Vì sao Triệu Khuông Dận “không muốn” hoàng đế?

Vì sao Triệu Khuông Dận “không muốn” hoàng đế?

Để có thể đoạt ngôi thành công vào năm 960, vị đại tướng quyền lực nhất Trung Quốc lúc bấy giờ - Triệu Khuông Dận, đã phải diễn một màn kịch chính trị hết sức tinh vi: tỏ ra vô cùng kinh hãi khi chính binh sĩ của mình tôn ông làm hoàng đế.

Sự “miễn cưỡng” nổi tiếng của Triệu Khuông Dận khi nhận ngôi báu gần như chắc chắn chỉ là một màn trình diễn chính trị xuất sắc. Sự kiện được lịch sử gọi là Binh biến Trần Kiều (Trần Kiều binh biến) – đưa ông lên ngôi, trở thành Tống Thái Tổ, người sáng lập nhà Tống – ngày nay được nhiều sử gia đánh giá không phải là một cuộc nổi loạn tự phát, mà là một cuộc đảo chính được sắp đặt kỹ lưỡng và gần như không đổ máu.

Vào thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc, Trung Quốc chìm trong hỗn loạn. Các võ tướng và quân phiệt liên tục cướp ngôi, khiến triều đại thay đổi nhanh chóng bằng bạo lực. Khi hoàng đế của triều Hậu Chu qua đời, người kế vị chỉ là một cậu bé mới bảy tuổi. Lúc đó, Triệu Khuông Dận giữ chức thống lĩnh cấm quân, là nhân vật quân sự quyền lực nhất cả nước.

Khi xuất hiện tin đồn rằng Liêu quốc của người Khiết Đan cùng Bắc Hán sắp tiến đánh, triều đình hoảng hốt và cử Triệu Khuông Dận dẫn đại quân ra nghênh chiến.

Theo ghi chép chính thức của sử sách, khi đại quân dừng chân tại Trần Kiều Dịch, cách kinh thành không xa, binh sĩ bất ngờ nổi loạn. Trong lúc Triệu Khuông Dận được cho là đang ngủ sau một đêm uống rượu, các tướng lĩnh xông vào lều, khoác lên người ông chiếc hoàng bào màu vàng – biểu tượng chỉ dành riêng cho thiên tử – rồi đồng loạt quỳ xuống tung hô ông là hoàng đế mới.

Theo câu chuyện này, khi tỉnh dậy, Triệu Khuông Dận vô cùng kinh hãi. Ông chỉ chấp nhận lên ngôi để ngăn quân lính tàn sát vị vua nhỏ tuổi của Hậu Chu và dân chúng trong kinh thành.

Tuy nhiên, các phân tích lịch sử hiện đại cho thấy sự “bất đắc dĩ” ấy thực chất là một chiến lược chính trị cực kỳ khôn ngoan.

Thứ nhất, đó là vấn đề chính danh.

Trong lịch sử Trung Quốc, những kẻ công khai mưu cầu ngôi báu thường bị xem là nghịch thần phản tặc, rất khó giữ vững quyền lực lâu dài. Bằng cách tỏ ra hoàn toàn bị động, Triệu Khuông Dận đã đẩy trách nhiệm của cuộc đảo chính sang cho quân đội.

Ông không xuất hiện như một người phản loạn đoạt ngôi, mà như một vị tướng được binh sĩ và “ý trời” ép phải nhận lấy trọng trách. Điều này giúp việc lên ngôi của ông mang dáng dấp của “thiên mệnh”, thay vì một hành vi phản nghịch trắng trợn.

Thứ hai, có quá nhiều chi tiết đáng ngờ trong sự kiện này.

Chiếc hoàng bào màu vàng – vật tượng trưng cho hoàng quyền – lẽ ra phải được cất giữ vô cùng nghiêm ngặt trong cung đình. Thế nhưng trong một doanh trại quân đội ở xa kinh thành, chiếc áo ấy lại xuất hiện đúng lúc cần thiết, thậm chí vừa vặn với người Triệu Khuông Dận.

Điều đó khiến nhiều nhà nghiên cứu nghi ngờ rằng toàn bộ sự việc đã được chuẩn bị từ trước.

Nếu thực sự là một cuộc binh biến bất ngờ, rất khó giải thích vì sao mọi thứ lại diễn ra trôi chảy và hoàn hảo đến như vậy.

Thứ ba, màn kịch “bị ép lên ngôi” giúp Triệu Khuông Dận thực hiện một cuộc chuyển giao quyền lực hòa bình hiếm có.

Với tư cách một vị tướng trung thành bị quân sĩ ép buộc, ông có thể đặt ra điều kiện rằng quân đội tuyệt đối không được cướp bóc, giết hại dân chúng hay làm tổn hại đến hoàng thất Hậu Chu.

Kết quả là sau khi lên ngôi, Triệu Khuông Dận không hề tàn sát vị vua nhỏ tuổi của Hậu Chu. Cựu hoàng cùng gia quyến được phong tước vị danh dự và tiếp tục sống trong điều kiện khá tốt.

Chính sách khoan dung ấy giúp nhà Tống mới thành lập nhanh chóng nhận được sự chấp nhận từ quan lại, sĩ phu và người dân.

Nếu cuộc đảo chính diễn ra đẫm máu, phản ứng của xã hội có thể đã hoàn toàn khác.

Nhìn từ góc độ đó, Triệu Khuông Dận không phải không muốn làm hoàng đế. Ngược lại, ông rất muốn. Nhưng ông đủ thông minh để hiểu rằng quyền lực không chỉ cần giành được, mà còn phải được hợp pháp hóa trong mắt thiên hạ.

Sự thành công của ông cho thấy khả năng nắm bắt tâm lý chính trị cực kỳ sâu sắc.

Điều thú vị là sau khi trở thành hoàng đế, Triệu Khuông Dận lại nhanh chóng giải quyết chính mối nguy đã đưa mình lên ngôi: các đại tướng nắm binh quyền.

Ông hiểu rằng nếu một vị tướng có thể được quân đội tôn lên làm hoàng đế, thì một ngày nào đó những tướng lĩnh khác cũng có thể làm điều tương tự với ông hoặc con cháu ông.

Vì vậy, không lâu sau khi lập quốc, ông tổ chức một bữa tiệc nổi tiếng trong lịch sử mang tên “Bôi tửu thích binh quyền” (cởi bỏ binh quyền bằng chén rượu).

Trong bữa tiệc ấy, Triệu Khuông Dận khéo léo thuyết phục các công thần giao lại quyền chỉ huy quân đội để đổi lấy cuộc sống giàu sang, an nhàn. Phần lớn các tướng lĩnh đều chấp nhận.

Nhờ đó, nhà Tống tránh được vòng xoáy quân phiệt vốn đã tàn phá Trung Quốc suốt nhiều thập niên trước đó.

Có thể nói, Binh biến Trần Kiều không chỉ là một cuộc đảo chính thành công, mà còn là một kiệt tác về nghệ thuật chính trị. Triệu Khuông Dận đã chứng minh rằng đôi khi, cách tốt nhất để giành lấy quyền lực tối cao là khiến mọi người tin rằng mình hoàn toàn không hề muốn nó.

×