Vì sao Trung Quốc vẫn “khát” tinh bột sắn Việt Nam?

Khi tinh bột sắn trở thành nguyên liệu của nền kinh tế công nghiệp

Nếu như trước đây sắn chủ yếu được biết đến như một loại lương thực hoặc nguyên liệu thực phẩm, thì tại Trung Quốc hiện nay, phần lớn nhu cầu lại đến từ các ngành công nghiệp chế biến. Tinh bột sắn được sử dụng rộng rãi trong sản xuất thực phẩm chế biến, bánh kẹo, mì ăn liền, chất tạo ngọt, giấy, dệt may, chất kết dính, dược phẩm và nhiều sản phẩm công nghiệp khác.

Đây đều là những ngành có quy mô rất lớn và gắn chặt với hoạt động sản xuất của nền kinh tế Trung Quốc. Đặc tính trung tính, độ trong cao, khả năng kết dính tốt và dễ biến tính giúp tinh bột sắn trở thành nguyên liệu khó thay thế trong nhiều công đoạn sản xuất. Chính vì vậy, nhu cầu đối với mặt hàng này có độ ổn định cao hơn nhiều loại nông sản khác.

Bên cạnh đó, lĩnh vực nhiên liệu sinh học đang tạo thêm động lực tăng trưởng mới. Các chính sách thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo và ethanol nhiên liệu của Trung Quốc khiến nhu cầu đối với các nguyên liệu giàu carbohydrate như sắn ngày càng tăng.

Một điểm đáng chú ý khác là nhu cầu tinh bột sắn không tập trung tại một địa phương riêng lẻ mà trải rộng trên nhiều trung tâm công nghiệp lớn. Năm 2025, Phúc Kiến là địa phương nhập khẩu tinh bột sắn lớn nhất Trung Quốc, chiếm khoảng 22–25% tổng lượng nhập khẩu cả nước. Theo sau là Sơn Đông, Quảng Tây, Giang Tô và Quảng Đông. Đây cũng là những khu vực tập trung các ngành thực phẩm, giấy, dệt may và chế biến sâu phát triển mạnh.

Sự phân bố rộng khắp này cho thấy nhu cầu tinh bột sắn không mang tính thời vụ hay cục bộ mà gắn với hoạt động của cả một hệ thống sản xuất công nghiệp quy mô lớn. Nói cách khác, Trung Quốc không nhập khẩu tinh bột sắn vì thiếu lương thực mà vì nền kinh tế của họ cần một nguồn nguyên liệu đầu vào ổn định cho nhiều ngành công nghiệp khác nhau.

Vì sao Việt Nam giữ vị trí đặc biệt trong chuỗi cung ứng của Trung Quốc?

Mặc dù nhu cầu rất lớn, khả năng tự chủ nguồn cung của Trung Quốc lại khá hạn chế. Hoạt động trồng sắn trong nước chủ yếu tập trung tại Quảng Tây, Quảng Đông, Hải Nam và Vân Nam. Tuy nhiên, diện tích canh tác không lớn, năng suất chưa cao và phải cạnh tranh với nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế tốt hơn. Chính vì vậy, nhập khẩu vẫn là giải pháp không thể thay thế đối với ngành sắn Trung Quốc trong nhiều năm tới.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang nổi lên như đối tác cung ứng quan trọng nhất. Theo số liệu của Hải quan Trung Quốc, trong 11 tháng năm 2025, nước này nhập khẩu hơn 2,28 triệu tấn tinh bột sắn từ Việt Nam với trị giá gần 810 triệu USD, tăng gần 70% về lượng so với cùng kỳ năm trước. Thị phần của Việt Nam trong tổng nhập khẩu tinh bột sắn của Trung Quốc tăng mạnh từ 39,93% lên 49,84%.

Xu hướng này tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Riêng quý I/2026, Trung Quốc nhập khẩu 1,4249 triệu tấn tinh bột sắn trị giá 586 triệu USD. Trong đó, Việt Nam cung cấp 767.100 tấn, chiếm 53,83% tổng lượng nhập khẩu, trong khi Thái Lan chỉ còn 26,42%. Điều này cho thấy vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng tinh bột sắn của Trung Quốc đang ngày càng được củng cố.

Có nhiều yếu tố giúp tinh bột sắn Việt Nam giữ được lợi thế. Trước hết là vị trí địa lý gần, giúp giảm chi phí logistics và rút ngắn thời gian giao hàng. Bên cạnh đó, ngành sắn Việt Nam đã hình thành hệ thống chế biến tương đối hoàn chỉnh với hơn 140 nhà máy tinh bột sắn trên cả nước, tạo năng lực cung ứng quy mô lớn và ổn định.

Yếu tố giá cả cũng đóng vai trò quan trọng. Trong bối cảnh các doanh nghiệp Trung Quốc phải kiểm soát chi phí đầu vào, nguồn cung từ Việt Nam được đánh giá có tính cạnh tranh cao. Thực tế, dù lượng tinh bột sắn nhập khẩu của Trung Quốc tăng mạnh trong năm 2025 nhưng giá nhập khẩu bình quân lại giảm hơn 28%, cho thấy cuộc cạnh tranh giữa các nhà cung cấp ngày càng gay gắt.

Tuy nhiên, lợi thế của Việt Nam không còn là điều hiển nhiên. Lào đang nổi lên như một đối thủ đáng chú ý. Kim ngạch xuất khẩu tinh bột sắn của Lào sang Trung Quốc đã tăng từ 14,8 triệu USD năm 2020 lên 193 triệu USD năm 2024. Hiện gần 97% lượng tinh bột sắn của Lào được xuất khẩu trực tiếp sang Trung Quốc.

Sự thay đổi này có liên quan chặt chẽ đến tuyến đường sắt Trung Quốc - Lào. Tuyến vận tải này giúp rút ngắn gần 20 ngày vận chuyển so với đường biển và giảm hơn 20% chi phí logistics. Nhờ đó, nguồn cung từ Lào có thể tiếp cận sâu hơn vào thị trường nội địa Trung Quốc với chi phí cạnh tranh hơn trước.

Điều đó cho thấy Trung Quốc đang chủ động đa dạng hóa nguồn cung nhằm giảm rủi ro phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Bên cạnh Việt Nam và Thái Lan, các nguồn cung từ Lào và Campuchia đang được khuyến khích phát triển thông qua đầu tư hạ tầng logistics và mở rộng vùng nguyên liệu.

Dù vậy, việc Việt Nam liên tục gia tăng thị phần trong những năm gần đây cho thấy nguồn cung từ Việt Nam hiện vẫn giữ vai trò khó thay thế. Không chỉ nhờ lợi thế về khoảng cách địa lý, Việt Nam còn sở hữu hệ thống chế biến phát triển, kinh nghiệm xuất khẩu lâu năm và khả năng đáp ứng các đơn hàng quy mô lớn.

Nhìn rộng hơn, việc Trung Quốc liên tục tăng nhập khẩu tinh bột sắn phản ánh nhu cầu của một nền kinh tế công nghiệp đang phát triển, chứ không đơn thuần là câu chuyện của ngành nông nghiệp. Khi tinh bột sắn hiện diện trong thực phẩm chế biến, giấy, dệt may, dược phẩm, nhiên liệu sinh học và nhiều ngành công nghiệp khác, nhu cầu đối với nguyên liệu này ngày càng mang tính chiến lược. Trong bức tranh đó, Việt Nam không chỉ là nhà cung cấp lớn nhất mà đang trở thành một mắt xích quan trọng trong việc bảo đảm nguồn nguyên liệu cho thị trường tiêu thụ tinh bột sắn lớn nhất thế giới.

×