho, hỏng 4 bộ thiết bị dạy học đồng bộ, và hư hỏng các tài sản khác của trường;…

Tổng thiệt hại do thiên tai tại xã Mường Than khoảng trên 250 tỷ đồng.

×